Motyw samotności

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy rozróżniasz rodzaje samotności w dramacie, a nie omawiasz jednego ogólnego „samotnego bohatera”.
• Czy odwołujesz się do konkretnych scen: Wielkiej Improwizacji, opowiadania Adolfa o Cichowskim, sceny z Panią Rollison, podziału gości w Salonie warszawskim.
• Czy kontekst dotyczy samotności, zwłaszcza romantycznej samotności jednostki, i pozwala ją ocenić.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1W III części „Dziadów” samotność jest konsekwencją cierpienia i pychy: niszczy więźniów i ich bliskich, a Konrada odcina od ludzi i od Boga.
• Wersja 2Mickiewicz pokazuje, że romantyczny bohater jest samotny z wyboru, ale dramat podpowiada, że wyjście z samotności daje wspólnota, a nie wywyższanie się.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Samotność Konrada wynika z poczucia wyższości nad ludźmi.

   Scena: W Wielkiej Improwizacji Konrad zostaje sam w celi, gdy inni więźniowie już odeszli. Przemawia do Boga jako poeta, który czuje więcej niż wszyscy, i zarazem ma poczucie, że ludzie nie potrafią go zrozumieć. Żąda władzy nad duszami, by sam jeden prowadzić naród.

   Co to dowodzi: Konrad kocha naród, ale nie widzi w nikim równego partnera, więc pozostaje sam. Ta samotność prowadzi go do pychy i niemal do bluźnierstwa, co pokazuje jej niebezpieczeństwo.

2. 2

   2.Więzienie i śledztwo skazują ludzi na samotność, która niszczy ich psychicznie.

   Scena: W Salonie warszawskim Adolf opowiada o Cichowskim: więzień przez lata był izolowany i dręczony w śledztwie, a po uwolnieniu stał się nieufny, wycofany i lękliwy, jakby nikomu nie mógł już zaufać.

   Co to dowodzi: Opowieść pokazuje, że samotność może być narzędziem przemocy systemu. Cichowski fizycznie wraca do ludzi, ale wewnętrznie zostaje samotny, bo śledztwo odebrało mu zdolność do bliskości.

3. 3

   3.Samotność dotyka także bliskich ofiar i patriotów w obojętnym społeczeństwie.

   Scena: Niewidoma Pani Rollison błaga Senatora o możliwość zobaczenia syna, którego dręczą w więzieniu, i zostaje z rozpaczą sama, bo nikt z władzy jej nie słucha. W Salonie warszawskim patrioci rozmawiający o losie więźniów stoją przy drzwiach, oddzieleni od elity, która woli francuskie rozmowy i błahostki.

   Co to dowodzi: Pani Rollison jest sama ze swoim cierpieniem, a młodzi patrioci są samotni w sprawie, której nie podziela reszta towarzystwa. Samotność staje się więc problemem całego narodu, a nie tylko romantycznej jednostki.

Konteksty, które coś dowodzą

• literacki

  „Kordian” Juliusza Słowackiego (monolog na szczycie Mont Blanc)

  Kordian samotnie na szczycie góry postanawia poświęcić się dla narodu, ale potem nie potrafi zrealizować planu i zostaje sam ze swoją słabością. Zestawienie z Konradem pokazuje, że romantyczny bohater, który działa w pojedynkę, najczęściej przegrywa.

• biograficzny

  Adam Mickiewicz po upadku powstania listopadowego

  Mickiewicz nie wziął udziału w powstaniu i pisał „Dziady” w Dreźnie, z dala od kraju, przeżywając poczucie winy i osamotnienia. Ta wiedza pomaga zrozumieć, dlaczego dramat tak mocno pokazuje samotność emigranta i więźnia oddzielonych od wspólnoty.

• kulturowy

  Caspar David Friedrich, „Wędrowiec nad morzem mgły”

  Obraz przedstawia samotną postać stojącą na szczycie, odwróconą od widza i patrzącą na świat z góry. To wizualny odpowiednik postawy Konrada: wielkość i wyobcowanie idą w romantyzmie w parze.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: postaw tezę, że samotność w dramacie ma wiele twarzy, a najgroźniejsza jest samotność z pychy.
2. 2Argument 1: Wielka Improwizacja; Konrad sam w celi, poczucie wyższości i żądanie rządu dusz.
3. 3Argument 2: opowieść Adolfa o Cichowskim albo scena z Panią Rollison; samotność jako skutek przemocy.
4. 4Kontekst: „Kordian” i monolog na Mont Blanc albo biografia Mickiewicza w Dreźnie.
5. 5Zakończenie: Konrada ratują inni (ksiądz Piotr, modlitwa Ewy); wyjście z samotności daje wspólnota.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Omawianie samotności tylko na przykładzie Konrada. Dodaj co najmniej jedną inną postać, na przykład Cichowskiego albo Panią Rollison, żeby pokazać różne rodzaje samotności.
• Przypisywanie opowieści o Cichowskim samemu Cichowskiemu. W Salonie warszawskim opowiada o nim Adolf; pilnuj, kto mówi w danej scenie.
• Mylenie samotności z izolacją fizyczną. Pokaż, że Konrad jest samotny przez swoją postawę, a Cichowski nawet na wolności, bo samotność dotyczy wnętrza.
• Kontekst bez porównania. Wspominając „Kordiana”, powiedz wyraźnie, co go łączy z Konradem (samotny zryw) i czym kończy się taka postawa.

O co może dopytać egzaminator

• Czy samotność Konrada jest jego wyborem, czy skutkiem okoliczności?
• Jaką rolę w przezwyciężeniu samotności Konrada odgrywają ksiądz Piotr i Ewa?
• Dlaczego scena Salonu warszawskiego pokazuje samotność patriotów w społeczeństwie?