Pytanie jawne nr 23 · matura 2027 · „Dziady” cz. III Adama Mickiewicza

Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy

Pokaż, że „Dziady” cz. III przedstawiają społeczeństwo polskie pod zaborem rosyjskim jako podzielone: część wybiera ofiarny opór i wiarę, a część konformizm i służalczość wobec zaborcy. Zbuduj wypowiedź na zestawieniu tych postaw i zaznacz, że Mickiewicz je ocenia.
Zadanie z listy CKE23
Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy. Omów zagadnienie na podstawie „Dziadów” części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

„Dziady” cz. III Adama Mickiewicza · sprawdzone z listą CKE 1.10.2026

Pełna wypowiedź na 3 minuty

Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.

Pełna wypowiedź egzaminacyjna ok. 3 min mówienia · 362 słów

Uważam, że w „Dziadach” cz. III Mickiewicz pokazuje społeczeństwo polskie podzielone na tych, którzy cierpią i walczą o wolność, i tych, którzy układają się z zaborcą. Wypowiem się o tym na przykładzie Wielkiej Improwizacji Konrada i sceny salonowej u Senatora, a także przywołam proces filomatów i filaretów.

Treść dla kont z dostępem

Odblokuj tę wypowiedź za darmo

Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru

Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.

  • Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
  • Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
  • Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny

Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.

Jak odpowiedzieć na pytanie 23: na co patrzy egzaminator

  • Czy rozróżniasz kilka postaw (bunt, ofiara i wiara, konformizm elit) i przypisujesz je konkretnym scenom i bohaterom.
  • Czy znasz tło historyczne dramatu (prześladowanie młodzieży filomackiej w Wilnie, rola Nowosilcowa) i potrafisz je wykorzystać funkcjonalnie.
  • Czy odróżniasz opis postawy od jej oceny przez autora i potrafisz uzasadnić, po czyjej stronie stoi Mickiewicz.
Jak liczone są punkty za merytorykę

Teza: dwie możliwe wersje

  • Wersja 1W „Dziadach” cz. III Mickiewicz pokazuje społeczeństwo polskie podzielone na tych, którzy cierpią i walczą o wolność, i tych, którzy układają się z zaborcą, a swoim dramatem potępia drugą postawę.
  • Wersja 2„Dziady” cz. III przedstawiają różne formy sprzeciwu wobec zaborcy (romantyczny bunt i religijną ofiarę), by pokazać, że cierpienie narodu ma sens i prowadzi do odrodzenia.

Lektura i argumenty: sceny z „Dziady cz. III”

  1. 1.Część społeczeństwa odpowiada na zabór buntem i gotowością do poświęcenia.

    Scena: Wielka Improwizacja Konrada w celi: bohater, więzień, w imieniu cierpiącego narodu domaga się od Boga rządu dusz i oskarża Go o obojętność.

    Co to dowodzi: Konrad uosabia romantyczny bunt jednostki w imieniu zbiorowości, ale jego pycha pokazuje też granice takiej postawy. To jedna z możliwych odpowiedzi na zabór, pełna pasji, lecz nie rozwiązująca problemu.

  2. 2.Inną odpowiedzią jest wiara, pokora i ufność w Opatrzność, które nadają cierpieniu sens.

    Scena: Ksiądz Piotr modli się za Konrada i ma wizję przyszłości, w której Polska jest cierpiącym Chrystusem narodów, a po jej męce przychodzi zmartwychwstanie i odrodzenie.

    Co to dowodzi: Wizja nadaje cierpieniu rangę ofiary odkupieńczej, więc postawa wiary i pokory staje się sposobem przetrwania pod zaborem i obietnicą wolności.

  3. 3.Część elit wybiera konformizm i dostosowanie się do zaborcy, co Mickiewicz piętnuje.

    Scena: Salon warszawski i bal u Senatora: towarzystwo, które lekceważy sprawy narodowe, kpi z młodych patriotów i szuka względów u rosyjskich dygnitarzy.

    Co to dowodzi: Zestawienie salonu z losem więźniów z Wilna pokazuje, że dla części społeczeństwa wygoda i pozycja są ważniejsze od solidarności narodowej, a Mickiewicz stawia ten kontrast wprost.

Konteksty, które coś dowodzą

  • historyczny

    Proces filomatów i filaretów w Wilnie (1823–1824) i rządy Nowosilcowa

    To realia, z których wyrósł dramat: aresztowania młodzieży uniwersyteckiej i represje pod kierunkiem Nowosilcowa. Dzięki nim widać, że więzienna część dramatu jest zapisem rzeczywistej opresji, a postawy bohaterów odpowiadają rzeczywistym wyborom Polaków.

  • literacki

    „Konrad Wallenrod” Adama Mickiewicza (1828)

    Bohater walczy z wrogiem podstępem i zdradą w imię ojczyzny, a na końcu ponosi tego moralną cenę. Zestaw go z Konradem z „Dziadów”: to inny wzór reakcji na zniewolenie, który pozwala porównać metody oporu i ich koszty.

  • historycznoliteracki

    Mesjanizm polski i „Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego” Mickiewicza (1832)

    Idea Polski jako narodu cierpiącego za winy innych jest filozoficznym zapleczem wizji księdza Piotra. Pomaga uzasadnić, dlaczego postawa ofiary i wiary jest w dramacie nie tylko pocieszeniem, ale ideą przewodnią.

Plan wypowiedzi

  1. 1Wstęp: sformułuj tezę o podziale postaw wobec zaborcy i krótko wskaż okoliczności powstania dramatu (prześladowanie młodzieży w Wilnie).
  2. 2Argument 1: pokaż bunt Konrada jako jedną z postaw i jej granice.
  3. 3Argument 2: pokaż konformizm elit w salonie warszawskim i na balu u Senatora jako przeciwieństwo postawy ofiarnej.
  4. 4Kontekst: wprowadź proces filomatów i filaretów albo „Konrada Wallenroda” i powiąż go z konkretną postawą z dramatu.
  5. 5Zakończenie: wróć do tezy i oceń, którą postawę Mickiewicz uznaje za wzorcową i dlaczego.

Krótki przykład wypowiedzi

Autorski przykład ok. 1 min mówienia · 190 słów

Uważam, że w „Dziadach” cz. III Mickiewicz pokazuje społeczeństwo polskie podzielone na tych, którzy cierpią i walczą o wolność, i tych, którzy układają się z zaborcą, a swoim dramatem jednoznacznie potępia drugą postawę. Po pierwsze, jest postawa buntu. Konrad w Wielkiej Improwizacji, jako więzień, w imieniu cierpiącego narodu domaga się od Boga rządu dusz i oskarża Go o obojętność. To wyraz romantycznej gotowości do poświęcenia, ale także pychy, więc Mickiewicz pokazuje zarówno siłę, jak i granice takiej reakcji. Po drugie, jest postawa konformizmu. W salonie warszawskim i na balu u Senatora towarzystwo lekceważy sprawy narodowe i szuka względów u rosyjskich dygnitarzy. Zestawienie tych scen z losem uwięzionej młodzieży z Wilna pokazuje, że dla części elit wygoda jest ważniejsza niż solidarność z rodakami. Do tych argumentów dołączam kontekst historyczny: proces filomatów i filaretów w Wilnie w latach 1823–1824, prowadzony pod kierunkiem Nowosilcowa. Dzięki niemu widać, że więzienne sceny dramatu opierają się na prawdziwych prześladowaniach, a bohaterowie reprezentują realne wybory Polaków pod zaborem. Dlatego uważam, że dramat nie jest zwykłym opisem postaw, lecz ich oceną: Mickiewicz stoi po stronie cierpiących i ofiarnych, a pochwała ofiary ma pokrzepiać naród i wzywać do solidarności.

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.

Częste błędy

  • Przedstawienie wszystkich Polaków jako bohaterów. W dramacie widać wyraźny podział, a Mickiewicz otwarcie krytykuje elity, które układają się z zaborcą.
  • Traktowanie Wielkiej Improwizacji jako walki z zaborcą. Konrad buntuje się przeciw Bogu w imieniu narodu, więc pokaż, co to mówi o postawie wobec zaborcy, a nie tylko streszczaj monolog.
  • Mylenie „Dziadów” cz. III z innymi częściami cyklu. Cz. III dotyczy realiów wileńskich i prześladowań pod zaborem rosyjskim.
  • Brak oceny autora. Zawsze dopowiedz, po czyjej stronie stoi Mickiewicz i dlaczego.

Dopytania egzaminatora

  • Dlaczego Mickiewicz tak ostro kontrastuje salon warszawski z celą więzienną?
  • Czy Konrad i ksiądz Piotr reprezentują przeciwstawne, czy uzupełniające się postawy?
  • Jak Mickiewicz przedstawia Rosjan w tym dramacie i czy wszyscy są zaborcami?

Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.

Odpowiedz na głos i poćwicz dopytania

Pytania i odpowiedzi

O czym są „Dziady” część III?

To dramat romantyczny napisany w 1832 roku, osadzony w realiach prześladowania polskiej młodzieży w Wilnie po procesie filomatów. Pokazuje cierpienie więźniów, bunt Konrada, wizję księdza Piotra i postawy Polaków wobec rosyjskiego zaborcy.

Co to jest Wielka Improwizacja?

To monolog Konrada, w którym bohater, poeta i więzień, domaga się od Boga rządu dusz w imieniu narodu. Wypowiedź jest zarazem wyrazem siły twórczej i pychy, więc pozwala omówić granice romantycznego buntu.

Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)

Brzmienie i numeracja pytania (#23) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.

Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Dziady” cz. III Adama Mickiewicza, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Odpowiedz na to pytanie na głos

Ocena według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi i poprawką. Za darmo, bez karty.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027