Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu
- Czy rozumiesz Apokalipsę jako tekst symboliczny (objawienie, obrazy prorocze), a nie dosłowną prognozę.
- Czy znasz konkretne obrazy z księgi (czterej jeźdźcy, smok, bestia, Babilon, Nowe Jeruzalem) i potrafisz je powiązać z tezą.
- Czy kontekst (biblijny, literacki lub kulturowy) rzeczywiście coś dowodzi, a nie tylko pada z nazwy.
Teza: dwie możliwe wersje
- Wersja 1Wizja końca świata w Apokalipsie św. Jana jest przede wszystkim pocieszeniem dla prześladowanych: zło zostaje osądzone, a sprawiedliwość zwycięża.
- Wersja 2Koniec świata w Apokalipsie nie oznacza zwykłego unicestwienia, lecz sąd i odnowienie: z zagłady dawnego porządku rodzi się nowe niebo i nowa ziemia.
Argumenty i sceny z lektury
1.Katastrofa końca świata wyrasta z ludzkiego zła i znanych ludziom plag.
Scena: Otwieranie pieczęci i czterej jeźdźcy Apokalipsy: biały, rudy, czarny i trupioblady, który niesie śmierć. Symbolizują podbój, wojnę, głód i zarazę.
Co to dowodzi: Jeźdźcy nie są jednym kataklizmem, lecz kolejnymi nieszczęściami znanymi z dziejów, więc koniec świata wynika z historii ludzkiego zła, a nie z kaprysu.
2.Wizja opisuje ostateczne starcie dobra ze złem, w którym zło ma twarz władzy prześladującej wiernych.
Scena: Kobieta obleczona w słońce i smok, bestia z morza oznaczona liczbą 666 oraz Babilon przedstawiony jako wielka nierządnica.
Co to dowodzi: Smok, bestia i Babilon (odczytywany jako symbol rzymskiej potęgi) personifikują siły, które uciskają wspólnotę wiernych. Ich klęska dowodzi, że sąd obejmuje także ziemskich możnych.
3.Zwieńczeniem wizji nie jest zagłada, lecz sąd i odnowa świata.
Scena: Sąd nad umarłymi według ksiąg, pokonanie śmierci, a potem wizja nowego nieba i nowej ziemi oraz Nowego Jeruzalem, w którym ustaje płacz i cierpienie.
Co to dowodzi: Skoro po sądzie pojawia się świat bez śmierci i łez, obrazy grozy służą obietnicy, a Apokalipsa jest księgą nadziei dla cierpiących.
Konteksty, które coś dowodzą
- biblijny
Potop w Księdze Rodzaju (historia Noego)
To wcześniejszy biblijny obraz zagłady, po której ocalenie zyskują sprawiedliwi. Pokaż, że już tam kara za zło prowadzi do nowego początku, tak jak w Apokalipsie sąd prowadzi do Nowego Jeruzalem.
- literacki
„Piosenka o końcu świata” Czesława Miłosza
Wiersz z 1944 roku pokazuje koniec świata bez żadnych kosmicznych znaków: zwykły dzień, pszczoła nad kwiatem, rybak przy sieci, sprzedawcy warzyw. Użyj go jako kontrastu, który podkreśla, że u Jana koniec jest widowiskiem sądu, a u Miłosza ostrzeżeniem przed ludzką obojętnością.
- kulturowy
Drzeworyt „Czterej jeźdźcy Apokalipsy” Albrechta Dürera (1498)
Obraz z cyklu ilustrującego Apokalipsę przedstawia jeźdźców tratujących ludzi różnych stanów. Wykorzystaj go, by pokazać, że wizja Jana była odczytywana jako obraz sądu, który nie oszczędza nikogo.
Plan wypowiedzi
- 1Wstęp: sformułuj tezę, że wizja końca świata w Apokalipsie łączy grozę z nadzieją, i krótko wskaż, że autor, Jan, pisze do prześladowanych wspólnot chrześcijańskich.
- 2Argument 1: omów otwieranie pieczęci i czterech jeźdźców jako obraz zła zataczającego coraz szersze kręgi.
- 3Argument 2: pokaż starcie ze smokiem, bestią i Babilonem jako walkę z władzą, która prześladuje wiernych, i wyjaśnij, co oznacza ich klęska.
- 4Kontekst: wybierz jeden kontekst (np. „Piosenkę o końcu świata” Miłosza) i wskaż, co dokładnie porównujesz: sposób ukazania końca świata.
- 5Zakończenie: wróć do tezy i podsumuj, że obrazy grozy w Apokalipsie służą obietnicy sprawiedliwości i odnowy.
Przykład wypowiedzi
Uważam, że wizja końca świata w Apokalipsie św. Jana jest przede wszystkim pocieszeniem dla prześladowanych, a dopiero w drugiej kolejności ostrzeżeniem. Po pierwsze, księga pokazuje, że katastrofa wyrasta ze zła obecnego w dziejach. Gdy otwierane są kolejne pieczęcie, pojawiają się czterej jeźdźcy, symbole podboju, wojny, głodu i śmierci. To nie są nadprzyrodzone potwory z nikąd, lecz obrazy nieszczęść, które ludzie znają z własnego świata. Po drugie, autor opisuje starcie dobra i zła: smok, bestia z liczbą 666 i wielka nierządnica Babilon przedstawiają władzę, która uciska wspólnotę wiernych. Babilon jest zwykle odczytywany jako symbol potęgi rzymskiej, więc klęska tych postaci mówi czytelnikom, że nawet najpotężniejsi nie uciekną przed sądem. Dla porównania przywołuję „Piosenkę o końcu świata” Czesława Miłosza z 1944 roku. U Miłosza koniec świata nie przynosi żadnych znaków, a życie toczy się dalej, jakby nic się nie działo. Ten kontrast pokazuje, że u Jana wizja ma funkcję objawienia i sądu, a w wierszu staje się ostrzeżeniem przed obojętnością. Ostatecznie najważniejszy jest dla mnie finał Apokalipsy: sąd, pokonanie śmierci i obraz Nowego Jeruzalem, w którym ustaje płacz. Skoro po zagładzie pojawia się nowe niebo i nowa ziemia, wizja końca świata jest w gruncie rzeczy obietnicą nadziei dla cierpiących.
Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.
Częste błędy
- Traktowanie Apokalipsy jako dosłownego przewidywania dat i wydarzeń. Podkreśl, że to tekst symboliczny, a liczby i postacie (666, smok, bestia) mają znaczenie obrazowe.
- Ograniczenie się do opisu grozy. Pokaż też drugą stronę wizji: sąd, zwycięstwo sprawiedliwości i Nowe Jeruzalem.
- Mylenie Apokalipsy z całą Biblią lub z ewangeliami. Zaznacz, że to ostatnia księga Nowego Testamentu, której autor, Jan, pisze na wyspie Patmos.
- Kontekst bez funkcji. Jeśli wspominasz Miłosza albo Dürera, powiedz wprost, co porównujesz z wizją Jana i co to dowodzi.
O co może dopytać egzaminator
- Dlaczego obrazy w Apokalipsie są tak symboliczne i komu miały służyć?
- Czy według Ciebie koniec świata w tej księdze jest pesymistyczny, czy optymistyczny?
- W jaki sposób motywy apokaliptyczne wracają w literaturze XX wieku?
Pytania i odpowiedzi
Co oznacza słowo „apokalipsa”?
Wywodzi się z greckiego słowa oznaczającego objawienie, odsłonięcie. W Biblii Apokalipsa św. Jana jest księgą, w której autor opisuje wizje dotyczące końca czasów i sądu. W odpowiedzi maturalnej podkreśl, że nie chodzi w niej tylko o katastrofę, lecz o odsłonięcie sensu historii.
Co oznacza liczba 666 w Apokalipsie?
To liczba bestii, odczytywana jako symbol zła i władzy prześladującej wiernych. Część badaczy łączy ją z imieniem cesarza Nerona zapisanym liczbowo. Na maturze wystarczy zaznaczyć, że to symbol, a nie dosłowna data.
Kto napisał Apokalipsę i gdzie?
Autorem jest Jan, który według tekstu przebywał na wyspie Patmos. Tradycja wiąże księgę z czasem prześladowań chrześcijan w Cesarstwie Rzymskim, co pomaga zrozumieć jej pocieszający charakter.
Opracowanie: redakcja Matury Ustne, aktualizacja 6.10.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.