Poradnik · matura ustna z polskiego

Jak odpowiadać na pytanie jawne krok po kroku na maturze ustnej z polskiego?

Odpowiedź na pytanie jawne zbuduj w sześciu krokach: rozbij polecenie na zagadnienie, lekturę i kontekst, sformułuj tezę, poprzyj ją sceną z lektury, dodaj funkcjonalny kontekst, zamknij wnioskiem i przygotuj się na rozmowę. Zadanie 1 to zagadnienie z lektury obowiązkowej i wypowiedź z wybranym kontekstem. (Informator CKE, język polski, s. 15-16)
publikacja
28 października 2026
czytania
3 min
źródła oficjalne
2
W tym artykule
  1. Krok 1: rozbij polecenie na trzy części
  2. Krok 2: sformułuj tezę w jednym zdaniu
  3. Krok 3: poprzyj tezę sceną
  4. Krok 4: dodaj kontekst, który coś dowodzi
  5. Krok 5: zakończ wnioskiem
  6. Krok 6: przygotuj się na rozmowę
  7. Ile czasu na jedno polecenie?
  8. Najczęstsze błędy w odpowiedzi na pytanie jawne

Zastrzeżenie: jawne zadanie 1 dotyczy Formuły 2023. W Formule 2015 treść zadań nie jest jawna, a 2027 to jej ostatni rok. (Informacja CKE o egzaminie 2027, s. 138 i s. 3)

Krok 1: rozbij polecenie na trzy części

Weźmy polecenie z listy CKE: „Motyw cierpienia niezawinionego. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Księgi Hioba”. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.” (Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024, s. 2-8)

Część poleceniaW tym przykładzieCo z tego wynika
Zagadnieniecierpienie niezawinioneto ma być oś całej wypowiedzi
Lektura„Księga Hioba” (fragmenty)sceny, na których się oprzesz
Kontekstwybrany przez Ciebietrzeba go dodać samodzielnie

Krok 2: sformułuj tezę w jednym zdaniu

Teza odpowiada na zagadnienie, a nie powtarza polecenia. Rada: unikaj otwarcia „Dzisiaj opowiem o…”. Rada: dobry wstęp zajmuje 10-15 sekund. Więcej: jak zacząć wypowiedź.

Krok 3: poprzyj tezę sceną

Przykład poglądowy szkieletu (nie wzór odpowiedzi):

  • Teza: Księga Hioba pokazuje, że cierpienie człowieka sprawiedliwego nie musi być karą, a próba jego wytłumaczenia prostym rachunkiem winy i kary zawodzi.
  • Scena 1: Hiob traci dzieci i majątek, choć jest przedstawiony jako człowiek prawy.
  • Scena 2: przyjaciele przekonują go, że cierpi za grzechy, a Hiob się z tym nie zgadza.
  • Scena 3: w odpowiedzi Boga nie ma prostego uzasadnienia cierpienia, co przesuwa wniosek z pytania „dlaczego” na pytanie o postawę wobec losu.

Zanim użyjesz sceny w wypowiedzi, sprawdź ją w tekście lektury. Błędy rzeczowe obniżają ocenę. (Informator CKE, język polski, s. 21)

Krok 4: dodaj kontekst, który coś dowodzi

CKE wymaga, aby kontekst był wybrany celowo i użyty przynajmniej częściowo funkcjonalnie. Bez niego za merytorykę zadania 1 można dostać najwyżej 4 punkty z 8. (Informator CKE, język polski, s. 21-22) Przykład poglądowy: powieść „Dżuma” Camusa, w której cierpienie dotyka także niewinnych, a bohaterowie spierają się o jego sens. Zdanie z wnioskiem mogłoby brzmieć: „Podobnie jak w Księdze Hioba, cierpienie niewinnych pozostaje tu bez prostej odpowiedzi, co pokazuje, że spór o jego sens nie wygasa”. Dobór kontekstów opisuje artykuł konteksty na maturze ustnej.

Krok 5: zakończ wnioskiem

Kompozycja to do 2 punktów za zadanie: wstęp, część zasadnicza i zakończenie tworzące logiczną całość. (Informator CKE, język polski, s. 23) Rada: zakończenie może zająć dwa zdania: powrót do tezy i jedno uogólnienie. Zobacz kompozycję wypowiedzi.

Krok 6: przygotuj się na rozmowę

Po monologach rozmawiasz z zespołem do 5 minut. Pytania nie dotyczą faktografii, a co najmniej jedno odnosi się do refleksji własnej. (Informator CKE, język polski, s. 17-19) Dopisz do szkieletu jedno zdanie własnego stanowiska, na przykład, czy zgadzasz się z wnioskiem Księgi Hioba. Więcej: rozmowa z komisją.

Ile czasu na jedno polecenie?

CKE daje do 10 minut na oba monologi łącznie. Podział po około 5 minut na zadanie to rada praktyczna, nie przepis. (Informator CKE, język polski, s. 17-19) Szkielet z tego artykułu mieści się w tym czasie: teza 15 s, trzy sceny po około 60 s, kontekst około 60 s, zakończenie 20 s. To nasze orientacyjne wartości. Rozkład całego egzaminu: ile trwa matura ustna z polskiego, opisujemy w osobnym artykule.

Najczęstsze błędy w odpowiedzi na pytanie jawne

  • Streszczenie zamiast tezy. Opowiadanie fabuły nie odpowiada na zagadnienie z polecenia.
  • Kontekst bez wniosku. Samo wymienienie innego utworu nie pokazuje, co z niego wynika dla tezy.
  • Zbyt długi wstęp. Zabiera czas z części zasadniczej i z kontekstu.
  • Brak zakończenia. Obniża ocenę kompozycji. (Informator CKE, język polski, s. 23)
  • Zapamiętany tekst. Rozmowa po monologach sprawdza własne rozumowanie, więc wyuczona wypowiedź nie wystarczy.

Źródła

  1. Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024: zadania jawne na 2026, 2027 i 2028 r., s. 2-8
  2. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, s. 15-23

Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.

Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały

Pytania i odpowiedzi

Czy mogę mówić według własnego planu?

Tak. W czasie przygotowania możesz zrobić ramowy plan, konspekt lub notatki pomocnicze. (Informator CKE, język polski, s. 17) Jak je zapisać: notatki w 15 minut.

Czy muszę opisać całą lekturę?

Nie. Polecenie mówi o „znanych Ci fragmentach”, więc wybierz sceny, które znasz dokładnie i które służą tezie.

Jak ćwiczyć, żeby brzmieć naturalnie?

Mów na głos z zegarem i nagrywaj się. Wskazówki: jak nagrywać się, ćwicząc maturę ustną.

Czytaj dalej

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Sprawdź się na głos, za darmo

Pierwsza symulacja z oceną według kryteriów CKE nic nie kosztuje.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027