Poradnik · matura ustna z polskiego

Jak opisać i zinterpretować obraz lub plakat (tekst ikoniczny) na maturze ustnej z polskiego?

Tekst ikoniczny w zadaniu 2 omawiasz w kilku krokach: opisujesz, co widać, odczytujesz to przez zagadnienie z polecenia, a potem zestawiasz z wybranym utworem literackim. Ten ostatni krok jest obowiązkowy w punktacji: bez drugiego tekstu możesz dostać najwyżej 4 z 8 punktów za zadanie. (Informator CKE, język polski, s. 21, tabela kryterium 1) Zadanie odwołuje się do wiadomości i umiejętności z III etapu edukacyjnego, więc liczy się rzetelne odczytanie materiału i powiązanie go z tematem wypowiedzi. (Informator CKE, język polski, s. 16)
publikacja
6 października 2026
czytania
5 min
źródło CKE
1
W tym artykule
  1. Czym jest zadanie 2 i skąd w nim obraz?
  2. Schemat interpretacji obrazu w czterech krokach
  3. Przykład z Informatora CKE: obraz Jacka Malczewskiego "Do sławy"
  4. Przydatne zwroty (propozycje)
  5. Najczęstsze pułapki

Czym jest zadanie 2 i skąd w nim obraz?

Zadanie 2 dotyczy zagadnienia związanego z literaturą lub innymi dziełami sztuki albo językiem. Omawiasz je na podstawie dołączonego materiału, a CKE stosuje w zadaniach trzy typy tekstów: nieliterackie, literackie i ikoniczne. (Informator CKE, język polski, s. 15-16) Zadanie z tekstem ikonicznym należy do grupy "zagadnienie ze sztuką", a jego polecenie ma schemat: zagadnienie, "omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego". (Informator CKE, język polski, s. 16-17, tabela 3)

Uwaga o nazwach: CKE nie wyróżnia osobnego "tekstu językowego". Zadania o języku mają materiał do analizy językowej, a w przykładach z Informatora są to teksty nieliterackie (na przykład SMS-y i zapis wypowiedzi internauty). W tych zadaniach zamiast drugiego tekstu możesz odwołać się do własnych doświadczeń komunikacyjnych. (Informator CKE, język polski, s. 16-17, s. 62-63)

Drugi tekst, do którego odwołujesz się w zadaniu z obrazem, to utwór literacki. Może to być lektura obowiązkowa, lektura uzupełniająca albo utwór niebędący lekturą, w tym wiersz. (Informator CKE, język polski, s. 17)

Za zadanie 2 możesz uzyskać do 8 punktów za aspekt merytoryczny oraz do 2 za kompozycję wypowiedzi. Pełna punktacja wymaga tematu, odczytania materiału i drugiego tekstu oraz bogatej argumentacji bez poważnych błędów rzeczowych. (Informator CKE, język polski, s. 21-23)

Schemat interpretacji obrazu w czterech krokach

Przykładowe realizacje z Informatora mają podobną budowę, którą możesz wykorzystać w notatkach. (Informator CKE, język polski, s. 59-62)

Krok 1: wstęp i teza

Nazwij zagadnienie z polecenia własnymi słowami i zapowiedz tezę: jaką odpowiedź na pytanie dasz, odczytując obraz i utwór literacki.

Krok 2: opis (co widać?)

Wskaż konkretne elementy: kompozycję (pierwszy plan, centrum, tło), postacie i rekwizyty, kolorystykę i światło, w plakacie także napisy i krój liter. Opis ma służyć dalszemu odczytaniu, więc nie wyliczaj wszystkiego.

Krok 3: odczytanie (co to znaczy w kontekście zagadnienia?)

Przekształć obserwacje we wnioski: jaką funkcję pełni rekwizyt, jaki nastrój budują barwy, jaki problem pokazuje cała scena. Każdy wniosek połącz z tematem z polecenia.

Krok 4: utwór literacki i wniosek

Wybierz utwór, który podejmuje to samo zagadnienie, i pokaż podobieństwa lub różnice w sposobie jego ujęcia. Zakończ krótkim wnioskiem odpowiadającym na pytanie z polecenia.

Przykład z Informatora CKE: obraz Jacka Malczewskiego "Do sławy"

Informator zawiera przykładowe zadanie 2 z tekstem ikonicznym: "Jakie funkcje w tekstach kultury mogą pełnić symbole i alegorie? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego utworu literackiego." Materiałem jest obraz Jacka Malczewskiego "Do sławy" z 1903 roku, podpisany autorem, tytułem i rokiem. (Informator CKE, język polski, s. 58-62)

Dwie przykładowe realizacje, które pokazuje Informator, postępują według tego schematu:

  • Wstęp: wyjaśnienie, czym są symbol i alegoria (na przykład Temida z zawiązanymi oczami i wagą jako alegoria sprawiedliwości).
  • Opis i odczytanie: anioł w zielonym ubraniu pomaga małemu dziecku w białej koszulce wejść na swoje skrzydło, w oddali widać pasące się krowy. Scena odczytana jest jako symboliczna podróż dziecka do przyszłej sławy, a kolory zieleń i biel jako znaki nadziei, wolności i niewinności.
  • Utwór literacki: symbolika w "Weselu" Wyspiańskiego (złoty róg, czapka z piór, chocholi taniec), alegoria ojczyzny jako okrętu u Krasickiego i Słowackiego, średniowieczna alegoria śmierci w "Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią".
  • Wniosek: symbol i alegoria pozwalają pokazać obrazowo myśli trudne do wyrażenia wprost.

Plakat jako tekst ikoniczny: w części ustnej Informatora przykładem jest obraz, ale CKE używa plakatów w zadaniach o interpretacji tekstów kultury. W przykładowym zadaniu części pisemnej polecenie brzmi: "Zinterpretuj plakat Jana Młodożeńca w kontekście przesłania utworu Stanisława Wyspiańskiego Wesele. W odpowiedzi uwzględnij dwa elementy graficzne widoczne na plakacie." (Informator CKE, język polski, s. 169, zadanie 33) Dobrym nawykiem jest więc wskazywanie konkretnych elementów graficznych i tłumaczenie, co symbolizują.

Przydatne zwroty (propozycje)

  • "W centrum kompozycji artysta umieścił..."
  • "Na pierwszym planie uwagę przyciąga..."
  • "Zastosowana tonacja barwna buduje poczucie..."
  • "Ten element nie ma tu funkcji dekoracyjnej, lecz staje się nośnikiem znaczenia..."
  • "Podobne ujęcie tego problemu odnajdujemy w..."

Najczęstsze pułapki

  • Za długi opis kosztem odczytania. Przy łącznym limicie około 10 minut na dwa zadania opis dosłowny warto zamknąć w kilkudziesięciu sekundach (to sugestia, nie wymóg CKE).
  • Pominięcie drugiego tekstu. Bez niego maksymalnie 4 z 8 punktów. (Informator CKE, język polski, s. 21)
  • Brak powiązania z zagadnieniem. Argumentacja ma odpowiadać na pytanie z polecenia, a nie opisywać obraz dla samego opisu.
  • Pewność tam, gdzie jej nie ma. W tekście kultury innym niż lektura obowiązkowa każdy błąd merytoryczny to poważny błąd rzeczowy: jeden lub dwa obniżają punktację, trzy lub więcej dają 0 punktów za zadanie. Nie podawaj dat, nazwisk ani tytułów, w których nie masz pewności. (Informator CKE, język polski, s. 21-22)

Źródła

  1. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025: opis egzaminu ustnego (s. 15-19), kryteria oceniania (s. 20-25), przykładowe zadania ustne (s. 52-70), przykładowe zadanie pisemne z plakatem (s. 169)

Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.

Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały

Pytania i odpowiedzi

Czy muszę znać autora i rok powstania obrazu?

W kryteriach nie ma punktów za samo podanie autora czy daty. W przykładowym zadaniu z Informatora obraz jest podpisany autorem, tytułem i rokiem, ale to nie jest zapewnienie, że zawsze tak będzie. Ważniejsze jest odczytanie materiału w kontekście zagadnienia. Jeśli podasz własne dane i się pomylisz, możesz dostać poważny błąd rzeczowy, więc mów tylko to, w czym masz pewność.

Do ilu utworów literackich muszę się odwołać?

Schemat polecenia przewiduje jeden wybrany utwór literacki obok materiału ikonicznego. (Informator CKE, język polski, s. 16-17, tabela 3) Dodatkowe odwołania nie są zakazane, ale każdy dodatkowy tekst to dodatkowe ryzyko błędu rzeczowego.

Czy mogę wybrać wiersz zamiast powieści?

Tak. Informator dopuszcza lekturę obowiązkową, uzupełniającą albo utwór niebędący lekturą, w tym poetycki. (Informator CKE, język polski, s. 17)

Czy w zadaniu 2 zawsze będzie obraz?

Nie. Materiał może być literacki, nieliteracki lub ikoniczny, a zadania o języku mają materiał do analizy językowej. (Informator CKE, język polski, s. 15-17) Obraz może też stać się tematem rozmowy z zespołem: pytania mogą dotyczyć zagadnienia z polecenia, dołączonego materiału ikonicznego i tekstów przywołanych w wypowiedzi. (Informator CKE, język polski, s. 18)

Czytaj dalej

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Sprawdź się na głos, za darmo

Pierwsza symulacja z oceną według kryteriów CKE nic nie kosztuje.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027