W tym artykule
Jak czytać te przykłady?
Zadanie 1 to zagadnienie z lektury obowiązkowej oraz wypowiedź z wybranym kontekstem. (Informator CKE, język polski, s. 15) Pytania komisji wynikają więc z dwóch rzeczy: z samego polecenia i z tego, co zdający powiedział. Każdy przykład poniżej ma trzy pytania w tej kolejności: o problem, o kontekst, o własne zdanie. Wskazówki to rady praktyczne.
Cztery polecenia jawne i pytania do nich (przykłady poglądowe)
| Polecenie jawne | Pytanie o problem | Pytanie o kontekst | Pytanie o własne zdanie |
|---|---|---|---|
| Motyw cierpienia niezawinionego ("Księga Hioba") | Czym cierpienie Hioba różni się od cierpienia będącego skutkiem czynu? | Co wnosi do tego problemu wybrany przez Ciebie kontekst? | Czy Twoim zdaniem cierpienie może mieć sens? Uzasadnij odpowiedź. |
| Miłość: siła destrukcyjna czy motywująca do działania? ("Lalka") | Co w uczuciu Wokulskiego motywuje go do działania, a co go niszczy? | Czym Twój kontekst różni się od ujęcia miłości w "Lalce"? | Czy miłość częściej wzmacnia, czy osłabia człowieka? Uzasadnij odpowiedź. |
| Jakie postawy przyjmuje człowiek wobec zła? ("Dżuma") | Jakie postawy bohaterów powieści omówiono w wypowiedzi, a jakich zabrakło? | Dlaczego wybrany kontekst wzmacnia Twoją tezę? | Która z opisanych postaw jest Ci najbliższa i dlaczego? |
| Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie władzy? ("Makbet") | Jak władza zmienia Makbeta w trakcie dramatu? | Czy przywołany kontekst potwierdza tę zmianę, czy ją komplikuje? | Czy władza zawsze deprawuje? Uzasadnij odpowiedź. |
Treść poleceń pochodzi z listy jawnej, pełną listę znajdziesz na stronie pytań jawnych. Skład i brzmienie list na kolejne lata opisuje artykuł o liście pytań jawnych na 2027.
Jak odpowiedzieć na każdy z trzech rodzajów pytania?
Pytanie o problem. Wróć do własnej tezy i dopowiedz to, co w monologu było skrótem. Jedno zdanie tezy, jedna scena lub jeden motyw z lektury, jedno zdanie wniosku. Nie opowiadaj fabuły od początku.
Pytanie o kontekst. Powiedz, co kontekst pokazuje lepiej niż sama lektura: podobieństwo, kontrast albo inną perspektywę. Sama nazwa utworu to za mało. Dobry kontekst ma funkcję w argumentacji. Więcej: konteksty na maturze ustnej.
Pytanie o własne zdanie. Zajmij stanowisko od razu, podaj powód i przykład z lektury, ze świata lub z życia. Odpowiedź zdawkowa ("tak, uważam, że tak") w całej rozmowie oznacza 0 punktów w kryterium rozmowy. (Informator CKE, język polski, s. 24)
Jak przygotować się na te pytania w praktyce?
- Do każdego polecenia, które opracowujesz, dopisz trzy pytania: o problem, o kontekst i o własne zdanie. Zajmie to kilka minut.
- Odpowiedz na nie na głos, najlepiej z nagrywaniem. Dwie, trzy zdania na pytanie wystarczą jako cel.
- Sprawdź, czy w odpowiedzi jest teza, powód i przykład. Jeśli brakuje przykładu, odpowiedź jest zbyt ogólna.
- Raz w tygodniu poproś kogoś o zadanie pytań, których nie znasz. Pytania, które zaskakują, uczą najwięcej.
Ogólny schemat odpowiedzi na pytanie jawne: jak odpowiadać na pytanie jawne krok po kroku. Typy pytań w rozmowie: o co pyta komisja.
Źródła
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, s. 15-24
- Informacja o sposobie organizacji egzaminu maturalnego 2026/2027, sekcja 20.5
Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.
Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały