„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego na maturze ustnej

Przedwiośnie to czas nadziei, która nie odpowiada rzeczywistości, co pokazuje mit szklanych domów.

Seweryn Baryka w czasie podróży z Baku do Polski opowiada synowi o kraju, w którym buduje się szklane domy, czyste, jasne i tanie. Gdy Cezary przyjeżdża do kraju po śmierci ojca w drodze, widzi biedne, błotniste miasteczka i wsie, zupełnie niepodobne do tej wizji.

Przedwiośnie oznacza też niedokończone przemiany społeczne i ich zagrożenia.

W Nawłoci, majątku Wielosławskich, Cezary poznaje beztroskie życie ziemiaństwa: zabawy, polowania i romans z Laurą, podczas gdy w pobliskim Chłodku mieszkają biedni parobkowie. Potem w Warszawie słucha sporu Gajowca, zwolennika stopniowych reform, z komunistą Lulkiem, który chce rewolucji.

Tytuł odnosi się także do Cezarego, który jest w przedwiośniu własnego życia.

Cezary przechodzi drogę od rewolucji w Baku, przez wojnę 1920 roku i Nawłoć, do Warszawy. W ostatniej scenie dołącza do robotniczej manifestacji, a potem wysuwa się przed szereg i idzie w stronę Belwederu. Powieść kończy się bez rozstrzygnięcia, w którą stronę naprawdę pójdzie.

Młodość w Baku, w czasie rewolucji i wojny domowej, jest dla Cezarego pierwszym zderzeniem z przemocą.

W pierwszej części powieści Cezary jako nastolatek obserwuje w Baku walki uliczne, strzelaniny i widok zabitych, gdy rewolucyjne zamieszanie zamienia się w otwartą przemoc między grupami mieszkańców.

Wojna polsko-bolszewicka daje Cezaremu doświadczenie wspólnoty i zmusza go do zajęcia stanowiska.

Po przybyciu do Polski Cezary zaczyna studia w Warszawie, a gdy wybucha wojna z bolszewikami, wstępuje do wojska jak koledzy z uniwersytetu, choć bez entuzjazmu. Walczy w 1920 roku pod Warszawą i dalej na wschód, a w oddziale zaprzyjaźnia się z Hipolitem Wielosławskim.

Doświadczenia z Rosji i z frontu sprawiają, że Cezary w Warszawie nie potrafi ani bezkrytycznie przyjąć porządku państwa, ani bezrefleksyjnie odrzucić rewolucji.

W finałowej scenie Cezary idzie w pochodzie robotniczej demonstracji w Warszawie, a Żeromski kończy powieść w momencie starcia z siłami porządku, nie rozstrzygając, co będzie dalej.

Seweryn Baryka przekazuje synowi utopijną, mitotwórczą wizję Polski jako kraju dobrobytu.

W Baku Seweryn opowiada Cezaremu o Polsce jako kraju szklanych domów i nowoczesnych miast; po przyjeździe do kraju Cezary zderza się z biedą i zaniedbaniem, które rozmijają się z tą opowieścią.

Nawłoć przedstawia ziemiańską wizję Polski opartą na tradycji, własności ziemi i kulturze dworu, ale ta wizja pomija problem ubóstwa.

Cezary przebywa w dworze Hipolita Wielosławskiego w Nawłoci, gdzie ziemiaństwo prowadzi spokojne, kulturalne życie, a bohater ulega urokowi tego świata, choć obok widoczna jest bieda wsi.