Pytanie jawne nr 75 · matura 2027 · „Profesor Andrews w Warszawie” Olgi Tokarczuk

Stan wojenny z perspektywy obcokrajowca

Pokaż, że spojrzenie obcokrajowca działa jak lustro: Andrews, nieprzygotowany na to, co dzieje się w Polsce, odsłania absurd i przemoc stanu wojennego, a przy okazji pokazuje, jak łatwo przybysz z wolnego świata nie rozumie cudzej codzienności. Zbuduj wypowiedź na kontraście między tym, co wie świat zewnętrzny, a tym, czego doświadczają Polacy, i dodaj kontekst historyczny z 13 grudnia 1981 roku.
Zadanie z listy CKE75
Stan wojenny z perspektywy obcokrajowca. Omów zagadnienie na podstawie utworu „Profesor Andrews w Warszawie” Olgi Tokarczuk. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

„Profesor Andrews w Warszawie” Olgi Tokarczuk · sprawdzone z listą CKE 1.10.2026

Pełna wypowiedź na 3 minuty

Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.

Pełna wypowiedź egzaminacyjna ok. 3 min mówienia · 361 słów

Uważam, że spojrzenie obcokrajowca w opowiadaniu Olgi Tokarczuk pozwala pokazać stan wojenny jako rzeczywistość absurdalną i opresyjną. Andrews, nieprzygotowany na to, co dzieje się w Polsce, odsłania przemoc systemu, a przy okazji pokazuje, jak łatwo przybysz z wolnego świata nie rozumie cudzej codzienności.

Treść dla kont z dostępem

Odblokuj tę wypowiedź za darmo

Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru

Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.

  • Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
  • Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
  • Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny

Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.

Jak odpowiedzieć na pytanie 75: na co patrzy egzaminator

  • Czy odróżniasz perspektywę bohatera-obcokrajowca od perspektywy narratora i autorki oraz wiesz, po co Tokarczuk wybiera obcego świadka.
  • Czy argumenty opierasz na konkretnych sytuacjach z opowiadania, a nie na ogólnym opisie stanu wojennego z podręcznika.
  • Czy kontekst historyczny (13 grudnia 1981, Solidarność, internowania) służy tezie, a nie jest osobnym wykładem.
Jak liczone są punkty za merytorykę

Teza: dwie możliwe wersje

  • Wersja 1Spojrzenie obcokrajowca w opowiadaniu Tokarczuk pozwala pokazać stan wojenny jako rzeczywistość absurdalną i opresyjną, bo bohater nie potrafi uznać jej za normalną.
  • Wersja 2Perspektywa Andrewsa ujawnia, że stan wojenny odebrał ludziom nie tylko wolność, lecz także zdolność porozumiewania się i orientacji w świecie, a zachodni gość tylko to uwypukla.

Lektura i argumenty: sceny z „Profesor Andrews w Warszawie”

  1. 1.Obcy nie zna reguł nowej rzeczywistości, więc to, co dla Polaków staje się narzuconą normą, dla niego jest szokiem.

    Scena: Andrews, brytyjski profesor, przyjeżdża do Warszawy tuż przed wprowadzeniem stanu wojennego i nie wie, co się stało: nie może skontaktować się z przewodniczką Gosią, telefon w mieszkaniu nie działa, a w mieście widać czołgi i wojsko.

    Co to dowodzi: Zdziwienie bohatera działa jak ocena: skoro gość z zewnątrz nie przyjmuje takiej sytuacji za oczywistą, widać, jak bardzo decyzja władz zmieniła zwykłe życie.

  2. 2.Stan wojenny uderza w komunikację: brak informacji i przerwana łączność stają się narzędziem władzy.

    Scena: Profesor nie zna polskiego i nie może się z nikim porozumieć ani zadzwonić po pomoc. Codzienność, na przykład sprawa żywego karpia, wydaje mu się absurdalna, a pomoc przynosi dopiero przypadkowo spotkany Polak.

    Co to dowodzi: Bohater zostaje odcięty od świata i od zrozumienia sytuacji, co pokazuje, że przemoc systemu działała także przez dezorientację, nie tylko przez siłę.

  3. 3.Zderzenie wyobrażeń Zachodu o Polsce z realiami pokazuje przepaść między światami i tragikomiczny wymiar sytuacji.

    Scena: Naukowe plany gościa z Zachodu zderzają się z absurdem rzeczywistości: zamiast wygłosić wykład, profesor błąka się po mieście, aż przypadkowo spotkany Polak odwozi go do ambasady.

    Co to dowodzi: Plany bohatera okazują się nieadekwatne do rzeczywistości, więc czytelnik widzi, że historia (decyzja polityczna) potrafi zniweczyć nawet najzwyklejsze sprawy jednostki.

Konteksty, które coś dowodzą

  • historyczny

    Wprowadzenie stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku (gen. Wojciech Jaruzelski, Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego)

    Podaj fakty tłumaczące sytuację bohatera: internowania działaczy Solidarności, godzina milicyjna, zawieszenie łączności telefonicznej, patrole wojska. Powiąż je z doświadczeniem Andrewsa, żeby pokazać, skąd bierze się jego dezorientacja.

  • literacki

    „Rosja w roku 1839” Astolpha de Custine'a

    Francuski podróżnik opisuje Rosję carską jako obserwator z zewnątrz, który dostrzega rzeczy niewidoczne dla miejscowych. Porównaj: tak jak Custine, Andrews widzi system przez zdziwienie, a nie przez przyzwyczajenie.

  • kulturowy

    Film „Człowiek z żelaza” Andrzeja Wajdy (1981)

    Film nagrodzony Złotą Palmą w Cannes pokazuje Polskę w czasie nadziei związanej z Solidarnością. Wykorzystaj go, by przypomnieć, jak świat patrzył na Polskę tuż przed stanem wojennym i dlaczego zderzenie Andrewsa z nową rzeczywistością jest tak ostre.

Plan wypowiedzi

  1. 1Wstęp: zacznij od tezy, że obcokrajowiec jest w opowiadaniu świadkiem, który dzięki dystansowi ocenia stan wojenny, a krótko wskaż, kim jest Andrews i w jakich okolicznościach trafia do Warszawy.
  2. 2Argument 1: pokaż szok i dezorientację bohatera, który nie zna reguł nowej rzeczywistości, i wyjaśnij, co ta reakcja mówi o stanie wojennym.
  3. 3Argument 2: omów brak informacji, przerwaną łączność i barierę językową jako przejaw opresji i pokaż to na przykładzie sytuacji, w których Andrews nie wie, co się dzieje.
  4. 4Kontekst: wprowadź fakty z 13 grudnia 1981 roku i powiąż je z doświadczeniem bohatera, a nie tylko wymień daty.
  5. 5Zakończenie: wróć do tezy i podsumuj, co zyskuje opowiadanie dzięki spojrzeniu spoza polskiego doświadczenia.

Krótki przykład wypowiedzi

Autorski przykład ok. 2 min mówienia · 227 słów

Uważam, że spojrzenie obcokrajowca w opowiadaniu „Profesor Andrews w Warszawie” działa jak lustro: pokazuje stan wojenny wyraźniej niż relacja kogoś, kto zna go od środka. Po pierwsze, Andrews przyjeżdża do Warszawy jako człowiek z wolnego świata i jest nieprzygotowany na to, co zastaje. Nie ma kontaktu z przewodniczką Gosią, telefon milczy, a za oknem widać czołgi i żołnierzy, więc traci poczucie kontroli nad własnym losem. Dla niego to szok, dla Polaków nowa, narzucona codzienność, i właśnie to zestawienie pokazuje, jak mocno zmieniła się zwykła rzeczywistość. Po drugie, perspektywa obcego odsłania problem komunikacji. Andrews, który nie zna języka, nie może się z nikim porozumieć i niczego nie rozumie z tego, co dzieje się wokół, więc widać, że brak rzetelnej wiedzy bywa narzędziem władzy tak samo jak patrole. Do tej myśli dodaję kontekst historyczny: wprowadzenie stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku przez generała Jaruzelskiego, internowania działaczy Solidarności, godzinę milicyjną i odcięcie telefonów. Te fakty tłumaczą, dlaczego bohater czuje się uwięziony w mieście, które znał tylko z wyobrażeń, i dopiero przypadkowo spotkany Polak odwozi go do ambasady. Tokarczuk nie opowiada tej historii z pozycji bohatera narodowego, lecz zwykłego człowieka wciągniętego w cudzy dramat. Dlatego uważam, że opowiadanie ocenia stan wojenny nie wprost, tylko przez zdziwienie świadka: jeśli przybysz nie potrafi uznać takiej rzeczywistości za normalną, to znaczy, że normalna nie była. Taki zabieg sprawia, że czytelnik widzi sytuację świeżym okiem.

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.

Częste błędy

  • Opowiadanie historii stanu wojennego zamiast pracy z utworem. Każdy fakt historyczny łącz z konkretną sytuacją Andrewsa i z tezą.
  • Utożsamianie perspektywy bohatera z poglądem autorki. Zaznacz, że to zabieg literacki: Tokarczuk wybiera obcego świadka, bo dzięki niemu może pokazać rzeczywistość bez oswojenia.
  • Ogólniki typu „był to trudny czas”. Podaj nazwy: decyzja z 13 grudnia, internowania, godzina milicyjna, odcięta łączność, i powiąż je z wydarzeniami w opowiadaniu.
  • Pominięcie tragikomicznego albo absurdalnego tonu sytuacji. Wspomnij, że nie tylko dramat, ale i dysonans między planami gościa a rzeczywistością buduje wymowę utworu.

Dopytania egzaminatora

  • Dlaczego autorka powierza opowieść o stanie wojennym obcokrajowcowi, a nie polskiemu bohaterowi?
  • Czy to opowiadanie można nazwać świadectwem historycznym, czy raczej literacką interpretacją wydarzeń?
  • Jak inni autorzy ukazują stan wojenny w literaturze i jak różni się to od ujęcia Tokarczuk?

Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.

Odpowiedz na głos i poćwicz dopytania

Pytania i odpowiedzi

O czym jest „Profesor Andrews w Warszawie” Olgi Tokarczuk?

To opowiadanie, w którym brytyjski profesor trafia do Warszawy w czasie wprowadzenia stanu wojennego i konfrontuje się z rzeczywistością, której nie rozumie. Na maturze ustnej warto je ujmować jako obraz stanu wojennego widzianego oczami obcego, a nie jako zapis wydarzeń historycznych.

Co się stało 13 grudnia 1981 roku w Polsce?

Wprowadzono stan wojenny pod kierownictwem generała Wojciecha Jaruzelskiego. Internowano działaczy Solidarności, wprowadzono godzinę milicyjną, zawieszono łączność telefoniczną i ograniczono swobodę poruszania się. W wypowiedzi użyj tych faktów, żeby wyjaśnić sytuację bohatera, a nie osobno.

Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)

Brzmienie i numeracja pytania (#75) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.

Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Profesor Andrews w Warszawie” Olgi Tokarczuk, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Odpowiedz na to pytanie na głos

Ocena według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi i poprawką. Za darmo, bez karty.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027