„Lalka” Bolesława Prusa na maturze ustnej

Miłość motywuje Wokulskiego do wielkiego wysiłku i awansu społecznego.

Po tym, jak Wokulski zobaczył Izabelę w teatrze, wyjeżdża na wojnę rosyjsko-turecką i zbija majątek na dostawach dla wojska. Po powrocie zakłada spółkę handlową, kupuje na licytacji kamienicę Łęckich, potajemnie wspiera finansowo jej ojca i bywa w arystokratycznych salonach, by zbliżyć się do ukochanej.

Ta sama miłość odciąga Wokulskiego od jego prawdziwych pasji i ambicji.

W Paryżu Wokulski poznaje uczonego Geista, który pracuje nad metalem lżejszym od powietrza i proponuje mu współpracę. Wokulski jest zafascynowany, ale wraca do Warszawy, bo nie potrafi wyrzec się nadziei na Izabelę.

Rozczarowanie miłością doprowadza Wokulskiego do próby samobójczej.

W podróży pociągiem Izabela rozmawia ze Starskim po angielsku i otwarcie z nim flirtuje, nie wiedząc, że Wokulski zna ten język. Wokulski wysiada w Skierniewicach i kładzie się na torach, a ratuje go dróżnik Wysocki, któremu wcześniej pomógł.

Dla Rzeckiego praca w sklepie jest treścią całego życia.

Ignacy Rzecki od młodości pracuje w sklepie galanteryjnym, najpierw u Mincla, potem u Wokulskiego. Mieszka w skromnym pokoiku przy sklepie, dba o porządek towaru i w wolnych chwilach sam nakręca mechaniczne zabawki, a w „Pamiętniku starego subiekta” zapisuje swoje życie.

Praca naukowa jako pasja może pochłonąć całe życie.

W Paryżu Wokulski poznaje Geista, uczonego, który w ubóstwie i odosobnieniu prowadzi doświadczenia nad metalem lżejszym od powietrza. Z kolei młody Ochocki marzy o skonstruowaniu maszyny latającej i woli laboratorium niż salony.

Praca daje szansę na awans, ale traci charakter pasji, gdy staje się środkiem do zdobycia miłości.

Młody Wokulski jako subiekt w winiarni Hopfera usługuje gościom, a nocami uczy się, potem wstępuje do Szkoły Głównej, a na zesłaniu prowadzi badania przyrodnicze. Gdy jednak zakochuje się w Izabeli Łęckiej, pomnaża majątek przede wszystkim po to, by się do niej zbliżyć.

Majątek Wokulskiego daje mu wpływ na Łęckich, ale nie zmienia tego, jak go postrzegają.

Wokulski, dawny subiekt, który dorobił się na dostawach dla wojska w czasie wojny rosyjsko-tureckiej, potajemnie wykupuje weksle Tomasza Łęckiego, kupuje wystawiony na sprzedaż serwis i przepłaca na licytacji za kamienicę zubożałego arystokraty. Izabela przez długi czas widzi w nim jednak przede wszystkim „kupca” z niższej sfery.

Pochodzenie tworzy wspólnotę, do której nie można dokupić wstępu.

W podróży do Krakowa Izabela flirtuje ze Starskim i rozmawia z nim po angielsku, przekonana, że Wokulski nie zna tego języka. On rozumie każde słowo, wysiada z pociągu w Skierniewicach i zrywa z nią relację.