Losy młodzieży polskiej pod zaborami

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy odwołujesz się do konkretnych losów: więźniów z celi Konrada, opowieści Sobolewskiego o kibitkach, historii Cichowskiego i Rollisona, a nie do ogólnej „martyrologii”.
• Czy łączysz fabułę z historią: śledztwo przeciw filomatom i filaretom w Wilnie prowadzone przez Nowosilcowa.
• Czy pokazujesz dwie strony losu młodzieży: cierpienie i represje, ale też solidarność oraz postawę godności wobec zaborcy.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1W III części „Dziadów” młodzież polska jest celowo niszczona przez zaborcę, który więzieniem, torturami i zsyłką próbuje złamać najmłodsze pokolenie.
• Wersja 2Mickiewicz pokazuje młodzież pod zaborami jako pokolenie ofiar, które mimo prześladowań zachowuje solidarność i wierność ojczyźnie.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Represje spadają na młodych bez dowodu winy.

   Scena: Scena I: w Wilnie, w dawnym klasztorze bazylianów zamienionym na więzienie, młodzi więźniowie spotykają się w celi Konrada w noc wigilijną. Żegota nie wie nawet, za co go aresztowano, a Tomasz, najdłużej więziony, gotów jest wziąć winę na siebie, by ratować innych.

   Co to dowodzi: Uwięzienie ludzi, którzy nie znają swojej winy, pokazuje, że celem śledztwa nie jest sprawiedliwość, lecz zastraszenie pokolenia. Postawa Tomasza dowodzi zaś, że młodzi odpowiadają solidarnością.

2. 2

   2.Zaborca wywozi młodzież na Sybir, a ona przyjmuje ten los z godnością.

   Scena: Sobolewski opowiada w celi, jak widział wywożenie kibitkami młodych więźniów. Janczewski, wychudzony i ogolony, z wysoko podniesioną głową pozdrawia zebranych, a pobitego Wasilewskiego niosą do wozu jak ciało zdjęte z krzyża.

   Co to dowodzi: Opis łączy okrucieństwo zaborcy z heroizmem ofiar. Młodzi nie poddają się psychicznie nawet w chwili zesłania, a ich los zyskuje wymiar męczeński.

3. 3

   3.Śledztwo łamie młodych ludzi psychicznie i niszczy ich rodziny.

   Scena: W Salonie warszawskim Adolf opowiada o Cichowskim, który po latach więzienia, bez snu i w strachu przed szpiegami, wraca odmieniony i nieufny. W scenie u Senatora ślepa pani Rollison błaga o widzenie z bitym w śledztwie synem, a później dochodzi wiadomość, że chłopak wypadł z okna celi.

   Co to dowodzi: Losy Cichowskiego i Rollisona pokazują, że represje nie kończą się z wyjściem z więzienia: niszczą psychikę ofiar i rozpacz ich bliskich.

Konteksty, które coś dowodzą

• historyczny

  Proces filomatów i filaretów w Wilnie (1823–1824)

  Śledztwo prowadzone przez senatora Nowosilcowa objęło tajne stowarzyszenia studentów Uniwersytetu Wileńskiego. Wielu z nich uwięziono i zesłano w głąb Rosji, więc sceny dramatu opierają się na prawdziwych wydarzeniach.

• literacki

  „Syzyfowe prace” Stefana Żeromskiego

  Powieść pokazuje młodzież w gimnazjum w Klerykowie, poddaną rusyfikacji. Recytacja „Reduty Ordona” przez Bernarda Zygiera budzi w uczniach poczucie polskości, co potwierdza, że zaborca walczył o umysły młodych, a oni potrafili mu się oprzeć.

• biograficzny

  Adam Mickiewicz jako więzień w klasztorze bazylianów i zesłaniec

  Mickiewicz sam był aresztowany w sprawie filomatów, a potem zesłany do Rosji. Dramat poświęcił przyjaciołom, którzy ucierpieli w represjach, dlatego obraz losu młodzieży ma charakter świadectwa, a nie wymysłu.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: postaw tezę, że młodzież jest celowo prześladowana przez zaborcę, i wspomnij o procesie filomatów.
2. 2Argument 1: cela Konrada w Wigilię; Żegota nie zna swojej winy, Tomasz chce ratować innych.
3. 3Argument 2: opowieść Sobolewskiego o kibitkach, Janczewskim i Wasilewskim.
4. 4Kontekst: proces filomatów i filaretów jako historyczne tło dramatu.
5. 5Zakończenie: losy Cichowskiego i Rollisona; wniosek o pokoleniu ofiar, które zachowuje solidarność.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Mylenie Senatora z carem: prześladowania w Wilnie prowadzi senator Nowosilcow, a nie sam car.
• Przypisywanie opowieści niewłaściwym postaciom: o kibitkach opowiada Sobolewski, a o Cichowskim Adolf w Salonie warszawskim.
• Pomijanie tła historycznego: krótko wspomnij proces filomatów i filaretów, bo nadaje on scenom wiarygodność świadectwa.
• Skupienie się wyłącznie na Konradzie i Wielkiej Improwizacji: w tym temacie ważniejsze są losy zbiorowości młodych więźniów.

O co może dopytać egzaminator

• Jak Mickiewicz pokazuje postawę polskich elit wobec losu więzionej młodzieży?
• Czy cierpienie młodzieży ma w dramacie jakiś sens? Odwołaj się do Widzenia Księdza Piotra.
• Kim był Nowosilcow i jaką rolę odgrywa w dramacie?