Pytanie jawne nr 19 · matura 2027 · „Romantyczność” Adama Mickiewicza

Świat ducha a świat rozumu

Pokaż, że „Romantyczność” zestawia dwa sposoby poznania: rozum, który ufa tylko temu, co da się zobaczyć i zmierzyć, oraz ducha, który dostrzega rzeczy niewidzialne dzięki uczuciu i wierze. Myśl przewodnia: Mickiewicz nie odrzuca rozumu całkowicie, ale odbiera mu monopol na prawdę i staje po stronie Karusi i ludu.
Zadanie z listy CKE19
Świat ducha a świat rozumu. Omów zagadnienie na podstawie „Romantyczności” Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

„Romantyczność” Adama Mickiewicza · sprawdzone z listą CKE 1.10.2026

Pełna wypowiedź na 3 minuty

Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.

Pełna wypowiedź egzaminacyjna ok. 3 min mówienia · 334 słów

W balladzie „Romantyczność” Mickiewicza widzę dwa sposoby poznania świata: rozum, który ufa tylko temu, co da się zobaczyć i zmierzyć, oraz duch, który dostrzega rzeczy niewidzialne dzięki uczuciu i wierze. Uważam, że Mickiewicz nie odrzuca rozumu całkowicie, ale odbiera mu monopol na prawdę i staje po stronie Karusi i ludu.

Treść dla kont z dostępem

Odblokuj tę wypowiedź za darmo

Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru

Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.

  • Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
  • Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
  • Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny

Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.

Jak odpowiedzieć na pytanie 19: na co patrzy egzaminator

  • Czy umiesz wskazać w balladzie przedstawicieli obu światów: Karusię i lud po stronie ducha, Starca po stronie rozumu, oraz rolę narratora, który rozstrzyga spór.
  • Czy łączysz utwór z jego funkcją programową: ballada jako manifest romantyzmu w sporze z klasykami.
  • Czy kontekst rzeczywiście dotyczy napięcia między rozumem a duchem (np. motto z „Hamleta”, spór klasyków z romantykami), a nie tylko epoki.
Jak liczone są punkty za merytorykę

Teza: dwie możliwe wersje

  • Wersja 1W „Romantyczności” świat ducha okazuje się bogatszy niż świat rozumu, bo uczucie i wiara pozwalają poznać prawdy niedostępne dla nauki.
  • Wersja 2Mickiewicz pokazuje konflikt dwóch sposobów poznania i odbiera rozumowi wyłączne prawo do prawdy, nie odbierając mu wszelkiej wartości.

Lektura i argumenty: sceny z „Romantyczność”

  1. 1.Świat ducha jest dostępny przez uczucie: Karusia widzi to, czego inni nie widzą.

    Scena: W biały dzień, w miasteczku, Karusia rozmawia ze zmarłym ukochanym Jasiem, wyciąga do niego ręce, płacze i wpada w rozpacz, gdy zjawa znika. Otaczający ją ludzie nic nie widzą.

    Co to dowodzi: Doświadczenie Karusi jest prawdziwe dla niej, choć niewidoczne dla innych. To dowód, że istnieje rzeczywistość duchowa, którą poznaje się sercem, a nie zmysłami.

  2. 2.Świat rozumu reprezentuje Starzec, który odrzuca wszystko, czego nie da się sprawdzić.

    Scena: Starzec przekonuje zebranych, że dziewczyna bredzi, a on sam swoim „szkiełkiem i okiem” niczego nie widzi. Prosty lud jednak wierzy Karusi, wzrusza się i modli za duszę Jasia.

    Co to dowodzi: Starzec nie jest w balladzie złoczyńcą, ale jego metoda okazuje się ślepa na cierpienie i miłość. Zestawienie z reakcją ludu pokazuje, że rozum bez wrażliwości nie rozumie człowieka.

  3. 3.Narrator rozstrzyga spór na korzyść ducha, czyniąc z ballady manifest nowej epoki.

    Scena: W zakończeniu narrator zwraca się do Starca: stwierdza, że uczucie i wiara mówią do niego silniej niż mędrca szkiełko i oko, że rozum zna prawdy martwe, a nie żywe, i radzi mieć serce i patrzeć w serce.

    Co to dowodzi: Głos narratora zamienia scenkę z miasteczka w deklarację programową. Nie mówi, że rozum jest bezwartościowy, tylko że nie wystarcza, by poznać prawdę o człowieku.

Konteksty, które coś dowodzą

  • historycznoliteracki

    Spór klasyków z romantykami i postać Jana Śniadeckiego

    W Starcu często widzi się aluzję do Jana Śniadeckiego, astronoma i obrońcy klasycyzmu, który krytykował romantyczną fantastykę. Ten kontekst pokazuje, że ballada jest głosem w realnym sporze o to, czy literatura ma służyć rozumowi, czy wyobraźni i uczuciu.

  • literacki

    „Hamlet” Williama Szekspira

    Mickiewicz bierze z „Hamleta” motto o widzeniu oczyma duszy. W dramacie Hamlet widzi ducha ojca i mówi przyjacielowi, że na świecie jest więcej rzeczy, niż śni się filozofom. Ten sam spór o granice rozumu dowodzi, że ballada wpisuje się w szerszą tradycję.

  • filozoficzny

    Blaise Pascal, „Myśli”

    Pascal twierdzi, że serce ma swoje racje, których rozum nie zna, i że do niektórych prawd dochodzi się intuicją, a nie dowodem. To filozoficzne wsparcie tezy Mickiewicza: poznanie sercem nie jest zabobonem, tylko innym, równoprawnym sposobem poznania.

Plan wypowiedzi

  1. 1Wstęp: postaw tezę, że ballada przeciwstawia dwa sposoby poznania i staje po stronie ducha.
  2. 2Argument 1: Karusia rozmawia ze zmarłym Jasiem; lud wierzy i się modli.
  3. 3Argument 2: Starzec ze „szkiełkiem i okiem” oraz odpowiedź narratora o prawdach żywych i martwych.
  4. 4Kontekst: spór klasyków z romantykami i Jan Śniadecki albo motto z „Hamleta”.
  5. 5Zakończenie: rozum nie wystarcza, by zrozumieć człowieka; potrzebne jest serce.

Krótki przykład wypowiedzi

Autorski przykład ok. 2 min mówienia · 208 słów

Uważam, że w „Romantyczności” Mickiewicza świat ducha okazuje się bogatszy niż świat rozumu, bo uczucie i wiara pozwalają poznać prawdy niedostępne dla nauki. Pierwszym argumentem jest postać Karusi. W biały dzień, na ulicy miasteczka, dziewczyna rozmawia ze zmarłym ukochanym Jasiem, wyciąga do niego ręce i rozpacza, gdy zjawa znika. Nikt poza nią go nie widzi, ale jej przeżycie jest prawdziwe. Prosty lud jej wierzy, wzrusza się i modli za duszę Jasia. To pokazuje, że do świata duchowego dochodzi się sercem. Drugim argumentem jest spór ze Starcem. Starzec mówi ludziom, że dziewczyna bredzi, bo on swoim szkiełkiem i okiem niczego nie dostrzega. Narrator odpowiada mu, że czucie i wiara przemawiają do niego silniej, a rozum zna tylko prawdy martwe. Na końcu radzi mieć serce i patrzeć w serce. Widać, że Mickiewicz nie wyśmiewa nauki, ale odbiera jej monopol na prawdę. Jako kontekst przywołuję spór klasyków z romantykami. W Starcu często widzi się Jana Śniadeckiego, uczonego, który krytykował romantyczną fantastykę. Dzięki temu ballada staje się manifestem nowej epoki, a nie tylko historią o nieszczęśliwej dziewczynie. Pomocne jest też motto z „Hamleta”, w którym bohater widzi ojca oczyma duszy. Wniosek jest taki, że rozum potrafi opisać świat, ale nie potrafi zrozumieć człowieka, jego miłości i cierpienia. Do tego potrzebne jest serce.

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.

Częste błędy

  • Przedstawienie Starca jako złego bohatera. To przedstawiciel określonej postawy; pokaż, że jego błąd polega na ślepocie wobec uczuć, a nie na złej woli.
  • Pomijanie narratora. To on rozstrzyga spór w ostatniej strofie i czyni z ballady manifest; bez niego argumentacja jest niepełna.
  • Cytowanie całych strof z pamięci z błędami. Lepiej sparafrazuj myśl (prawdy żywe i martwe, mieć serce i patrzeć w serce) i od razu ją zinterpretuj.
  • Mówienie, że Mickiewicz całkowicie odrzuca rozum. Ballada odrzuca jego wyłączność, nie wartość, i taka teza jest bezpieczniejsza.

Dopytania egzaminatora

  • Jaką rolę w balladzie odgrywa lud, który wierzy Karusi?
  • Dlaczego „Romantyczność” uznaje się za manifest polskiego romantyzmu?
  • Czy według Ciebie we współczesnym świecie spór ducha z rozumem jest nadal aktualny?

Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.

Odpowiedz na głos i poćwicz dopytania

Pytania i odpowiedzi

Kogo symbolizuje Starzec w „Romantyczności”?

Starzec reprezentuje racjonalistyczne, oświeceniowe podejście do świata, oparte na obserwacji i nauce. Często widzi się w nim aluzję do Jana Śniadeckiego, który krytykował romantyków, ale przede wszystkim jest to symbol postawy, a nie portret jednej osoby.

Co oznacza „szkiełko i oko” w balladzie Mickiewicza?

To symbol naukowego, empirycznego poznania: szkło lunety czy szkła powiększającego i obserwacji. W balladzie przeciwstawia mu się czucie i wiarę, czyli poznanie duchowe, które według narratora mówi o człowieku więcej.

Jaki kontekst wybrać do tematu świat ducha a świat rozumu?

Najlepiej spór klasyków z romantykami z postacią Jana Śniadeckiego albo „Hamleta”, z którego pochodzi motto ballady. Dobrze działa też Pascal i jego myśl, że serce ma swoje racje, których rozum nie zna.

Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)

Brzmienie i numeracja pytania (#19) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.

Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Romantyczność” Adama Mickiewicza, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Odpowiedz na to pytanie na głos

Ocena według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi i poprawką. Za darmo, bez karty.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027