Pełna wypowiedź na 3 minuty
Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.
W balladzie „Romantyczność” Mickiewicza widzę dwa sposoby poznania świata: rozum, który ufa tylko temu, co da się zobaczyć i zmierzyć, oraz duch, który dostrzega rzeczy niewidzialne dzięki uczuciu i wierze. Uważam, że Mickiewicz nie odrzuca rozumu całkowicie, ale odbiera mu monopol na prawdę i staje po stronie Karusi i ludu.
Treść dla kont z dostępem
Odblokuj tę wypowiedź za darmo
Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru
Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.
- Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
- Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
- Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny
Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.
Jak odpowiedzieć na pytanie 19: na co patrzy egzaminator
- Czy umiesz wskazać w balladzie przedstawicieli obu światów: Karusię i lud po stronie ducha, Starca po stronie rozumu, oraz rolę narratora, który rozstrzyga spór.
- Czy łączysz utwór z jego funkcją programową: ballada jako manifest romantyzmu w sporze z klasykami.
- Czy kontekst rzeczywiście dotyczy napięcia między rozumem a duchem (np. motto z „Hamleta”, spór klasyków z romantykami), a nie tylko epoki.
Teza: dwie możliwe wersje
- Wersja 1W „Romantyczności” świat ducha okazuje się bogatszy niż świat rozumu, bo uczucie i wiara pozwalają poznać prawdy niedostępne dla nauki.
- Wersja 2Mickiewicz pokazuje konflikt dwóch sposobów poznania i odbiera rozumowi wyłączne prawo do prawdy, nie odbierając mu wszelkiej wartości.
Lektura i argumenty: sceny z „Romantyczność”
1.Świat ducha jest dostępny przez uczucie: Karusia widzi to, czego inni nie widzą.
Scena: W biały dzień, w miasteczku, Karusia rozmawia ze zmarłym ukochanym Jasiem, wyciąga do niego ręce, płacze i wpada w rozpacz, gdy zjawa znika. Otaczający ją ludzie nic nie widzą.
Co to dowodzi: Doświadczenie Karusi jest prawdziwe dla niej, choć niewidoczne dla innych. To dowód, że istnieje rzeczywistość duchowa, którą poznaje się sercem, a nie zmysłami.
2.Świat rozumu reprezentuje Starzec, który odrzuca wszystko, czego nie da się sprawdzić.
Scena: Starzec przekonuje zebranych, że dziewczyna bredzi, a on sam swoim „szkiełkiem i okiem” niczego nie widzi. Prosty lud jednak wierzy Karusi, wzrusza się i modli za duszę Jasia.
Co to dowodzi: Starzec nie jest w balladzie złoczyńcą, ale jego metoda okazuje się ślepa na cierpienie i miłość. Zestawienie z reakcją ludu pokazuje, że rozum bez wrażliwości nie rozumie człowieka.
3.Narrator rozstrzyga spór na korzyść ducha, czyniąc z ballady manifest nowej epoki.
Scena: W zakończeniu narrator zwraca się do Starca: stwierdza, że uczucie i wiara mówią do niego silniej niż mędrca szkiełko i oko, że rozum zna prawdy martwe, a nie żywe, i radzi mieć serce i patrzeć w serce.
Co to dowodzi: Głos narratora zamienia scenkę z miasteczka w deklarację programową. Nie mówi, że rozum jest bezwartościowy, tylko że nie wystarcza, by poznać prawdę o człowieku.
Konteksty, które coś dowodzą
- historycznoliteracki
Spór klasyków z romantykami i postać Jana Śniadeckiego
W Starcu często widzi się aluzję do Jana Śniadeckiego, astronoma i obrońcy klasycyzmu, który krytykował romantyczną fantastykę. Ten kontekst pokazuje, że ballada jest głosem w realnym sporze o to, czy literatura ma służyć rozumowi, czy wyobraźni i uczuciu.
- literacki
„Hamlet” Williama Szekspira
Mickiewicz bierze z „Hamleta” motto o widzeniu oczyma duszy. W dramacie Hamlet widzi ducha ojca i mówi przyjacielowi, że na świecie jest więcej rzeczy, niż śni się filozofom. Ten sam spór o granice rozumu dowodzi, że ballada wpisuje się w szerszą tradycję.
- filozoficzny
Blaise Pascal, „Myśli”
Pascal twierdzi, że serce ma swoje racje, których rozum nie zna, i że do niektórych prawd dochodzi się intuicją, a nie dowodem. To filozoficzne wsparcie tezy Mickiewicza: poznanie sercem nie jest zabobonem, tylko innym, równoprawnym sposobem poznania.
Plan wypowiedzi
- 1Wstęp: postaw tezę, że ballada przeciwstawia dwa sposoby poznania i staje po stronie ducha.
- 2Argument 1: Karusia rozmawia ze zmarłym Jasiem; lud wierzy i się modli.
- 3Argument 2: Starzec ze „szkiełkiem i okiem” oraz odpowiedź narratora o prawdach żywych i martwych.
- 4Kontekst: spór klasyków z romantykami i Jan Śniadecki albo motto z „Hamleta”.
- 5Zakończenie: rozum nie wystarcza, by zrozumieć człowieka; potrzebne jest serce.
Krótki przykład wypowiedzi
Uważam, że w „Romantyczności” Mickiewicza świat ducha okazuje się bogatszy niż świat rozumu, bo uczucie i wiara pozwalają poznać prawdy niedostępne dla nauki. Pierwszym argumentem jest postać Karusi. W biały dzień, na ulicy miasteczka, dziewczyna rozmawia ze zmarłym ukochanym Jasiem, wyciąga do niego ręce i rozpacza, gdy zjawa znika. Nikt poza nią go nie widzi, ale jej przeżycie jest prawdziwe. Prosty lud jej wierzy, wzrusza się i modli za duszę Jasia. To pokazuje, że do świata duchowego dochodzi się sercem. Drugim argumentem jest spór ze Starcem. Starzec mówi ludziom, że dziewczyna bredzi, bo on swoim szkiełkiem i okiem niczego nie dostrzega. Narrator odpowiada mu, że czucie i wiara przemawiają do niego silniej, a rozum zna tylko prawdy martwe. Na końcu radzi mieć serce i patrzeć w serce. Widać, że Mickiewicz nie wyśmiewa nauki, ale odbiera jej monopol na prawdę. Jako kontekst przywołuję spór klasyków z romantykami. W Starcu często widzi się Jana Śniadeckiego, uczonego, który krytykował romantyczną fantastykę. Dzięki temu ballada staje się manifestem nowej epoki, a nie tylko historią o nieszczęśliwej dziewczynie. Pomocne jest też motto z „Hamleta”, w którym bohater widzi ojca oczyma duszy. Wniosek jest taki, że rozum potrafi opisać świat, ale nie potrafi zrozumieć człowieka, jego miłości i cierpienia. Do tego potrzebne jest serce.
Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.
Częste błędy
- Przedstawienie Starca jako złego bohatera. To przedstawiciel określonej postawy; pokaż, że jego błąd polega na ślepocie wobec uczuć, a nie na złej woli.
- Pomijanie narratora. To on rozstrzyga spór w ostatniej strofie i czyni z ballady manifest; bez niego argumentacja jest niepełna.
- Cytowanie całych strof z pamięci z błędami. Lepiej sparafrazuj myśl (prawdy żywe i martwe, mieć serce i patrzeć w serce) i od razu ją zinterpretuj.
- Mówienie, że Mickiewicz całkowicie odrzuca rozum. Ballada odrzuca jego wyłączność, nie wartość, i taka teza jest bezpieczniejsza.
Dopytania egzaminatora
- Jaką rolę w balladzie odgrywa lud, który wierzy Karusi?
- Dlaczego „Romantyczność” uznaje się za manifest polskiego romantyzmu?
- Czy według Ciebie we współczesnym świecie spór ducha z rozumem jest nadal aktualny?
Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.
Odpowiedz na głos i poćwicz dopytaniaPokrewne pytania jawne
- 2Wspólny motywCzłowiek wobec niestałości świataBiblia (Księga Hioba, Księga Koheleta, Apokalipsa św. Jana)
- 3Wspólny motywWizja końca świataBiblia (Księga Hioba, Księga Koheleta, Apokalipsa św. Jana)
- 54Wspólny motywGroteskowy obraz świata„Ferdydurke” Witolda Gombrowicza
- 57Wspólny motywJakie znaczenie ma tytuł dla odczytania sensu utworu? · Inny świat„Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego
- 22Ta sama epokaMesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia„Dziady” cz. III Adama Mickiewicza
Pytania i odpowiedzi
Kogo symbolizuje Starzec w „Romantyczności”?
Starzec reprezentuje racjonalistyczne, oświeceniowe podejście do świata, oparte na obserwacji i nauce. Często widzi się w nim aluzję do Jana Śniadeckiego, który krytykował romantyków, ale przede wszystkim jest to symbol postawy, a nie portret jednej osoby.
Co oznacza „szkiełko i oko” w balladzie Mickiewicza?
To symbol naukowego, empirycznego poznania: szkło lunety czy szkła powiększającego i obserwacji. W balladzie przeciwstawia mu się czucie i wiarę, czyli poznanie duchowe, które według narratora mówi o człowieku więcej.
Jaki kontekst wybrać do tematu świat ducha a świat rozumu?
Najlepiej spór klasyków z romantykami z postacią Jana Śniadeckiego albo „Hamleta”, z którego pochodzi motto ballady. Dobrze działa też Pascal i jego myśl, że serce ma swoje racje, których rozum nie zna.
Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)
Brzmienie i numeracja pytania (#19) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.
Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Romantyczność” Adama Mickiewicza, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.