Wojna i okupacja · 1 pytanie jawne
Motywy i problemy
człowiek zlagrowanyzniszczenie norm moralnychwspółudział ofiar w systemieodczłowieczeniebeznamiętna narracjaLista CKE 2026–2028
Przed egzaminem
Częsty błąd
Utożsamianie narratora z autorem bez zastrzeżeń i ocenianie go jak współsprawcy: Borowski oskarża system, który zmusza ofiary do współudziału, a nie samych więźniów.
Sceny do argumentów
Zebrane z naszych opracowań. Ta sama scena może dowodzić różnych tez, zależnie od pytania.
Więzień zlagrowany przyzwyczaja się do życia z cudzej śmierci.
Narrator Tadek i Francuz Henri z komanda „Kanada” jedzą jedzenie i używają rzeczy pochodzących z wcześniejszych transportów. Henri mówi wprost, że gdyby transporty przestały przychodzić, więźniowie głodowaliby, więc czekają na kolejne pociągi.
W pytaniu 56: „Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemuObóz zmusza ofiary do udziału w zbrodni na innych ofiarach.
Na rampie więźniowie wyładowują wagony, zabierają ludziom bagaże i wynoszą ciała tych, którzy nie przeżyli podróży, w tym martwe niemowlęta. Młoda matka ucieka od swojego dziecka, by nie trafić z nim do gazu, a jeden z więźniów, rosyjski marynarz, łapie ją i wrzuca na samochód razem z dzieckiem.
W pytaniu 56: „Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemuZlagrowany kieruje gniew na ofiary, a nie na oprawców.
Tadek, zmęczony i przerażony widokiem rampy, odczuwa złość na ludzi z transportu, bo przez nich musi tam być. Sam rozumie, że to nienormalne, ale nie potrafi tego uczucia powstrzymać. W pewnej chwili dopadają go mdłości i musi na moment odejść od wagonów.
W pytaniu 56: „Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemuKonteksty
Primo Levi, „Pogrążeni i ocaleni” (pojęcie szarej strefy)
Levi, więzień Auschwitz, opisał szarą strefę: obszar, w którym więźniowie zmuszeni do współpracy z systemem nie są ani zwykłymi ofiarami, ani sprawcami. To pojęcie dokładnie opisuje Tadka i komando „Kanada” i pozwala bronić tezy, że odpowiedzialność ponosi system, a nie zlagrowani.
„Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego
Herling pokazuje sowiecki łagier, w którym głód i praca ponad siły zmieniają więźniów, a człowiek może być ludzki tylko w ludzkich warunkach. Zestawienie dowodzi, że mechanizm odczłowieczenia jest wspólny dla obu systemów totalitarnych, a nie wynika z cech ofiar.
Auschwitz-Birkenau i komando „Kanada”
W obozie działało komando więźniów, którzy sortowali mienie przywiezionych na zagładę, a nazwa „Kanada” kojarzyła się z bogactwem. Ten fakt pokazuje, że opowiadanie opiera się na realnym mechanizmie, w którym system celowo wciągał więźniów w obsługę zbrodni.
Na liście CKE na lata 2026–2028 jest jedno pytanie z tej lektury: 56. „Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemu.
Zamiast streszczenia przygotuj kilka scen, które znasz dokładnie, i dla każdej jedno zdanie: co dowodzi. Te same sceny posłużą w różnych pytaniach, zmienia się tylko teza. Uważaj na typowy błąd: utożsamianie narratora z autorem bez zastrzeżeń i ocenianie go jak współsprawcy: Borowski oskarża system, który zmusza ofiary do współudziału, a nie samych więźniów.
Pytania według listy CKE na lata 2026–2028. Wprowadzenie, sceny i konteksty są autorskie (redakcja Matury Ustne) i nie zastępują lektury.
Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy dni
Odpowiedz na pytanie jawne i zobacz punkty według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi.
Zrób darmową symulację