Pytanie jawne nr 50 · matura 2027 · „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego

Różne wizje odbudowy Polski po odzyskaniu niepodległości

Pokaż, że „Przedwiośnie” stawia obok siebie konkurencyjne wizje Polski: utopię szklanych domów ojca Cezarego, ziemiański ład Nawłoci, powolne reformy, których broni Szymon Gajowiec, i rewolucyjną receptę komunisty Antoniego Lulka. Żeromski nie wybiera żadnej z nich wprost, lecz pokazuje ich słabości i podkreśla potrzebę realnych reform społecznych.
Zadanie z listy CKE50
Różne wizje odbudowy Polski po odzyskaniu niepodległości. Omów zagadnienie na podstawie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego · sprawdzone z listą CKE 1.10.2026

Pełna wypowiedź na 3 minuty

Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.

Pełna wypowiedź egzaminacyjna ok. 3 min mówienia · 371 słów

W „Przedwiośniu” Żeromski pokazuje różne wizje odbudowy Polski po odzyskaniu niepodległości. Uważam, że Żeromski nie wybiera żadnej z nich wprost, lecz przedstawia ich słabości, by pokazać potrzebę realnych reform społecznych.

Treść dla kont z dostępem

Odblokuj tę wypowiedź za darmo

Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru

Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.

  • Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
  • Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
  • Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny

Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.

Jak odpowiedzieć na pytanie 50: na co patrzy egzaminator

  • Czy odróżniasz co najmniej dwie wizje Polski i potrafisz wskazać, kto ją głosi i na czym polega.
  • Czy oceniasz te wizje, a nie tylko je wymieniasz: co w nich przekonuje, a co zawodzi.
  • Czy kontekst historyczny (lata 1918–1921) pomaga zrozumieć, dlaczego wizje tak się różniły.
Jak liczone są punkty za merytorykę

Teza: dwie możliwe wersje

  • Wersja 1W „Przedwiośniu” Żeromski zestawia utopię szklanych domów, konserwatywny ład ziemiański i rewolucyjną receptę komunistów, by pokazać, że żadna z nich nie wystarcza do odbudowy Polski.
  • Wersja 2Powieść jest ostrzeżeniem: odbudowa niepodległego państwa bez sprawiedliwości społecznej prowadzi albo do iluzji, albo do rewolucji.

Lektura i argumenty: sceny z „Przedwiośnie”

  1. 1.Seweryn Baryka przekazuje synowi utopijną, mitotwórczą wizję Polski jako kraju dobrobytu.

    Scena: W Baku Seweryn opowiada Cezaremu o Polsce jako kraju szklanych domów i nowoczesnych miast; po przyjeździe do kraju Cezary zderza się z biedą i zaniedbaniem, które rozmijają się z tą opowieścią.

    Co to dowodzi: Rozbieżność między mitem a rzeczywistością pokazuje, że odbudowa państwa nie może opierać się na pięknych hasłach, lecz na realnej pracy nad ubóstwem i zacofaniem.

  2. 2.Nawłoć przedstawia ziemiańską wizję Polski opartą na tradycji, własności ziemi i kulturze dworu, ale ta wizja pomija problem ubóstwa.

    Scena: Cezary przebywa w dworze Hipolita Wielosławskiego w Nawłoci, gdzie ziemiaństwo prowadzi spokojne, kulturalne życie, a bohater ulega urokowi tego świata, choć obok widoczna jest bieda wsi.

    Co to dowodzi: Dwór daje obraz stabilnego, tradycyjnego ładu, ale pokazuje też, że bez reform dla ubogich ten ład jest wyspą pośród biedy.

  3. 3.Antoni Lulek reprezentuje rewolucyjną wizję odbudowy Polski przez obalenie dotychczasowego porządku, a Szymon Gajowiec wizję cierpliwej pracy państwowej.

    Scena: W Warszawie Cezary słucha komunisty Antoniego Lulka, który przekonuje, że Polskę trzeba przebudować przez rewolucję na wzór rosyjski. Szymon Gajowiec, urzędnik budujący nowe państwo, przekonuje go z kolei, że odbudowa wymaga lat żmudnych reform, a nie jednego przewrotu.

    Co to dowodzi: Wizja rewolucji odpowiada na realną krzywdę ubogich, ale Cezary zna jej koszt z doświadczeń w Rosji, więc Żeromski każe czytelnikowi ją ważyć, a nie bezkrytycznie przyjmować.

Konteksty, które coś dowodzą

  • historyczny

    Odbudowa państwa polskiego 1918–1921 i spór o reformę rolną

    Po 1918 roku Polska musiała scalić trzy zabory i zdecydować, co zrobić z wielką własnością ziemską, a dyskusje o reformie rolnej dzieliły ziemian i chłopów. To realne tło sporu między wizją Nawłoci a postulatami zmian społecznych.

  • literacki

    „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego

    Dramat pokazuje wcześniejszy spór o to, jak ma wyglądać Polska i czy chłopi, inteligencja i szlachta potrafią się porozumieć, a kończy go chocholi taniec. Żeromski wraca do podobnego niepokoju: podziały społeczne mogą zablokować odbudowę.

  • filozoficzny

    Karol Marks i Fryderyk Engels, „Manifest komunistyczny”

    To tekst, z którego wywodzi się idea rewolucyjnego przekształcenia społeczeństwa. Pozwala zrozumieć, skąd Lulek czerpie przekonanie o konieczności walki klas i dlaczego jego wizja przemawia do biednych.

Plan wypowiedzi

  1. 1Wstęp: podaj tezę, że Żeromski zestawia kilka wizji Polski i pokazuje ich ograniczenia, i zapowiedz dwa argumenty oraz kontekst.
  2. 2Argument 1: Nawłoć i ziemiańska wizja ładu, jej urok i jej ślepota na biedę.
  3. 3Argument 2: rewolucyjna wizja Lulka i reformatorska wizja Gajowca oraz koszt rewolucji znany Cezaremu z Baku.
  4. 4Kontekst: odbudowa państwa po 1918 roku i spór o reformę rolną jako tło konfliktu wizji.
  5. 5Zakończenie: wizje się wykluczają, a Żeromski przekonuje, że potrzebna jest sprawiedliwość społeczna; wspomnij mit szklanych domów jako punkt wyjścia.

Krótki przykład wypowiedzi

Autorski przykład ok. 1 min mówienia · 192 słów

Uważam, że w „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego autor zestawia kilka wizji odbudowy Polski, żeby pokazać, że żadna z nich nie jest wystarczająca. Punktem wyjścia jest mit szklanych domów, który Seweryn Baryka przekazuje synowi w Baku. Po przyjeździe do kraju Cezary zderza się z biedą i zaniedbaniem, więc ta utopia szybko pęka. Pierwszy argument to Nawłoć. Dwór Hipolita Wielosławskiego pokazuje spokojne, kulturalne życie ziemiaństwa, któremu Cezary ulega. Jednak ten ład opiera się na własności ziemi i omija problem ubóstwa na wsi, więc przypomina wyspę pośród biedy. Drugi argument to spór o metodę. Komunista Antoni Lulek przekonuje, że Polskę trzeba naprawić przez przewrót społeczny, a Szymon Gajowiec odpowiada wizją powolnych reform, ale Cezary zna cenę rewolucji z doświadczeń w Baku. Dla całego sporu ważny jest kontekst historyczny: po 1918 roku nowe państwo musiało zdecydować, co zrobić z wielką własnością ziemską, a debata o reformie rolnej dzieliła ziemian i chłopów. Dzięki temu widać, że Nawłoć i rewolucja to nie wymysły literackie, lecz realne stanowiska w ówczesnym sporze. Wniosek jest taki, że Żeromski odrzuca zarówno utopię, jak i zamknięty ład dworu oraz przemoc rewolucji. Przedwiośnie oznacza czas, w którym trzeba dopiero podjąć trudną pracę nad sprawiedliwym państwem.

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.

Częste błędy

  • Przedstawianie jednej wizji jako jedynie słusznej. Żeromski krytycznie ocenia każdą z nich, więc oceń je, zamiast wybierać stronę.
  • Utożsamianie poglądów Seweryna, Gajowca, Lulka czy Wielosławskiego z poglądami autora. Pokaż, że to postaci reprezentujące stanowiska, a autor stawia je obok siebie.
  • Omawianie wyłącznie biografii Cezarego. Pytanie dotyczy wizji państwa, więc przy każdej scenie wyjaśnij, jaką Polskę ktoś chce zbudować i kosztem czego.
  • Pomijanie tła historycznego. Bez 1918 roku, sporu o reformę rolną i wojny z bolszewikami wizje wydają się oderwane od rzeczywistości.

Dopytania egzaminatora

  • Dlaczego powieść nosi tytuł „Przedwiośnie” i co ten tytuł mówi o stanie Polski?
  • Którą wizję odbudowy państwa Żeromski ocenia najsurowiej i dlaczego?
  • Czy na końcu powieści Cezary wybiera którąś z tych wizji?

Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.

Odpowiedz na głos i poćwicz dopytania

Pytania i odpowiedzi

Jakie wizje Polski pojawiają się w „Przedwiośniu”?

Mit szklanych domów Seweryna Baryki, ziemiański ład Nawłoci, reformy państwowe, których broni Szymon Gajowiec, i rewolucja głoszona przez komunistę Antoniego Lulka. Żeromski zestawia je, by pokazać ich ograniczenia.

Co oznacza tytuł „Przedwiośnie”?

Przedwiośnie to czas po zimie, ale przed wiosną: okres niepewny, w którym nic nie jest jeszcze rozstrzygnięte. W powieści oznacza stan odrodzonej Polski, która dopiero ma zdecydować, jaki kształt przyjmie.

Czy Żeromski opowiada się w „Przedwiośniu” za rewolucją?

Nie wprost: pokazuje jej siłę przyciągania wobec biedy, ale też jej koszt. Najbliższa jego poglądom wydaje się myśl, że państwo wymaga realnych reform społecznych, które uczynią rewolucję zbędną.

Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)

Brzmienie i numeracja pytania (#50) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.

Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Odpowiedz na to pytanie na głos

Ocena według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi i poprawką. Za darmo, bez karty.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027