Pytanie jawne nr 35 · matura 2027 · „Lalka” Bolesława Prusa

Czym dla człowieka mogą być wspomnienia?

Pokaż, że w „Lalce” wspomnienia są jednocześnie schronieniem przed rozczarowującą teraźniejszością, źródłem tożsamości i świadectwem minionego pokolenia, ale potrafią też zamknąć człowieka w przeszłości. Najmocniejszym dowodem jest „Pamiętnik starego subiekta” Ignacego Rzeckiego, a uzupełnieniem wspomnienia prezesowej Zasławskiej.
Zadanie z listy CKE35
Czym dla człowieka mogą być wspomnienia? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

„Lalka” Bolesława Prusa · sprawdzone z listą CKE 1.10.2026

Pełna wypowiedź na 3 minuty

Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.

Pełna wypowiedź egzaminacyjna ok. 3 min mówienia · 381 słów

Uważam, że wspomnienia w „Lalce” są dla bohaterów zarówno azylem, jak i więzią z przeszłością. Wspomnienia są jednocześnie oparciem i źródłem tożsamości, ale też mogą zatrzymywać człowieka w przeszłości.

Treść dla kont z dostępem

Odblokuj tę wypowiedź za darmo

Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru

Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.

  • Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
  • Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
  • Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny

Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.

Jak odpowiedzieć na pytanie 35: na co patrzy egzaminator

  • Czy wykorzystujesz „Pamiętnik starego subiekta” jako osobną narrację wspomnieniową i wyjaśniasz, po co Prus wprowadza ją do powieści.
  • Czy pokazujesz różne funkcje wspomnień (azyl, tożsamość, świadectwo historii, źródło bólu), a nie powtarzasz jednej myśli na kilku przykładach.
  • Czy kontekst mówi coś o roli pamięci w życiu człowieka, a nie jest tylko innym utworem, w którym ktoś coś wspomina.
Jak liczone są punkty za merytorykę

Teza: dwie możliwe wersje

  • Wersja 1W „Lalce” wspomnienia są dla człowieka przede wszystkim oparciem i sposobem ocalenia własnej tożsamości w świecie, który się zmienia.
  • Wersja 2Prus pokazuje dwuznaczność wspomnień: dają bohaterom poczucie sensu, ale jednocześnie zatrzymują ich w przeszłości i utrudniają zrozumienie teraźniejszości.

Lektura i argumenty: sceny z „Lalka”

  1. 1.Dla Rzeckiego wspomnienia są azylem i sposobem ocalenia własnej tożsamości.

    Scena: Stary subiekt prowadzi pamiętnik, w którym wraca do dzieciństwa u boku ojca, gorącego wielbiciela Napoleona, i do początków pracy w sklepie Minclów. Samotny, mieszkający od lat w pokoiku przy sklepie, w przeszłości odnajduje świat, w którym wszystko miało jasny porządek, a w sklepie Wokulskiego wprawia w ruch mechaniczne zabawki i rozmyśla o ludziach, którzy podobnie kręcą się w kółko.

    Co to dowodzi: Pamiętnik pokazuje, że wspomnienia nadają sens życiu człowieka, który w teraźniejszości czuje się coraz bardziej zbędny. Przeszłość jest dla Rzeckiego miejscem, gdzie wciąż jest kimś ważnym.

  2. 2.Wspomnienia mogą być świadectwem pokolenia i jego niespełnionych ideałów.

    Scena: Rzecki opisuje swój udział w Wiośnie Ludów: razem z przyjacielem Katzem wyrusza na Węgry, by walczyć o wolność. Po klęsce Katz odbiera sobie życie. Mimo rozczarowań Rzecki przez lata wierzy w polityczną misję Napoleonidów i oczekuje wielkich przemian w Europie.

    Co to dowodzi: Wspomnienia przechowują romantyczne ideały, które w pozytywistycznej Warszawie wydają się już anachroniczne. Dzięki nim Rzecki pozostaje wierny sobie, ale też nie potrafi trzeźwo ocenić rzeczywistości.

  3. 3.Wspomnienia bywają też żywą raną, która po latach wciąż kształtuje postawę człowieka.

    Scena: W swoim majątku prezesowa Zasławska wyznaje Wokulskiemu, że w młodości kochała jego stryja, także Stanisława Wokulskiego. Ta dawna miłość wciąż w niej żyje i sprawia, że z życzliwością i niepokojem patrzy na uczucie Wokulskiego do Izabeli.

    Co to dowodzi: Wspomnienie niespełnionej miłości staje się dla prezesowej źródłem mądrości i współczucia. Pamięć nie tylko boli, ale też pozwala zrozumieć cudzy los.

Konteksty, które coś dowodzą

  • literacki

    Epilog „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza

    Poeta na paryskim bruku wraca myślą do „kraju lat dziecinnych”, który jawi mu się jako jedyny szczęśliwy kraj. Podobnie jak u Rzeckiego wspomnienie jest ucieczką od bolesnej teraźniejszości emigranta i sposobem zachowania tożsamości.

  • filozoficzny

    Święty Augustyn, „Wyznania”, księga X

    Augustyn opisuje pamięć jako rozległe wnętrze człowieka, w którym przechowuje on obrazy przeszłości i odnajduje samego siebie. To uzasadnia tezę, że dla Rzeckiego pamiętnik jest drogą do własnej tożsamości, a nie tylko kroniką zdarzeń.

  • historyczny

    Wiosna Ludów i udział Polaków w powstaniu węgierskim (1848–1849)

    Polacy, m.in. pod dowództwem generała Józefa Bema, walczyli na Węgrzech w przekonaniu, że wolność jednego narodu przybliża wolność innych. Wspomnienia Rzeckiego są literackim śladem tego pokolenia i pokazują, jak pamięć przechowuje ideały, których historia nie spełniła.

Plan wypowiedzi

  1. 1Wstęp: postaw tezę, że wspomnienia są w „Lalce” azylem i źródłem tożsamości, ale też więzią z przeszłością, która ogranicza.
  2. 2Argument 1: „Pamiętnik starego subiekta”, dzieciństwo Rzeckiego, ojciec bonapartysta, sklep Minclów, samotność starego subiekta.
  3. 3Argument 2: wspomnienia z Węgier, przyjaciel Katz, wiara w Napoleonidów jako dowód wierności dawnym ideałom.
  4. 4Kontekst: Epilog „Pana Tadeusza” albo Wiosna Ludów jako historyczne tło wspomnień Rzeckiego.
  5. 5Zakończenie: wspomnienie prezesowej Zasławskiej o miłości do stryja Wokulskiego; wniosek o dwuznaczności pamięci.

Krótki przykład wypowiedzi

Autorski przykład ok. 2 min mówienia · 214 słów

Uważam, że w „Lalce” Bolesława Prusa wspomnienia są dla człowieka przede wszystkim schronieniem i sposobem ocalenia własnej tożsamości, choć mogą też zamykać go w przeszłości. Najlepiej pokazuje to „Pamiętnik starego subiekta”. Ignacy Rzecki, samotny człowiek mieszkający od lat w pokoiku przy sklepie, wraca w nim do dzieciństwa i do ojca, który uwielbiał Napoleona, oraz do pracy u Minclów. W przeszłości odnajduje porządek i sens, których brakuje mu w teraźniejszości. Dla mnie to dowód, że wspomnienia mogą być azylem dla kogoś, kto czuje się coraz bardziej zbędny. Drugi argument dotyczy wspomnień z Węgier. Rzecki opisuje, jak razem z przyjacielem Katzem walczy w czasie Wiosny Ludów, a po klęsce Katz odbiera sobie życie. Mimo to Rzecki do starości wierzy w Napoleonidów i czeka na wielkie przemiany. Wspomnienia przechowują więc ideały całego pokolenia, ale jednocześnie utrudniają mu trzeźwą ocenę świata. W tym kontekście przywołuję Epilog „Pana Tadeusza”. Mickiewicz na emigracji wraca myślą do kraju lat dziecinnych, bo tylko tam czuje się szczęśliwy. Podobnie jak u Rzeckiego wspomnienie chroni przed bolesną rzeczywistością. Warto dodać jeszcze prezesową Zasławską, która wyznaje Wokulskiemu, że kiedyś kochała jego stryja. Ta pamięć daje jej zrozumienie dla cudzych uczuć. Wnioskuję więc, że wspomnienia w „Lalce” są jednocześnie oparciem i ciężarem: pomagają zachować siebie, ale mogą też zatrzymać człowieka w świecie, który już nie istnieje.

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.

Częste błędy

  • Mówienie tylko o Wokulskim: w tym pytaniu kluczowy jest „Pamiętnik starego subiekta”, bo to wspomnienia w najczystszej postaci. Zacznij od Rzeckiego.
  • Streszczanie pamiętnika bez wniosku: po każdej scenie powiedz, czym jest wspomnienie dla bohatera (azylem, świadectwem, raną).
  • Pokazywanie wyłącznie pozytywnej roli wspomnień: Prus wyraźnie sugeruje, że Rzecki przez przywiązanie do przeszłości nie rozumie teraźniejszości. Dodaj ten drugi biegun.
  • Kontekst bez wspólnego mianownika: przy Epilogu „Pana Tadeusza” powiedz, że łączy go z Rzeckim ucieczka we wspomnienia przed trudną teraźniejszością.

Dopytania egzaminatora

  • Dlaczego Prus powierza część narracji właśnie Rzeckiemu i jego pamiętnikowi?
  • Czy wiarę Rzeckiego w Napoleonidów oceniasz jako wierność ideałom, czy jako naiwność?
  • Czy wspomnienia mogą być dla człowieka zagrożeniem? Podaj przykład z innej lektury.

Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.

Odpowiedz na głos i poćwicz dopytania

Pytania i odpowiedzi

Czym jest „Pamiętnik starego subiekta” w „Lalce”?

To część powieści pisana w pierwszej osobie przez Ignacego Rzeckiego. Subiekt wspomina dzieciństwo, młodość, walkę na Węgrzech w czasie Wiosny Ludów i komentuje bieżące wydarzenia związane z Wokulskim. Dzięki temu Prus pokazuje dawne pokolenie romantyków i jego sposób myślenia.

Jakie funkcje pełnią wspomnienia w „Lalce”?

Są azylem przed teraźniejszością, źródłem tożsamości i świadectwem minionej epoki. Jednocześnie mogą zamykać człowieka w przeszłości, co dobrze widać na przykładzie Rzeckiego, który do końca wierzy w ideały swojej młodości.

Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)

Brzmienie i numeracja pytania (#35) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.

Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Lalka” Bolesława Prusa, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Odpowiedz na to pytanie na głos

Ocena według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi i poprawką. Za darmo, bez karty.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027