W tym artykule
Dlaczego warto mieć plan na pytanie, którego się nie zna?
Rozmowa trwa do 5 minut i obejmuje od 1 do 3 pytań lub poleceń. Pytania nie dotyczą drugorzędnych szczegółów faktograficznych, a zakres rozmowy to polecenia, dołączony tekst i utwory przywołane w monologu. (Informator CKE, język polski, s. 18) Co najmniej jedno pytanie dotyczy refleksji własnej, więc "poprawna" odpowiedź z podręcznika nie istnieje: liczy się uzasadnione stanowisko. To znaczy, że luka w pamięci jest do opanowania, jeśli reaguje się spokojnie. W czasie egzaminu nie udziela się wyjaśnień do zadań ani nie można korzystać z pomocy. (Informator CKE, język polski, s. 15)
Sześć technik na trudne pytanie
- Powtórz pytanie własnymi słowami. "Rozumiem, że pytanie dotyczy tego, czy..." Daje to kilka sekund i sprawdza, czy pytanie zostało dobrze zrozumiane. Prośba o powtórzenie pytania to rada praktyczna, Informator nie opisuje, jak zespół ją traktuje.
- Weź 3-5 sekund ciszy. Krótka pauza wygląda na namysł, nie na panikę. Zacznij mówić dopiero, gdy masz pierwsze zdanie.
- Wróć do własnej tezy. Pytanie często jest rozwinięciem czegoś, co już padło. "Wracam do tezy, że..." pozwala użyć gotowego materiału.
- Rozumuj na głos z tekstu. Przy zadaniu 2 sięgnij do konkretnego zdania, obrazu lub zwrotu. Odpowiedź zbudowana z cytatu jest uszczegółowiona, nawet gdy interpretacja jest ostrożna.
- Powiedz, co wiesz, i przejdź do tego, co możesz uzasadnić. "Nie pamiętam dokładnie tej sceny, ale mogę wyjaśnić, jak ten motyw widać w..." Uczciwa informacja i konkret są lepsze niż zgadywanie szczegółu.
- Popraw się, jeśli to konieczne. Jeśli w trakcie odpowiedzi zauważysz błąd, powiedz: "Doprecyzuję: w rzeczywistości bohater postąpił inaczej". Autokorekta pokazuje kontrolę nad wypowiedzią.
Gotowe zwroty (przykłady poglądowe)
| Sytuacja | Zwrot |
|---|---|
| Potrzebujesz chwili | "To ważne pytanie, zastanowię się przez moment." |
| Pytanie jest niejasne | "Czy dobrze rozumiem, że pytanie dotyczy..." |
| Brak szczegółu z lektury | "Nie pamiętam szczegółu tej sceny, ale istotna jest jej funkcja: ..." |
| Brak własnego zdania od razu | "Trudno o jednoznaczną odpowiedź, ale skłaniam się ku temu, że..., ponieważ..." |
| Odpowiedź wyszła zbyt krótka | "Dodam jeszcze jeden argument: ..." |
| Zauważony błąd | "Doprecyzuję poprzednie zdanie: ..." |
Zwroty pomostowe do monologu opisuje artykuł co zrobić, gdy zatniesz się na maturze ustnej.
Czego unikać?
- Odpowiedzi "nie wiem" bez dalszego ciągu. To skrajna odpowiedź zdawkowa i najkrótsza droga do 0 w kryterium rozmowy. (Informator CKE, język polski, s. 24)
- Wymyślania faktów. Pewnie brzmiąca, ale błędna informacja jest gorsza niż ostrożna odpowiedź. O poważnych błędach rzeczowych: błąd kardynalny.
- Zmiany tematu bez uzasadnienia. Odpowiadaj na to pytanie, które padło, a nie na to, które wolisz.
- Braku zasad dialogu. Brak norm grzecznościowych też kończy się 0 punktów w tym kryterium. (Informator CKE, język polski, s. 24)
Jak ćwiczyć odpowiedzi na trudne pytania?
Poproś kogoś o pytania, których nie da się przewidzieć z notatek. Nagraj odpowiedzi i sprawdź, czy w każdej jest teza, powód i przykład. Rozmowę ćwiczy się najlepiej w parach lub w symulacji; jak nagrywać próby: jak nagrywać się, ćwicząc maturę ustną. Typy pytań: o co pyta komisja.
Źródła
Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.
Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały