Poradnik · matura ustna z polskiego

Jak analizować tekst nieliteracki na maturze ustnej z polskiego w zadaniu 2?

Tekst nieliteracki analizujesz, odpowiadając na stałe pytania: kto mówi do kogo, w jakim celu, jakim kodem i w jakiej sytuacji. Potem łączysz obserwacje z zagadnieniem z polecenia i dokładasz drugi element: tekst kultury albo własne doświadczenia. Taki schemat widać w przykładzie CKE z SMS-ami. (Informator CKE, język polski, s. 15-17, 62-66)
publikacja
28 października 2026
czytania
3 min
źródło CKE
1
W tym artykule
  1. Co wiadomo z Informatora o tekstach nieliterackich w zadaniu 2?
  2. Siatka analizy: sześć pytań do każdego tekstu
  3. Przykład z Informatora: jak CKE omawia SMS-y
  4. Jak połączyć analizę z drugim elementem?
  5. Plan 15 minut przygotowania (rada)
  6. Typowe błędy

Co wiadomo z Informatora o tekstach nieliterackich w zadaniu 2?

Informator mówi, że w zadaniu 2 stosuje się trzy typy tekstów: nieliterackie, literackie i ikoniczne. (s. 16) Jedyny przykład materiału nieliterackiego w Informatorze to zadanie o języku: zapis kilku SMS-ów oraz wypowiedź internauty komentującego przebieg gry komputerowej. (s. 62-63) Pełnej listy gatunków nieliterackich CKE nie podaje, więc nie zgadujemy, co jeszcze może się trafić. Ogłoszenia o zmianach sprawdzaj w komunikatach CKE.

Siatka analizy: sześć pytań do każdego tekstu

Wymagania z przykładu nazywają składowe aktu komunikacji: komunikat, nadawca, odbiorca, kod, kontekst i kontakt. (s. 63) Zamień je na pytania, które zadasz materiałowi:

PytanieCo sprawdzaszPrzykład poglądowy (SMS)
Nadawcakto pisze, w jakiej rolirówieśnik do rówieśnika
Odbiorcado kogo, jaka relacjaznajomy, więc swobodny ton
Celpo co powstał tekstumówić się, zapytać o plany
Kod i stylskróty, potoczność, emotikonyskrótowce, brak znaków diakrytycznych
Kontekstgdzie i kiedy funkcjonujeczat, komunikator
Kontaktjak podtrzymywany jest dialogkrótkie, szybkie wymiany

To jest przykład poglądowy naszego autorstwa, nie fragment materiału CKE.

Przykład z Informatora: jak CKE omawia SMS-y

Zagadnienie brzmiało: jak nowe technologie wpływają na formy i sposoby komunikowania się. Przykładowy plan pokazuje typową kolejność: wprowadzenie i określenie problemu, cechy języka internetowego, odniesienie do materiału, wniosek. Wśród cech pojawiają się swobodna pisownia, skrótowość, spolszczone warianty angielskich słów oraz emotikony zastępujące słowa. W pierwszej przykładowej realizacji drugim elementem jest tekst kultury: utwór rapera, który ironicznie komentuje nieużywanie polskich znaków. (s. 64-66)

Zauważ, co robi dobry plan: każda cecha jest poparta obserwacją z materiału, a drugi tekst pełni funkcję komentarza do zjawiska, nie ozdoby.

Jak połączyć analizę z drugim elementem?

W wariancie językowym drugim elementem mogą być wybrany tekst kultury, utwór literacki albo własne doświadczenia komunikacyjne. (s. 17) To rzadka okazja, żeby oprzeć się na własnym życiu, ale uwaga: doświadczenie musi być opowiedziane przedmiotowo, z przykładem, a nie jako ogólne "wszyscy tak robią".

Rada praktyczna: zanim wejdziesz do sali, przygotuj 2-3 własne przykłady z komunikacji (rozmowa na czacie, mail do nauczyciela, komentarz pod filmem) i zastanów się, jaką funkcję pełni w nich język. Układ całej wypowiedzi opisuje artykuł o kompozycji wypowiedzi, a pełny opis egzaminu jest na stronie matury ustnej z polskiego. Więcej o zadaniach językowych: tekst o języku.

Plan 15 minut przygotowania (rada)

  1. 0-2 min: przeczytaj polecenie, podkreśl zagadnienie.
  2. 2-6 min: wypisz 4-5 obserwacji z materiału według siatki.
  3. 6-10 min: wybierz drugi element i zapisz 2 argumenty.
  4. 10-15 min: ułóż wstęp, tezę i zakończenie.

W czasie przygotowania możesz zrobić ramowy plan, konspekt i notatki pomocnicze. (Informator CKE, s. 17) Jak je zapisać: notatki w 15 minut.

Typowe błędy

  • Opis zamiast analizy. Samo przeczytanie materiału własnymi słowami nie jest argumentacją. Informator opisuje argumentację powierzchowną jako opartą na uogólnieniach, niewnikającą w istotę rzeczy. (s. 22)
  • Brak drugiego elementu. Przy jednym elemencie punktacja za zadanie sięga najwyżej 4 z 8. (s. 21)
  • Zbędne wątki. Treści bez związku z zagadnieniem obniżają ocenę kompozycji. (s. 23)

Źródła

  1. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, s. 15-23 i 62-66

Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.

Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały

Pytania i odpowiedzi

Czy w tekście nieliterackim muszę znać terminy z teorii komunikacji?

Przykład CKE odwołuje się do pojęć aktu komunikacji, ale oceniana jest trafność użycia. Prosty opis własnymi słowami z kilkoma terminami często wystarcza do rozmowy o materiale.

Czy mogę zacząć od drugiego tekstu?

Informator pozwala zacząć od wybranego zadania, ale nie opisuje kolejności w obrębie jednego zadania. (s. 18) Rada: omów najpierw materiał źródłowy, a dopiero potem porównaj go z drugim elementem.

Co jeśli nie rozumiem skrótu w materiale?

Zespół nie udziela wyjaśnień dotyczących zadań. (s. 15) Opisz to, co widzisz, i wnioskuj z kontekstu.

Czytaj dalej

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Sprawdź się na głos, za darmo

Pierwsza symulacja z oceną według kryteriów CKE nic nie kosztuje.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027