Pełna wypowiedź na 3 minuty
Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.
Uważam, że w „Lalce” Bolesława Prusa praca wykonywana z pasji nadaje życiu człowieka sens i tożsamość, czego dowodzą postaci Rzeckiego, Geista i Ochockiego. Pokażę to na przykładzie starego subiekta, a potem dwóch uczonych, i odniosę te postawy do pozytywistycznego hasła pracy, które powieść zarazem potwierdza i podważa.
Treść dla kont z dostępem
Odblokuj tę wypowiedź za darmo
Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru
Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.
- Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
- Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
- Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny
Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.
Jak odpowiedzieć na pytanie 31: na co patrzy egzaminator
- Czy rozróżniasz pracę z pasji od pracy jako narzędzia: Wokulski gromadzi majątek dla Izabeli, a Rzecki, Geist i Ochocki pracują dla samej sprawy.
- Czy odwołujesz się do konkretnych scen: sklep i pokoik Rzeckiego, laboratorium Geista w Paryżu, marzenia Ochockiego o maszynie latającej, młodość Wokulskiego u Hopfera.
- Czy łączysz temat z pozytywistyczną ideą pracy organicznej i umiesz krótko ją wyjaśnić.
Teza: dwie możliwe wersje
- Wersja 1W „Lalce” praca wykonywana z pasji nadaje życiu człowieka sens i tożsamość, czego dowodzą postaci Rzeckiego, Geista i Ochockiego.
- Wersja 2Prus pokazuje, że praca jest pasją tylko wtedy, gdy człowiek kocha samą sprawę, a nie traktuje pracy wyłącznie jako drogi do zysku czy miłości.
Lektura i argumenty: sceny z „Lalka”
1.Dla Rzeckiego praca w sklepie jest treścią całego życia.
Scena: Ignacy Rzecki od młodości pracuje w sklepie galanteryjnym, najpierw u Mincla, potem u Wokulskiego. Mieszka w skromnym pokoiku przy sklepie, dba o porządek towaru i w wolnych chwilach sam nakręca mechaniczne zabawki, a w „Pamiętniku starego subiekta” zapisuje swoje życie.
Co to dowodzi: Rzecki nie pracuje dla pieniędzy ani awansu, lecz z przywiązania do sklepu i ładu, który w nim panuje. Praca daje mu tożsamość, a bez niej jego życie traci oparcie.
2.Praca naukowa jako pasja może pochłonąć całe życie.
Scena: W Paryżu Wokulski poznaje Geista, uczonego, który w ubóstwie i odosobnieniu prowadzi doświadczenia nad metalem lżejszym od powietrza. Z kolei młody Ochocki marzy o skonstruowaniu maszyny latającej i woli laboratorium niż salony.
Co to dowodzi: Geist i Ochocki pokazują pracę jako powołanie: poświęcają jej wygody i życie towarzyskie, bo wierzą, że mogą zmienić świat. To najczystsza postać pasji w powieści.
3.Praca daje szansę na awans, ale traci charakter pasji, gdy staje się środkiem do zdobycia miłości.
Scena: Młody Wokulski jako subiekt w winiarni Hopfera usługuje gościom, a nocami uczy się, potem wstępuje do Szkoły Głównej, a na zesłaniu prowadzi badania przyrodnicze. Gdy jednak zakochuje się w Izabeli Łęckiej, pomnaża majątek przede wszystkim po to, by się do niej zbliżyć.
Co to dowodzi: Wokulski ma w sobie pasję naukowca, ale porzuca ją dla uczucia. Kontrast z Geistem pokazuje, że praca bez wewnętrznej pasji nie daje szczęścia.
Konteksty, które coś dowodzą
- historyczny
Pozytywistyczne hasła pracy organicznej i pracy u podstaw
Po klęsce powstania styczniowego pozytywiści widzieli w pracy drogę do odbudowy społeczeństwa. „Lalka” pokazuje ludzi, dla których praca naprawdę jest wartością, ale też ujawnia, że sama ideologia nie wystarcza, jeśli brakuje osobistej pasji.
- literacki
„Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego
Doktor Tomasz Judym rezygnuje z osobistego szczęścia z Joasią, by służyć biednym jako lekarz. Podobnie jak Geist, traktuje pracę jako powołanie, za które płaci samotnością.
- biograficzny
Maria Skłodowska-Curie
Polska uczona przez lata prowadziła wyczerpujące badania w skromnych warunkach i zdobyła dwie Nagrody Nobla. Jej życie potwierdza, że naukowa pasja, jak u Geista, może być treścią całej egzystencji.
Plan wypowiedzi
- 1Wstęp: postaw tezę, że praca z pasji nadaje życiu sens, i odróżnij ją od pracy jako narzędzia.
- 2Argument 1: Rzecki i sklep jako treść jego życia; „Pamiętnik starego subiekta”.
- 3Argument 2: Geist i Ochocki jako naukowcy z powołania.
- 4Kontekst: praca organiczna w pozytywizmie albo biografia Marii Skłodowskiej-Curie.
- 5Zakończenie: Wokulski, który porzuca naukową pasję dla miłości; wniosek o warunkach prawdziwej pasji.
Krótki przykład wypowiedzi
Uważam, że w „Lalce” Bolesława Prusa praca wykonywana z pasji nadaje życiu człowieka sens i tożsamość. Najlepszym przykładem jest Ignacy Rzecki. Od młodości pracuje w sklepie galanteryjnym, najpierw u Mincla, potem u Wokulskiego, mieszka w skromnym pokoiku przy sklepie i w wolnych chwilach sam nakręca mechaniczne zabawki. Nie zależy mu na pieniądzach ani awansie, kocha porządek i ludzi, z którymi pracuje. Widać, że praca jest dla niego całym światem. Drugi argument to postaci naukowców. W Paryżu Wokulski poznaje Geista, który w biedzie i samotności prowadzi badania nad metalem lżejszym od powietrza. Podobnie młody Ochocki marzy o maszynie latającej i woli laboratorium niż salonowe rozrywki. Obaj poświęcają pracy wygody, bo wierzą, że mogą zmienić świat, więc ich praca to prawdziwe powołanie. Jako kontekst przywołuję pozytywistyczną ideę pracy organicznej. Po upadku powstania styczniowego praca miała odbudować społeczeństwo, a Prus pokazuje ludzi, dla których jest ona wartością samą w sobie. Ciekawy jest jednak przypadek Wokulskiego. Jako młody subiekt u Hopfera uczy się nocami, potem studiuje i na zesłaniu prowadzi badania przyrodnicze, czyli ma w sobie pasję naukowca. Gdy zakochuje się w Izabeli, zaczyna pomnażać majątek głównie po to, by się do niej zbliżyć. Wnioskuję, że praca staje się pasją tylko wtedy, gdy kochamy samą sprawę, a nie traktujemy jej jako drogi do czegoś innego.
Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.
Częste błędy
- Utożsamianie całej działalności Wokulskiego z pasją: zaznacz, że jego majątek rośnie głównie z myślą o Izabeli, a pasja naukowa schodzi na drugi plan.
- Pomijanie Rzeckiego: to najbardziej czytelny przykład pracy jako treści życia, więc nie zastępuj go ogólnikiem o pozytywizmie.
- Mylenie Geista z Ochockim: Geist to starszy uczony z Paryża pracujący nad metalem lżejszym od powietrza, a Ochocki to młody kuzyn Izabeli marzący o maszynie latającej.
- Kontekst bez funkcji: wspominając pracę organiczną, powiedz, co powieść potwierdza, a co podważa w tej idei.
Dopytania egzaminatora
- Czy Wokulski jest bardziej romantykiem, czy pozytywistą? Uzasadnij.
- Co praca znaczy dla Rzeckiego i co się z nim dzieje, gdy sklep przestaje być jego światem?
- Dlaczego wynalazek Geista może być symbolem pozytywistycznej wiary w naukę?
Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.
Odpowiedz na głos i poćwicz dopytaniaPokrewne pytania jawne
- 35Ta sama lekturaCzym dla człowieka mogą być wspomnienia?„Lalka” Bolesława Prusa
- 30Ta sama lekturaMiłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania?„Lalka” Bolesława Prusa
- 32Ta sama lekturaJaką rolę w relacjach międzyludzkich odgrywają majątek i pochodzenie?„Lalka” Bolesława Prusa
- 33Ta sama lekturaKonfrontacja marzeń z rzeczywistością„Lalka” Bolesława Prusa
- 34Ta sama lekturaMiasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi?„Lalka” Bolesława Prusa
Pytania i odpowiedzi
Kto w „Lalce” traktuje pracę jako pasję?
Najwyraźniej Ignacy Rzecki, dla którego sklep jest treścią życia, oraz naukowcy: Geist pracujący nad metalem lżejszym od powietrza i Ochocki marzący o maszynie latającej. Pasję naukowca ma też młody Wokulski, choć później podporządkowuje pracę miłości do Izabeli.
Jaki kontekst wybrać do tematu pracy w „Lalce”?
Najbardziej funkcjonalny jest kontekst historyczny: pozytywistyczna praca organiczna i praca u podstaw. Można też sięgnąć po „Ludzi bezdomnych” Żeromskiego albo biografię Marii Skłodowskiej-Curie jako przykład naukowej pasji.
Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)
Brzmienie i numeracja pytania (#31) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.
Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Lalka” Bolesława Prusa, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.