Pełna wypowiedź na 3 minuty
Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.
Uważam, że groteskowy obraz świata w „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza wynika z tego, że ludzie żyją w narzuconych im rolach, czyli w „gębie” i „pupie”, a instytucje wymuszają odgrywanie form sprzecznych z naturą człowieka. Przywołuję sceny z powieści i kontekst filozoficzny, aby to udowodnić.
Treść dla kont z dostępem
Odblokuj tę wypowiedź za darmo
Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru
Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.
- Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
- Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
- Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny
Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.
Jak odpowiedzieć na pytanie 54: na co patrzy egzaminator
- Czy rozumiesz, czym jest groteska (połączenie komizmu i grozy, deformacja rzeczywistości) i pokazujesz to na scenach, a nie tylko deklarujesz.
- Czy poprawnie używasz pojęć Gombrowicza (gęba, pupa, upupienie, forma) i wyjaśniasz je własnymi słowami.
- Czy odwołujesz się do kilku środowisk (szkoła, dom Młodziaków, dwór), a nie tylko do jednego z nich.
Teza: dwie możliwe wersje
- Wersja 1Groteskowy obraz świata w „Ferdydurke” wynika z tego, że człowiek nieustannie odgrywa narzucone mu role, a instytucje i otoczenie wymuszają formy sprzeczne z jego naturą.
- Wersja 2Gombrowicz pokazuje, że żadna forma, ani tradycyjna, ani nowoczesna, nie daje wolności, więc ucieczka od jednej gęby prowadzi tylko do następnej.
Lektura i argumenty: sceny z „Ferdydurke”
1.Szkoła zamienia ludzi w uległe dzieci i literaturę w rytuał.
Scena: Trzydziestoletni Józio zostaje porwany przez profesora Pimkę i wtrącony do klasy jako uczeń. Uczniowie na lekcji powtarzają schematyczne zdanie o wielkości Słowackiego, nie rozumiejąc jego treści. Józio zostaje „upupiony”, czyli sprowadzony do roli dziecka.
Co to dowodzi: Dorosły mężczyzna zachowuje się jak uczniak, a literatura staje się pustym rytuałem. Absurd wydaje się naturalny, bo wszyscy uczestniczą w grze.
2.Nowoczesność jest kolejną formą, a nie wyzwoleniem.
Scena: Pimko umieszcza Józia w domu Młodziaków, rodziny uchodzącej za nowoczesną i wyzwoloną. Rodzice oraz ich córka Zuta odgrywają swobodę i postępowość, choć ich wolność jest ostentacyjną pozą. Józio znów musi się dopasować do cudzych oczekiwań.
Co to dowodzi: Zamiast zerwać z formą, nowoczesna rodzina tworzy własną. Pokazuje to, że sam postęp nie uwalnia człowieka od narzuconych ról.
3.Dwór ziemiański to teatr hierarchii i konwenansów.
Scena: W części rozgrywającej się na wsi u Hurleckich, krewnych Józia, obowiązuje szlachecka hierarchia: pan, panna i służba, w tym Walczak, odgrywają przypisane im role. Józio szuka ucieczki, ale wpada w kolejne układy zależności.
Co to dowodzi: Tradycyjne środowisko jest tak samo groteskowe jak nowoczesne. Gombrowicz pokazuje, że każdy świat opiera się na formie, którą ludzie uznają za coś naturalnego.
Konteksty, które coś dowodzą
- filozoficzny
Jean-Paul Sartre, „Przy drzwiach zamkniętych”
Bohaterowie sztuki są w piekle uwięzieni we wzajemnych spojrzeniach i oceniają się nawzajem, stąd słynne stwierdzenie, że piekło to inni. To ten sam mechanizm co „gęba” u Gombrowicza: tożsamość człowieka jest narzucana przez innych.
- literacki
Sławomir Mrożek, „Tango”
Rodzice odrzucili wszystkie zasady, więc młody Artur próbuje na nowo wprowadzić formę i porządek. Zestaw to z Gombrowiczem: człowiek nie umie żyć bez konwencji, a jednocześnie przez nie cierpi.
- biograficzny
Witold Gombrowicz i jego ziemiańskie pochodzenie
Pisarz pochodził z zamożnej rodziny ziemiańskiej i studiował prawo w Warszawie, więc znał od środka światy, które sportretował: dwór, szkołę i towarzystwo. Dzięki temu jego groteska ma charakter samokrytyczny i trafia w środowiska, z którymi sam był związany.
Plan wypowiedzi
- 1Wstęp: teza, że groteskowy świat wynika z narzuconych ról (gęba, pupa), plus zapowiedź kontekstu.
- 2Argument 1: szkoła, profesor Pimko, rytuał lekcji o Słowackim i upupienie Józia.
- 3Argument 2: dom Młodziaków jako nowa, równie sztuczna forma.
- 4Kontekst: „Tango” Mrożka albo „Przy drzwiach zamkniętych” Sartre'a, z jednym zdaniem, co je łączy z Gombrowiczem.
- 5Zakończenie: wniosek, że człowiek nigdy nie ucieka od formy, plus krótka wzmianka o dworze Hurleckich.
Krótki przykład wypowiedzi
Uważam, że w „Ferdydurke” groteskowy obraz świata wynika z tego, że ludzie żyją w narzuconych im rolach, czyli w „gębie” i „pupie”. Zacznę od szkoły. Trzydziestoletni Józio zostaje porwany przez profesora Pimkę i wtrącony do klasy, gdzie uczniowie wyrażają zachwyt nad literaturą według schematu. Zdanie o tym, że Słowacki wielkim poetą był, powtarza się jak rytuał, bez zrozumienia, a Józio zostaje „upupiony”, czyli sprowadzony do roli dziecka. Drugi przykład to dom Młodziaków. Rodzina uchodzi za nowoczesną i wyzwoloną, ale i ona jest formą, bo jej wolność jest ostentacyjną pozą. Córka Zuta i rodzice odgrywają nowoczesność, a Józio znów musi się dopasować. Groteska polega na tym, że absurd wydaje się naturalny, a dorosły mężczyzna zachowuje się jak uczniak. Kontekstem jest „Tango” Sławomira Mrożka. Tam rodzice odrzucili wszystkie zasady, więc młody Artur próbuje na nowo wprowadzić formę, co pokazuje, że człowiek nie potrafi żyć bez konwencji, a jednocześnie przez nie cierpi. U Gombrowicza jest podobnie: ucieczka od jednej formy kończy się w drugiej. Do tego dochodzi dwór Hurleckich, gdzie pan i służba również odgrywają swoje role w hierarchii, jakby były z natury. Wniosek: świat jest groteskowy, bo człowiek ciągle gra role, które ktoś mu wyznacza.
Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.
Częste błędy
- Streszczanie powieści. „Ferdydurke” ma wiele wątków, więc wybierz dwie sceny i przy każdej wyjaśnij, jak pokazuje groteskę.
- Używanie pojęć „gęba” i „pupa” bez wyjaśnienia. Zawsze powiedz własnymi słowami, co oznaczają: gęba to narzucona rola, pupa to infantylizacja.
- Mylenie groteski z samą komedią. Groteska łączy śmieszność z niepokojem, więc zaznacz, że śmiech u Gombrowicza bywa gorzki.
- Mieszanie faktów. Józio jest trzydziestolatkiem porwanym przez Pimkę, a dom Młodziaków to osobna część powieści. Powtórz kolejność wydarzeń przed egzaminem.
Dopytania egzaminatora
- Czy da się w „Ferdydurke” uciec od formy, czy Gombrowicz uważa to za niemożliwe?
- Jak rozumiesz pojęcie „upupienia” i skąd bierze się jego komizm?
- Czy groteskowy obraz świata u Gombrowicza jest wyłącznie krytyką, czy ma też wymiar dowcipu i zabawy?
Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.
Odpowiedz na głos i poćwicz dopytaniaPokrewne pytania jawne
- 55Ta sama lekturaCzłowiek wobec presji otoczenia„Ferdydurke” Witolda Gombrowicza
- 53Wspólny motywUtopijny i realny obraz rzeczywistości„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego
- 2Wspólny motywCzłowiek wobec niestałości świataBiblia (Księga Hioba, Księga Koheleta, Apokalipsa św. Jana)
- 19Wspólny motywŚwiat ducha a świat rozumu„Romantyczność” Adama Mickiewicza
- 3Wspólny motywWizja końca świataBiblia (Księga Hioba, Księga Koheleta, Apokalipsa św. Jana)
Pytania i odpowiedzi
Co to jest gęba w „Ferdydurke”?
To narzucona człowiekowi rola lub etykieta, którą otoczenie przypina mu w kontaktach z innymi. Gęba ogranicza naturalność, bo człowiek zaczyna zachowywać się tak, jak się od niego oczekuje.
Na czym polega groteska w „Ferdydurke”?
Gombrowicz łączy komizm z niepokojem, doprowadzając do absurdu sytuacje typowe dla szkoły, rodziny i dworu. Dorosły bohater zostaje uczniem, a nowoczesność okazuje się pozą. Śmiech ujawnia przy tym, jak bardzo ludzie są zależni od narzuconych im form.
Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)
Brzmienie i numeracja pytania (#54) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.
Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.