Pytanie jawne nr 68 · matura 2027 · „Rok 1984” George’a Orwella

Znaczenie propagandy w państwie totalitarnym

Pokaż, że w „Roku 1984” propaganda jest fundamentem władzy Partii: kontroluje przeszłość, język i emocje, więc Partia nie musi przekonywać, tylko odbiera ludziom narzędzia do samodzielnego myślenia. Oprzyj odpowiedź na trzech narzędziach: fałszowaniu dokumentów w Ministerstwie Prawdy, nowomowie i rytuałach nienawiści.
Zadanie z listy CKE68
Znaczenie propagandy w państwie totalitarnym. Omów zagadnienie na podstawie utworu „Rok 1984” George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

„Rok 1984” George’a Orwella · sprawdzone z listą CKE 1.10.2026

Pełna wypowiedź na 3 minuty

Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.

Pełna wypowiedź egzaminacyjna ok. 3 min mówienia · 343 słów

W powieści Orwella propaganda jest podstawą totalitarnej władzy, bo pozwala Partii kontrolować przeszłość, język i uczucia obywateli. Widzę to w trzech aspektach: fałszowaniu dokumentów w Ministerstwie Prawdy, nowomowie i rytuałach nienawiści.

Treść dla kont z dostępem

Odblokuj tę wypowiedź za darmo

Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru

Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.

  • Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
  • Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
  • Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny

Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.

Jak odpowiedzieć na pytanie 68: na co patrzy egzaminator

  • Czy rozumiesz, że propaganda w utworze to system (przeszłość, język, emocje), a nie tylko plakaty z Wielkim Bratem.
  • Czy opierasz argumenty na konkretnych mechanizmach i scenach (Ministerstwo Prawdy, nowomowa Syme’a, Dwie Minuty Nienawiści).
  • Czy kontekst historyczny i literacki działa jako dowód, że Orwell opisuje realne metody, a nie przypadkowe wymysły.
Jak liczone są punkty za merytorykę

Teza: dwie możliwe wersje

  • Wersja 1W „Roku 1984” propaganda jest podstawą totalitarnej władzy, bo pozwala Partii kontrolować przeszłość, język i uczucia obywateli.
  • Wersja 2Najgroźniejsza siła propagandy w utworze polega na zmianie samego sposobu myślenia, tak że ludzie przestają odróżniać prawdę od tego, co Partia uznaje za prawdę.

Lektura i argumenty: sceny z „Rok 1984”

  1. 1.Propaganda unieważnia przeszłość, więc Partia może w każdej chwili ogłosić swoją wersję historii.

    Scena: Winston Smith pracuje w Ministerstwie Prawdy, gdzie przerabia stare numery gazet tak, by pasowały do aktualnej linii Partii; gdy trzeba, wymyśla nawet nieistniejącego bohatera, towarzysza Ogilvy’ego.

    Co to dowodzi: Skoro dokumenty zmieniają się na zamówienie, nikt nie może porównać dzisiejszych słów Partii z dawnymi, a to odbiera ludziom punkt oparcia w pamięci.

  2. 2.Nowomowa zawęża język, a tym samym zawęża myślenie.

    Scena: Syme, językoznawca pracujący nad słownikiem nowomowy, tłumaczy Winstonowi w stołówce, że celem jest ograniczanie liczby słów tak, by pewne myśli nie dały się w ogóle wypowiedzieć.

    Co to dowodzi: Bez słów na wolność czy bunt człowiek nie potrafi nawet sformułować sprzeciwu, więc propaganda działa, zanim zadziała policja.

  3. 3.Rytuały nienawiści sterują emocjami tłumu i kierują je przeciw wrogowi wskazanemu przez Partię.

    Scena: Podczas Dwóch Minut Nienawiści na teleekranie pojawia się Goldstein, a zebrani wpadają w szał; w czasie Tygodnia Nienawiści mówca w połowie przemówienia dostaje kartkę i zmienia wroga z Eurazji na Wschodnią Azję, a tłum niemal bez wahania przyjmuje nowy układ.

    Co to dowodzi: Pokazuje to, że uczucia ludzi są sterowane na zawołanie i że prawda nie ma znaczenia, skoro wróg może zmienić się z dnia na dzień.

Konteksty, które coś dowodzą

  • historyczny

    Propaganda III Rzeszy i Ministerstwo Oświecenia Publicznego i Propagandy Josepha Goebbelsa

    Goebbels kierował państwową machiną propagandy, która kształtowała obraz wroga i kult wodza. Przywołaj go, by pokazać, że Orwell opisuje metody znane z realnych państw totalitarnych: sterowanie obrazem wroga i wszechobecny kult przywódcy.

  • literacki

    „Folwark zwierzęcy” George’a Orwella

    Świnia Squealer przekonuje zwierzęta, że przykazania na ścianie stodoły zawsze brzmiały tak, jak brzmią po zmianie. To ten sam mechanizm co w Ministerstwie Prawdy: kto kontroluje przekaz, kontroluje pamięć.

  • filozoficzny

    Hannah Arendt, „Korzenie totalitaryzmu”

    Arendt opisuje, że totalitaryzm łączy propagandę z terrorem i buduje świat fikcji, w którym ludzie tracą zdolność odróżniania faktu od kłamstwa. Pozwala to nazwać skutek, który w powieści widać w świadomości mieszkańców Oceanii.

Plan wypowiedzi

  1. 1Wstęp: podaj tezę, że propaganda jest podstawą władzy Partii, bo kontroluje przeszłość i język, i zapowiedz dwa argumenty oraz kontekst.
  2. 2Argument 1: Ministerstwo Prawdy: Winston przerabia dokumenty, powstaje Ogilvy, przeszłość przestaje być punktem odniesienia.
  3. 3Argument 2: nowomowa i rozmowa z Symem: zawężanie języka jako zawężanie myśli.
  4. 4Kontekst: „Folwark zwierzęcy” (Squealer i zmieniane przykazania) albo Goebbels jako realny wzór.
  5. 5Zakończenie: celem propagandy nie jest przekonywanie, lecz odebranie narzędzi do samodzielnego myślenia.

Krótki przykład wypowiedzi

Autorski przykład ok. 1 min mówienia · 186 słów

Uważam, że w „Roku 1984” George’a Orwella propaganda jest fundamentem totalitarnej władzy, bo pozwala Partii kontrolować przeszłość, język i emocje obywateli. Pierwszy argument to praca Winstona Smitha w Ministerstwie Prawdy. Bohater przerabia dawne numery gazet, tak by pasowały do bieżącej linii Partii, a gdy trzeba, wymyśla nawet nieistniejącego towarzysza Ogilvy’ego. Skoro dokumenty zmieniają się na zamówienie, nikt nie ma punktu odniesienia i trudno nawet zauważyć kłamstwo. Drugi argument to nowomowa. Syme tłumaczy w stołówce, że celem słownika jest ograniczanie liczby słów, żeby pewne myśli stały się niemożliwe do wypowiedzenia. Bez języka sprzeciwu człowiek nie potrafi nawet sformułować buntu, więc propaganda działa, zanim zadziała policja. Jako kontekst przywołuję „Folwark zwierzęcy”. Świnia Squealer przekonuje zwierzęta, że przykazania zawsze brzmiały tak, jak brzmią po zmianie, a więc widać ten sam mechanizm: kto kontroluje przekaz, kontroluje pamięć. Co ważne, obie powieści pokazują, że kłamstwo działa najlepiej wtedy, gdy ludzie sami zaczynają wątpić we własne wspomnienia. Wniosek jest taki, że propaganda w państwie totalitarnym nie służy zwykłemu przekonywaniu. Jej celem jest odebranie ludziom narzędzi do samodzielnego myślenia, dlatego Orwell traktuje ją jako warunek istnienia całego systemu, a nie dodatek do władzy.

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.

Częste błędy

  • Ograniczanie się do plakatów z Wielkim Bratem. Propaganda w powieści to także zmiana dokumentów, język i rytuały zbiorowe; pokaż co najmniej dwa z tych poziomów.
  • Mieszanie propagandy z samą cenzurą lub terrorem. Cenzura zakazuje, a propaganda kształtuje myślenie; wyjaśnij tę różnicę jednym zdaniem.
  • Przywoływanie dwójmyślenia lub Pokoju 101 bez powiązania z pytaniem. Używaj ich tylko wtedy, gdy pokazujesz skutek działania propagandy.
  • Kontekst historyczny bez związku z tezą. Jeśli przywołujesz Goebbelsa, wskaż konkretny mechanizm, który łączy go z utworem.

Dopytania egzaminatora

  • Czym różni się propaganda od cenzury w świecie Oceanii?
  • Dlaczego Partia zmienia przeszłość, skoro i tak ma pełnię władzy?
  • Czy współczesne media mogą korzystać z podobnych mechanizmów jak te opisane przez Orwella?

Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.

Odpowiedz na głos i poćwicz dopytania

Pytania i odpowiedzi

Jakie przykłady propagandy występują w „Roku 1984”?

Najważniejsze to praca w Ministerstwie Prawdy (fałszowanie dokumentów), nowomowa, Dwie Minuty Nienawiści i Tydzień Nienawiści oraz wszechobecne plakaty i teleekrany. Razem tworzą system sterowania pamięcią, językiem i emocjami.

Do czego Partii służy zmienianie przeszłości?

Dzięki zmianie dokumentów Partia nie może zostać przyłapana na kłamstwie, a obywatele tracą punkt odniesienia. W efekcie wersja władzy staje się jedyną dostępną prawdą.

Czym jest nowomowa i jak wiąże się z propagandą?

To sztuczny język, którego słownik jest stale ograniczany. Mniej słów oznacza mniej możliwych myśli, więc propaganda zaczyna działać już na poziomie samego myślenia.

Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)

Brzmienie i numeracja pytania (#68) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.

Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Rok 1984” George’a Orwella, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Odpowiedz na to pytanie na głos

Ocena według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi i poprawką. Za darmo, bez karty.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027