W tym artykule
Co wiadomo z Informatora o tekstach nieliterackich w zadaniu 2?
Informator mówi, że w zadaniu 2 stosuje się trzy typy tekstów: nieliterackie, literackie i ikoniczne. (s. 16) Jedyny przykład materiału nieliterackiego w Informatorze to zadanie o języku: zapis kilku SMS-ów oraz wypowiedź internauty komentującego przebieg gry komputerowej. (s. 62-63) Pełnej listy gatunków nieliterackich CKE nie podaje, więc nie zgadujemy, co jeszcze może się trafić. Ogłoszenia o zmianach sprawdzaj w komunikatach CKE.
Siatka analizy: sześć pytań do każdego tekstu
Wymagania z przykładu nazywają składowe aktu komunikacji: komunikat, nadawca, odbiorca, kod, kontekst i kontakt. (s. 63) Zamień je na pytania, które zadasz materiałowi:
| Pytanie | Co sprawdzasz | Przykład poglądowy (SMS) |
|---|---|---|
| Nadawca | kto pisze, w jakiej roli | rówieśnik do rówieśnika |
| Odbiorca | do kogo, jaka relacja | znajomy, więc swobodny ton |
| Cel | po co powstał tekst | umówić się, zapytać o plany |
| Kod i styl | skróty, potoczność, emotikony | skrótowce, brak znaków diakrytycznych |
| Kontekst | gdzie i kiedy funkcjonuje | czat, komunikator |
| Kontakt | jak podtrzymywany jest dialog | krótkie, szybkie wymiany |
To jest przykład poglądowy naszego autorstwa, nie fragment materiału CKE.
Przykład z Informatora: jak CKE omawia SMS-y
Zagadnienie brzmiało: jak nowe technologie wpływają na formy i sposoby komunikowania się. Przykładowy plan pokazuje typową kolejność: wprowadzenie i określenie problemu, cechy języka internetowego, odniesienie do materiału, wniosek. Wśród cech pojawiają się swobodna pisownia, skrótowość, spolszczone warianty angielskich słów oraz emotikony zastępujące słowa. W pierwszej przykładowej realizacji drugim elementem jest tekst kultury: utwór rapera, który ironicznie komentuje nieużywanie polskich znaków. (s. 64-66)
Zauważ, co robi dobry plan: każda cecha jest poparta obserwacją z materiału, a drugi tekst pełni funkcję komentarza do zjawiska, nie ozdoby.
Jak połączyć analizę z drugim elementem?
W wariancie językowym drugim elementem mogą być wybrany tekst kultury, utwór literacki albo własne doświadczenia komunikacyjne. (s. 17) To rzadka okazja, żeby oprzeć się na własnym życiu, ale uwaga: doświadczenie musi być opowiedziane przedmiotowo, z przykładem, a nie jako ogólne "wszyscy tak robią".
Rada praktyczna: zanim wejdziesz do sali, przygotuj 2-3 własne przykłady z komunikacji (rozmowa na czacie, mail do nauczyciela, komentarz pod filmem) i zastanów się, jaką funkcję pełni w nich język. Układ całej wypowiedzi opisuje artykuł o kompozycji wypowiedzi, a pełny opis egzaminu jest na stronie matury ustnej z polskiego. Więcej o zadaniach językowych: tekst o języku.
Plan 15 minut przygotowania (rada)
- 0-2 min: przeczytaj polecenie, podkreśl zagadnienie.
- 2-6 min: wypisz 4-5 obserwacji z materiału według siatki.
- 6-10 min: wybierz drugi element i zapisz 2 argumenty.
- 10-15 min: ułóż wstęp, tezę i zakończenie.
W czasie przygotowania możesz zrobić ramowy plan, konspekt i notatki pomocnicze. (Informator CKE, s. 17) Jak je zapisać: notatki w 15 minut.
Typowe błędy
- Opis zamiast analizy. Samo przeczytanie materiału własnymi słowami nie jest argumentacją. Informator opisuje argumentację powierzchowną jako opartą na uogólnieniach, niewnikającą w istotę rzeczy. (s. 22)
- Brak drugiego elementu. Przy jednym elemencie punktacja za zadanie sięga najwyżej 4 z 8. (s. 21)
- Zbędne wątki. Treści bez związku z zagadnieniem obniżają ocenę kompozycji. (s. 23)
Źródła
Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.
Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały