Pełna wypowiedź na 3 minuty
Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.
Człowiek zlagrowany to więzień, który traci moralność, ponieważ system obozowy przestawia jego wartości. W opowiadaniu Borowskiego „Proszę państwa do gazu” widzę to w scenach, w których więźniowie przyzwyczajają się do życia z cudzej śmierci i pomagają w zbrodni.
Treść dla kont z dostępem
Odblokuj tę wypowiedź za darmo
Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru
Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.
- Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
- Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
- Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny
Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.
Jak odpowiedzieć na pytanie 56: na co patrzy egzaminator
- Czy wyjaśniasz pojęcie „człowieka zlagrowanego” i odróżniasz je od zwykłego okrucieństwa: to przemiana wywołana przez obóz, a nie wrodzona cecha.
- Czy odwołujesz się do konkretnych scen: praca komanda „Kanada” na rampie, rozmowy Tadka z Henrim, matka uciekająca od dziecka, gniew Tadka na ludzi z transportu.
- Czy kontekst pomaga pokazać mechanizm systemu, np. pojęcie szarej strefy albo inny obraz łagru, a nie jest ogólną wzmianką o wojnie.
Teza: dwie możliwe wersje
- Wersja 1„Człowiek zlagrowany” u Borowskiego jest ofiarą zbrodniczego systemu, bo obóz nie tylko odbiera mu wolność, ale także niszczy jego wrażliwość i wciąga w zbrodnię.
- Wersja 2Borowski pokazuje, że najgorszą krzywdą obozu jest zmiana moralności więźniów, którzy aby przeżyć, zaczynają żyć z cudzej śmierci.
Lektura i argumenty: sceny z „Proszę państwa do gazu”
1.Więzień zlagrowany przyzwyczaja się do życia z cudzej śmierci.
Scena: Narrator Tadek i Francuz Henri z komanda „Kanada” jedzą jedzenie i używają rzeczy pochodzących z wcześniejszych transportów. Henri mówi wprost, że gdyby transporty przestały przychodzić, więźniowie głodowaliby, więc czekają na kolejne pociągi.
Co to dowodzi: Śmierć tysięcy ludzi staje się dla więźniów źródłem zaopatrzenia. To dowód, jak system przestawił ich sposób myślenia: aby przeżyć, muszą korzystać na zbrodni, za którą nie są odpowiedzialni.
2.Obóz zmusza ofiary do udziału w zbrodni na innych ofiarach.
Scena: Na rampie więźniowie wyładowują wagony, zabierają ludziom bagaże i wynoszą ciała tych, którzy nie przeżyli podróży, w tym martwe niemowlęta. Młoda matka ucieka od swojego dziecka, by nie trafić z nim do gazu, a jeden z więźniów, rosyjski marynarz, łapie ją i wrzuca na samochód razem z dzieckiem.
Co to dowodzi: To nie esesmani, lecz więźniowie wykonują najbrutalniejszą pracę i wymuszają posłuszeństwo nowo przybyłych. System sprawia, że ofiary stają się narzędziem zbrodni, co jest najgłębszą formą ich zniewolenia.
3.Zlagrowany kieruje gniew na ofiary, a nie na oprawców.
Scena: Tadek, zmęczony i przerażony widokiem rampy, odczuwa złość na ludzi z transportu, bo przez nich musi tam być. Sam rozumie, że to nienormalne, ale nie potrafi tego uczucia powstrzymać. W pewnej chwili dopadają go mdłości i musi na moment odejść od wagonów.
Co to dowodzi: Ta scena pokazuje, że obóz deformuje także uczucia. Nienawiść, która powinna kierować się przeciw sprawcom, zwraca się przeciw bezbronnym, a jednocześnie ciało Tadka buntuje się, co dowodzi, że jego człowieczeństwo nie zginęło całkowicie.
Konteksty, które coś dowodzą
- filozoficzny
Primo Levi, „Pogrążeni i ocaleni” (pojęcie szarej strefy)
Levi, więzień Auschwitz, opisał szarą strefę: obszar, w którym więźniowie zmuszeni do współpracy z systemem nie są ani zwykłymi ofiarami, ani sprawcami. To pojęcie dokładnie opisuje Tadka i komando „Kanada” i pozwala bronić tezy, że odpowiedzialność ponosi system, a nie zlagrowani.
- literacki
„Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego
Herling pokazuje sowiecki łagier, w którym głód i praca ponad siły zmieniają więźniów, a człowiek może być ludzki tylko w ludzkich warunkach. Zestawienie dowodzi, że mechanizm odczłowieczenia jest wspólny dla obu systemów totalitarnych, a nie wynika z cech ofiar.
- historyczny
Auschwitz-Birkenau i komando „Kanada”
W obozie działało komando więźniów, którzy sortowali mienie przywiezionych na zagładę, a nazwa „Kanada” kojarzyła się z bogactwem. Ten fakt pokazuje, że opowiadanie opiera się na realnym mechanizmie, w którym system celowo wciągał więźniów w obsługę zbrodni.
Plan wypowiedzi
- 1Wstęp: wyjaśnij pojęcie „człowieka zlagrowanego” i postaw tezę, że jest on ofiarą systemu.
- 2Argument 1: Tadek i Henri żyją z rzeczy z transportów i czekają na kolejne pociągi.
- 3Argument 2: praca na rampie, scena z matką uciekającą od dziecka; więźniowie jako narzędzie zbrodni.
- 4Kontekst: szara strefa Primo Leviego albo „Inny świat” Herlinga-Grudzińskiego.
- 5Zakończenie: gniew Tadka na ofiary i jego mdłości; system niszczy moralność, ale nie do końca człowieczeństwo.
Krótki przykład wypowiedzi
Uważam, że „człowiek zlagrowany” u Borowskiego jest ofiarą zbrodniczego systemu, bo obóz odbiera mu nie tylko wolność, ale także wrażliwość i wciąga go w zbrodnię. Takim człowiekiem jest narrator, Tadek, więzień z komanda „Kanada”. Pierwszym argumentem jest to, jak więźniowie żyją. Tadek i Francuz Henri jedzą jedzenie z wcześniejszych transportów i korzystają z rzeczy zagazowanych ludzi. Henri mówi wprost, że gdyby transporty przestały przychodzić, więźniowie zaczęliby głodować. Śmierć innych staje się dla nich sposobem na przetrwanie, i to pokazuje, jak system przestawił ich myślenie. Drugim argumentem jest praca na rampie. To więźniowie wyładowują wagony, odbierają ludziom bagaże i wynoszą martwe niemowlęta. Szczególnie wstrząsająca jest scena, w której młoda matka ucieka od swojego dziecka, a jeden z więźniów łapie ją i wrzuca na samochód razem z nim. Ofiary muszą wykonywać za oprawców najbrutalniejszą pracę. Tadek sam przyznaje, że czuje złość na ludzi z transportu, bo przez nich musi tam być, a w pewnej chwili dopadają go mdłości. Jego gniew zwraca się przeciw bezbronnym, ale ciało jeszcze się buntuje. Jako kontekst przywołuję pojęcie szarej strefy Primo Leviego. Levi opisał więźniów zmuszonych do współpracy z systemem, którzy nie są ani zwykłymi ofiarami, ani sprawcami. To dokładnie sytuacja Tadka. Wniosek jest taki, że Borowski nie oskarża więźniów. Pokazuje, że najstraszniejszą zbrodnią obozu było zniszczenie moralności ludzi, którzy chcieli tylko przeżyć.
Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.
Częste błędy
- Ocenianie Tadka jako cynika lub współsprawcy bez kontekstu. Pokaż, że jego postawa jest skutkiem obozu, a Borowski oskarża system, nie więźniów.
- Utożsamianie narratora z autorem bez zastrzeżenia. Opowiadanie ma podstawy biograficzne, ale mów o Tadku jako narratorze, a o Borowskim jako autorze.
- Ogólne mówienie o „okropieństwach obozu”. Temat dotyczy przemiany więźnia, więc wybieraj sceny, które ją pokazują: życie z transportów, rampa, gniew na ofiary.
- Kontekst o wojnie w ogóle. Lepiej wybrać coś, co opisuje mechanizm współudziału, na przykład szarą strefę Primo Leviego.
Dopytania egzaminatora
- Dlaczego Tadek czuje złość na ludzi z transportu, a nie na esesmanów?
- Czy narrator zachowuje jakiekolwiek ślady człowieczeństwa?
- Jaki jest sens tytułu opowiadania?
Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.
Odpowiedz na głos i poćwicz dopytaniaPokrewne pytania jawne
- 69Ta sama epokaNowomowa jako sposób na ograniczenie wolności człowieka„Rok 1984” George’a Orwella
- 61Ta sama epokaWalka o życie z perspektywy wojennej i powojennej„Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall
- 57Ta sama epokaJakie znaczenie ma tytuł dla odczytania sensu utworu? · Inny świat„Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego
- 58Ta sama epokaKonsekwencje zniewolenia człowieka„Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego
- 59Ta sama epokaCzy możliwe jest zachowanie godności w skrajnych sytuacjach?„Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall
Pytania i odpowiedzi
Co to znaczy „człowiek zlagrowany”?
To więzień, którego obóz zmienił wewnętrznie: przyzwyczaił się do śmierci innych, myśli kategoriami przetrwania i często zatraca dawne normy moralne. U Borowskiego taki człowiek jest ofiarą systemu, który celowo niszczy jego wrażliwość.
Czym było komando „Kanada” w Auschwitz?
To grupa więźniów pracujących przy rozładunku transportów i sortowaniu rzeczy zabranych ofiarom. Mieli dostęp do jedzenia i ubrań, dlatego ich praca kojarzyła się z bogactwem, ale ceną było codzienne uczestnictwo w obsłudze zagłady.
Jaki kontekst wybrać do „Proszę państwa do gazu”?
Najlepiej pasuje pojęcie szarej strefy Primo Leviego, które opisuje więźniów zmuszonych do współpracy z systemem, albo „Inny świat” Herlinga-Grudzińskiego jako obraz odczłowieczenia w łagrze. Ważne, by kontekst dotyczył przemiany więźnia.
Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)
Brzmienie i numeracja pytania (#56) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.
Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Proszę państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.