Pełna wypowiedź na 3 minuty
Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.
Uważam, że w „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego wojna i rewolucja nie są jedynie tłem, lecz materiałem, z którego powstaje światopogląd Cezarego Baryki. Przez doświadczenia z rewolucji i wojny bohater uczy się nieufności wobec ideałów i mitycznych opowieści.
Treść dla kont z dostępem
Odblokuj tę wypowiedź za darmo
Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru
Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.
- Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
- Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
- Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny
Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.
Jak odpowiedzieć na pytanie 49: na co patrzy egzaminator
- Czy pokazujesz zmianę bohatera (od chłopca z Baku do człowieka stojącego przed wyborem), a nie tylko wymieniasz wydarzenia historyczne.
- Czy odróżniasz wojnę (konflikt zbrojny) od rewolucji (gwałtowna zmiana ustroju) i widzisz, że każda uczy bohatera czegoś innego.
- Czy kontekst historyczny lub literacki wzmacnia tezę o doświadczeniu, a nie tylko podaje daty.
Teza: dwie możliwe wersje
- Wersja 1W „Przedwiośniu” wojna i rewolucja kształtują Cezarego Barykę: uczą go, że przemoc niszczy ideały, a mity trzeba konfrontować z rzeczywistością.
- Wersja 2Doświadczenie wojny i rewolucji nie daje Cezaremu gotowych odpowiedzi: uczy go nieufności wobec haseł, ale zostawia przed wyborem, którego Żeromski świadomie nie rozstrzyga.
Lektura i argumenty: sceny z „Przedwiośnie”
1.Młodość w Baku, w czasie rewolucji i wojny domowej, jest dla Cezarego pierwszym zderzeniem z przemocą.
Scena: W pierwszej części powieści Cezary jako nastolatek obserwuje w Baku walki uliczne, strzelaniny i widok zabitych, gdy rewolucyjne zamieszanie zamienia się w otwartą przemoc między grupami mieszkańców.
Co to dowodzi: Bohater poznaje idee społeczne najpierw od strony przemocy, zanim zetknie się z nimi w teorii, więc wcześnie uczy się nieufności wobec wielkich haseł.
2.Wojna polsko-bolszewicka daje Cezaremu doświadczenie wspólnoty i zmusza go do zajęcia stanowiska.
Scena: Po przybyciu do Polski Cezary zaczyna studia w Warszawie, a gdy wybucha wojna z bolszewikami, wstępuje do wojska jak koledzy z uniwersytetu, choć bez entuzjazmu. Walczy w 1920 roku pod Warszawą i dalej na wschód, a w oddziale zaprzyjaźnia się z Hipolitem Wielosławskim.
Co to dowodzi: Widząc ruiny i rabunki, które zostawia za sobą bolszewicka armia, oraz poznając towarzyszy z oddziału, odnajduje pierwszą wspólnotę i zaczyna czuć więź z Polską, a nie tylko z opowieścią ojca.
3.Doświadczenia z Rosji i z frontu sprawiają, że Cezary w Warszawie nie potrafi ani bezkrytycznie przyjąć porządku państwa, ani bezrefleksyjnie odrzucić rewolucji.
Scena: W finałowej scenie Cezary idzie w pochodzie robotniczej demonstracji w Warszawie, a Żeromski kończy powieść w momencie starcia z siłami porządku, nie rozstrzygając, co będzie dalej.
Co to dowodzi: Otwarte zakończenie pokazuje, że doświadczenie kształtuje wybór, ale go nie gwarantuje: bohater jest rozdarty między tym, co widział w Rosji, a tym, co zastał w Polsce.
Konteksty, które coś dowodzą
- historyczny
Rewolucja 1917 roku i wojna domowa w Rosji
To realne tło wydarzeń z Baku i drogi Cezarego: pokazuje, że przemoc nie jest literacką przesadą, lecz zbiorowym doświadczeniem milionów ludzi. Pozwala wyjaśnić, dlaczego bohater wynosi z Rosji nieufność wobec obietnic szczęścia zbiorowego.
- literacki
Izaak Babel, „Armia Konna”
Cykl opowiadań z kampanii 1920 roku pokazuje wojnę polsko-bolszewicką od strony rewolucyjnej kawalerii, gdzie wzniosłe hasła zderzają się z brutalnością. Zestawienie z Żeromskim pozwala pokazać, że ten sam konflikt dawał zupełnie inne doświadczenia.
- filozoficzny
Thomas Hobbes, „Lewiatan”
Hobbes opisuje stan, w którym nie ma władzy zdolnej chronić ludzi, jako wojnę wszystkich ze wszystkimi. Obrazy z ogarniętego rewolucją Baku można zestawić z tym opisem, by pokazać, jak szybko znika porządek i jak rośnie potrzeba silnego państwa.
Plan wypowiedzi
- 1Wstęp: podaj tezę, że wojna i rewolucja są dla Cezarego źródłem doświadczeń, które uczą nieufności wobec haseł, i zapowiedz dwa argumenty oraz kontekst.
- 2Argument 1: Baku w czasie rewolucji i wojny domowej: pierwsze zderzenie z przemocą.
- 3Argument 2: wojna 1920 roku: Cezary jako żołnierz i jego rosnący związek z Polską.
- 4Kontekst: rewolucja 1917 roku i wojna domowa w Rosji jako realne tło doświadczeń bohatera.
- 5Zakończenie: doświadczenie rozbija mity, lecz wybór (finałowa demonstracja) pozostaje po stronie człowieka.
Krótki przykład wypowiedzi
Uważam, że w „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego wojna i rewolucja to nie dekoracja wydarzeń, lecz zasadnicze doświadczenia, które kształtują Cezarego Barykę i uczą go nieufności wobec wielkich haseł. Pierwszy argument to młodość bohatera w Baku. W czasie rewolucji i wojny domowej Cezary widzi na ulicach strzelaniny i zabitych, więc idee społeczne poznaje od strony przemocy, zanim pozna je z książek. Drugi argument dotyczy wojny polsko-bolszewickiej. Po przybyciu do Polski Cezary wstępuje do wojska i walczy w 1920 roku. Dla bohatera, który znał Polskę tylko z opowieści ojca, to pierwsze doświadczenie prawdziwej wspólnoty z ludźmi z tego kraju. Pomaga tu kontekst historyczny: rewolucja 1917 roku i wojna domowa w Rosji. Chaos po tamtych wydarzeniach objął miliony ludzi, więc obrazy z Baku nie są literacką przesadą, tylko zapisem doświadczenia całego pokolenia. Dzięki temu widać, dlaczego Cezary patrzy na komunistyczne hasła z dystansem, a jednocześnie nie potrafi zaufać spokojnemu porządkowi państwa. Najlepiej widać to w finale, kiedy idzie z robotniczą demonstracją, a Żeromski nie rozstrzyga, co z nim będzie. Wniosek jest taki: wojna i rewolucja dają bohaterowi wiedzę o świecie, ale nie dają gotowego światopoglądu. Doświadczenie rozbija mity, lecz wybór nadal pozostaje po stronie człowieka.
Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.
Częste błędy
- Streszczanie biografii Cezarego zamiast pokazywania, czego go nauczyły wojna i rewolucja. Przy każdej scenie dopowiedz, jakie doświadczenie z niej wynika.
- Mieszanie wojny polsko-bolszewickiej z rewolucją rosyjską. To dwa różne zjawiska: rewolucja to zmiana ustroju w Rosji, a wojna to starcie zbrojne Polski z Rosją sowiecką w 1920 roku.
- Ocenianie samej przemocy wyłącznie negatywnie. Pokaż też, że doświadczenie wojenne zbliża Cezarego do Polski, więc ma działanie formujące.
- Kontekst historyczny podany jako same daty. Po każdej dacie dopisz, jak wyjaśnia ona zachowanie lub poglądy bohatera.
Dopytania egzaminatora
- Czy Cezary po doświadczeniach z Rosji jest bardziej zwolennikiem rewolucji, czy obrońcą państwa?
- Dlaczego Żeromski kończy powieść otwartym zakończeniem?
- Co zmienia się w stosunku Cezarego do Polski po udziale w wojnie 1920 roku?
Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.
Odpowiedz na głos i poćwicz dopytaniaPokrewne pytania jawne
- 51Ta sama lekturaMłodość jako czas kształtowania własnej tożsamości„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego
- 52Ta sama lekturaRola autorytetu w życiu człowieka„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego
- 53Ta sama lekturaUtopijny i realny obraz rzeczywistości„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego
- 48Ta sama lekturaJakie znaczenie ma tytuł dla odczytania sensu utworu? · Przedwiośnie„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego
- 50Ta sama lekturaRóżne wizje odbudowy Polski po odzyskaniu niepodległości„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego
Pytania i odpowiedzi
Jakie doświadczenia wojenne i rewolucyjne ma Cezary Baryka?
Dorasta w Baku w czasie rewolucji i wojny domowej, a później walczy jako żołnierz w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku. W Warszawie staje przed wyborem między porządkiem państwa a rewolucyjnym ruchem robotniczym.
Co oznacza tytuł „Przedwiośnie” w kontekście rewolucji?
To czas po zimie wojny, ale przed wiosną odbudowy: stan niepewności, w którym wszystko jeszcze może się zmienić. Dotyczy zarówno Polski, jak i bohatera, który szuka swojego miejsca po wstrząsach.
Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)
Brzmienie i numeracja pytania (#49) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.
Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.