Poradnik · matura ustna z polskiego

Jak wygląda wypowiedź ustna z polskiego na 5 minut i jaki plan wypowiedzi zastosować?

Wypowiedź na jedno zadanie warto zaplanować na około 5 minut: wstęp z tezą, dwie części zasadnicze z przykładami, kontekst i krótkie zakończenie. CKE nie narzuca proporcji, bo na oba monologi daje łącznie do 10 minut. Oceniane są m.in. dwie rzeczy: aspekt merytoryczny (do 8 punktów na zadanie) i kompozycja (do 2). (Informator CKE, język polski, s. 17-23) Poniżej wzór planu z minutami i przykład poglądowy.
publikacja
28 października 2026
czytania
3 min
źródło CKE
1
W tym artykule
  1. Wzór planu na 5 minut (rada, nie przepis)
  2. Przykład poglądowy: "Skąpiec" i dobra materialne
  3. Zdania łączące pomagające w kompozycji
  4. Jak sprawdzić, czy plan mieści się w czasie?
  5. Najczęstsze pułapki planu

Wzór planu na 5 minut (rada, nie przepis)

CzęśćCzasZawartość
Wstępok. 30 snazwanie zagadnienia, teza, zapowiedź planu
Argument 1ok. 1 minhasło, scena z lektury lub cytat, wyjaśnienie
Argument 2ok. 1 minj.w., inny aspekt problemu
Kontekstok. 1,5 mintytuł, co pokazuje, jak wspiera lub komplikuje tezę
Zakończenieok. 30 spowrót do tezy, uogólnienie

Suma to około 4,5-5 minut. Wypowiedź może być krótsza niż limit, a limit to łącznie do 10 minut na oba zadania. Jeśli pierwsza wypowiedź trwa dłużej niż 7 minut, członek zespołu informuje o przybliżonym czasie pozostałym do końca monologów. (Informacja CKE 2026/2027, sekcja 20.5, s. 148) Szkielet kompozycji omawiamy też w artykule o kompozycji wypowiedzi.

Przykład poglądowy: "Skąpiec" i dobra materialne

Polecenie jawne: "Czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym? Omów zagadnienie na podstawie „Skąpca” Moliera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst."

Wstęp (ok. 30 s). "Zagadnienie dotyczy tego, czy posiadanie rzeczy daje szczęście. Na podstawie „Skąpca” uważam, że majątek sam z siebie nie czyni człowieka szczęśliwym, a nadmierne przywiązanie do niego niszczy relacje. Pokażę to na dwóch przykładach i zestawię z wybranym kontekstem."

Argument 1 (ok. 1 min). "Po pierwsze, Harpagon cały czas martwi się o swoją szkatułkę z pieniędzmi, więc majątek odbiera mu spokój. Pokazuje to, że posiadanie nie równa się zadowoleniu."

Argument 2 (ok. 1 min). "Po drugie, skąpstwo głównego bohatera zaburza jego relacje z dziećmi. Dzieci mają inne plany niż ojciec, a pieniądze stają się źródłem konfliktu, a nie bliskości."

Kontekst (ok. 1,5 min). Tu wybierasz kontekst, który coś dowodzi. Zwrot: "Dla kontrastu wybieram utwór, w którym bohater znajduje sens poza majątkiem. Pokazuje to, że szczęście bywa związane raczej z relacjami niż z posiadaniem, co potwierdza moją tezę." Sama nazwa utworu to za mało, liczy się zdanie o tym, co kontekst dowodzi. Wskazówki o doborze: konteksty na maturze ustnej.

Zakończenie (ok. 30 s). "Podsumowując, wracam do tezy: dobra materialne mogą ułatwiać życie, ale nie gwarantują szczęścia, a przywiązanie do nich kosztem ludzi prowadzi do samotności."

To tylko przykład poglądowy: pokazuje układ, a nie gotowy tekst do wyuczenia. Własne sceny, cytaty i kontekst muszą pochodzić z Twojego przygotowania.

Zdania łączące pomagające w kompozycji

Kompozycja daje do 2 punktów za zadanie za wstęp, część zasadniczą i zakończenie tworzące logiczną całość. (Informator CKE, język polski, s. 23) Przydatne są proste przejścia: "Po pierwsze... Po drugie...", "Warto to zestawić z...", "Z tego wynika, że...", "Podsumowując, wracam do tezy...". Jak zacząć: jak zacząć wypowiedź.

Jak sprawdzić, czy plan mieści się w czasie?

Nagraj wypowiedź z telefonu poza salą egzaminacyjną i zmierz poszczególne części. Jeśli wstęp trwa dłużej niż minutę, skróć go do tezy i zapowiedzi. Jeśli kontekst zajmuje mniej niż 30 sekund, to zwykle sama nazwa utworu bez wyjaśnienia, więc dodaj zdanie o tym, co kontekst pokazuje. To rada praktyczna do ćwiczeń.

Najczęstsze pułapki planu

  • Zbyt długi wstęp. Jeśli wstęp trwa dwie minuty, brakuje czasu na kontekst.
  • Streszczenie zamiast argumentu. Scena z lektury ma dowodzić tezy, a nie opowiadać fabułę.
  • Brak zakończenia. Brak wstępu lub zakończenia obniża ocenę kompozycji do 1 punktu. (Informator CKE, język polski, s. 23)
  • Zero treści. Jeśli merytoryka zadania dostanie 0 punktów, kompozycja tego zadania też ma 0. (s. 20-21)

Źródła

  1. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, s. 15-23

Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.

Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały

Pytania i odpowiedzi

Czy muszę trzymać się dokładnie takiego podziału czasu?

Nie. To rada. CKE daje do 10 minut na oba monologi i nie narzuca czasu na zadanie.

Czy w zadaniu 2 plan jest taki sam?

Podstawa jest ta sama: teza, argumenty, kontekst, wniosek. Różnica jest taka, że argumenty opierasz na dołączonym tekście. Szczegóły: tekst literacki w zadaniu 2.

Jak zapisać taki plan w 15 minut przygotowania?

Na jednej kartce z pieczątką szkoły, w tabeli z hasłami. Wzory układów: wzór brudnopisu.

Czytaj dalej

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Sprawdź się na głos, za darmo

Pierwsza symulacja z oceną według kryteriów CKE nic nie kosztuje.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027