Poradnik · matura ustna z polskiego

Jak interpretować tekst literacki w zadaniu 2 na maturze ustnej z polskiego?

Interpretacja tekstu literackiego w zadaniu 2 to nie streszczenie, tylko odpowiedź na zagadnienie z polecenia: stawiasz tezę, uzasadniasz ją obserwacjami z utworu (obrazy, środki, kompozycja), dodajesz kontekst i drugi tekst, a na końcu wyciągasz wniosek. Taki układ pokazuje przykład CKE z wierszem Baczyńskiego. (Informator CKE, język polski, s. 66-70)
publikacja
28 października 2026
czytania
3 min
źródło CKE
1
W tym artykule
  1. Jak wygląda zadanie z tekstem literackim?
  2. Pięć kroków interpretacji (rada)
  3. Przykład: jak CKE czyta "Pokolenie"
  4. Środki stylistyczne: nie nazywaj, tłumacz funkcję
  5. Kontekst i drugi tekst: co wolno wybrać
  6. Gdzie tracą punkty wypowiedzi o wierszu?

Jak wygląda zadanie z tekstem literackim?

Wariant literacki ma schemat: zagadnienie, polecenie omówienia go na podstawie zamieszczonego materiału oraz wybranego tekstu kultury albo utworu literackiego. (Informator CKE, s. 17) W przykładzie CKE zagadnienie brzmi "Kryzys wartości w świecie skażonym złem", materiałem jest wiersz "Pokolenie" Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, a drugi tekst wybiera zdający. (s. 66-67)

Pięć kroków interpretacji (rada)

KrokCo robiszPytanie pomocnicze
1. Tezazamieniasz zagadnienie w zdanie twierdząceco twierdzę o kryzysie wartości?
2. Obrazy i środkiwskazujesz 3-4 elementy wierszaco pokazuje ten obraz i po co autor go użył?
3. Kontekstosadzasz utwór (epoka, biografia, historia)skąd bierze się ten pogląd?
4. Drugi tekstporównujesz z innym utworemco łączy, co różni?
5. Wniosekwracasz do tezyczy teza się obroniła?

Przykład: jak CKE czyta "Pokolenie"

Pierwsza przykładowa realizacja zaczyna od kontekstu historyczno-biograficznego: poeta należy do pokolenia Kolumbów, urodzonych około 1920 roku. Potem stawia tezę, że wojna wywołała kryzys wiary w wartości uznawane za uniwersalne. (s. 68) Argumenty opierają się na kontraście obrazów: pierwsze strofy pokazują bogate życie dojrzałej ziemi, ale zestawione z obrazami cierpienia człowieka. Kolejne strofy zaczyna anafora "nas nauczono", po której wyliczone zostają: brak litości, sumienia i miłości. Końcówka brzmi jak pytanie o krzyż nad grobem. Jako drugi tekst pojawia się wiersz Różewicza "Ocalony". (s. 69)

Druga realizacja idzie inną drogą: zakłada, że człowiek nie ma wpływu na swój los, a jako drugi tekst bierze "Inny świat" Herlinga-Grudzińskiego. (s. 69-70) Wniosek: ten sam wiersz i to samo zagadnienie dopuszczają różne dobre interpretacje.

Środki stylistyczne: nie nazywaj, tłumacz funkcję

Z przykładu CKE wynika sposób użycia środków: nazwa środka ma sens dopiero z jego funkcją. Kolumna „Funkcja do powiedzenia” to nasza własna interpretacja, a nie zapis z Informatora.

ŚrodekGdzie w przykładzieFunkcja do powiedzenia
kontrast obrazówbogata ziemia a cierpienie człowiekapodkreśla rozdźwięk między światem a doświadczeniem
anafora"nas nauczono"rytm wyliczenia, nacisk na utratę wartości
pytanie w zakończeniuo krzyż nad grobemniepewność, brak pewności losu

Zdanie typu "w wierszu jest anafora" niczego nie wnosi. Zdanie "anafora podkreśla, jak kolejne wartości są odbierane pokoleniu" jest argumentem.

Kontekst i drugi tekst: co wolno wybrać

Kontekstem mogą być m.in. historia literatury, charakter epoki, biografia autora, film, mitologia, Biblia, historia, filozofia czy kwestie społeczne, o ile wybrane celowo i przydatne do osadzenia zagadnienia. Wystarczy, że zostanie użyty przynajmniej częściowo funkcjonalnie. (s. 22) Drugi utwór może być lekturą obowiązkową, uzupełniającą albo utworem spoza listy lektur. (s. 17)

Więcej o doborze: konteksty na maturze ustnej.

Gdzie tracą punkty wypowiedzi o wierszu?

  • Błędy rzeczowe. Każdy błąd merytoryczny w utworze innym niż lektura obowiązkowa jest poważnym błędem rzeczowym. Trzy lub więcej poważnych błędów oznacza 0 punktów za aspekt merytoryczny zadania. (s. 21-22) Ten sam błąd powtórzony kilka razy liczy się jako jeden. (s. 22)
  • Powierzchowna argumentacja. Oparta na uogólnieniach i bez przykładów. (s. 22)
  • Brak spójnej kompozycji. Wypowiedź wymaga wstępu, części zasadniczej i zakończenia. (s. 23)

Rada: wybieraj drugi tekst, który znasz dokładnie, nawet jeśli nie jest najbardziej oczywisty. Zobacz też jak zacząć wypowiedź oraz błąd kardynalny.

Źródła

  1. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, s. 15-23 i 66-70

Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.

Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały

Pytania i odpowiedzi

Czy muszę znać wiersz z zadania na pamięć?

Nie, materiał jest dołączony do polecenia. Musisz go odczytać w świetle zagadnienia i umieć odwołać się do konkretnych fragmentów. (Informator CKE, s. 15)

Czy mogę cytować?

Tak, cytaty krótkie i trafne uzasadniają tezę. Przykładowe realizacje w Informatorze przywołują krótkie fragmenty wiersza. (s. 69-70)

Czy interpretacja musi być zgodna z przykładem CKE?

Nie. Informator pokazuje dwie różne realizacje tego samego zadania, więc ocenia się argumentację i przykłady, a nie zgodność z jednym wzorcem. (s. 68-70)

Czytaj dalej

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Sprawdź się na głos, za darmo

Pierwsza symulacja z oceną według kryteriów CKE nic nie kosztuje.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027