W tym artykule
Zastrzeżenie: jawne zadanie 1 dotyczy Formuły 2023. W Formule 2015 treść zadań nie jest jawna, a 2027 to jej ostatni rok. (Informacja CKE o egzaminie 2027, s. 138 i s. 3)
Krok 1: rozbij polecenie na trzy części
Weźmy polecenie z listy CKE: „Motyw cierpienia niezawinionego. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Księgi Hioba”. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.” (Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024, s. 2-8)
| Część polecenia | W tym przykładzie | Co z tego wynika |
|---|---|---|
| Zagadnienie | cierpienie niezawinione | to ma być oś całej wypowiedzi |
| Lektura | „Księga Hioba” (fragmenty) | sceny, na których się oprzesz |
| Kontekst | wybrany przez Ciebie | trzeba go dodać samodzielnie |
Krok 2: sformułuj tezę w jednym zdaniu
Teza odpowiada na zagadnienie, a nie powtarza polecenia. Rada: unikaj otwarcia „Dzisiaj opowiem o…”. Rada: dobry wstęp zajmuje 10-15 sekund. Więcej: jak zacząć wypowiedź.
Krok 3: poprzyj tezę sceną
Przykład poglądowy szkieletu (nie wzór odpowiedzi):
- Teza: Księga Hioba pokazuje, że cierpienie człowieka sprawiedliwego nie musi być karą, a próba jego wytłumaczenia prostym rachunkiem winy i kary zawodzi.
- Scena 1: Hiob traci dzieci i majątek, choć jest przedstawiony jako człowiek prawy.
- Scena 2: przyjaciele przekonują go, że cierpi za grzechy, a Hiob się z tym nie zgadza.
- Scena 3: w odpowiedzi Boga nie ma prostego uzasadnienia cierpienia, co przesuwa wniosek z pytania „dlaczego” na pytanie o postawę wobec losu.
Zanim użyjesz sceny w wypowiedzi, sprawdź ją w tekście lektury. Błędy rzeczowe obniżają ocenę. (Informator CKE, język polski, s. 21)
Krok 4: dodaj kontekst, który coś dowodzi
CKE wymaga, aby kontekst był wybrany celowo i użyty przynajmniej częściowo funkcjonalnie. Bez niego za merytorykę zadania 1 można dostać najwyżej 4 punkty z 8. (Informator CKE, język polski, s. 21-22) Przykład poglądowy: powieść „Dżuma” Camusa, w której cierpienie dotyka także niewinnych, a bohaterowie spierają się o jego sens. Zdanie z wnioskiem mogłoby brzmieć: „Podobnie jak w Księdze Hioba, cierpienie niewinnych pozostaje tu bez prostej odpowiedzi, co pokazuje, że spór o jego sens nie wygasa”. Dobór kontekstów opisuje artykuł konteksty na maturze ustnej.
Krok 5: zakończ wnioskiem
Kompozycja to do 2 punktów za zadanie: wstęp, część zasadnicza i zakończenie tworzące logiczną całość. (Informator CKE, język polski, s. 23) Rada: zakończenie może zająć dwa zdania: powrót do tezy i jedno uogólnienie. Zobacz kompozycję wypowiedzi.
Krok 6: przygotuj się na rozmowę
Po monologach rozmawiasz z zespołem do 5 minut. Pytania nie dotyczą faktografii, a co najmniej jedno odnosi się do refleksji własnej. (Informator CKE, język polski, s. 17-19) Dopisz do szkieletu jedno zdanie własnego stanowiska, na przykład, czy zgadzasz się z wnioskiem Księgi Hioba. Więcej: rozmowa z komisją.
Ile czasu na jedno polecenie?
CKE daje do 10 minut na oba monologi łącznie. Podział po około 5 minut na zadanie to rada praktyczna, nie przepis. (Informator CKE, język polski, s. 17-19) Szkielet z tego artykułu mieści się w tym czasie: teza 15 s, trzy sceny po około 60 s, kontekst około 60 s, zakończenie 20 s. To nasze orientacyjne wartości. Rozkład całego egzaminu: ile trwa matura ustna z polskiego, opisujemy w osobnym artykule.
Najczęstsze błędy w odpowiedzi na pytanie jawne
- Streszczenie zamiast tezy. Opowiadanie fabuły nie odpowiada na zagadnienie z polecenia.
- Kontekst bez wniosku. Samo wymienienie innego utworu nie pokazuje, co z niego wynika dla tezy.
- Zbyt długi wstęp. Zabiera czas z części zasadniczej i z kontekstu.
- Brak zakończenia. Obniża ocenę kompozycji. (Informator CKE, język polski, s. 23)
- Zapamiętany tekst. Rozmowa po monologach sprawdza własne rozumowanie, więc wyuczona wypowiedź nie wystarczy.
Źródła
- Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024: zadania jawne na 2026, 2027 i 2028 r., s. 2-8
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, s. 15-23
Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.
Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały