„Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall na maturze ustnej

Powstanie w getcie było walką o sposób umierania, a nie o zwycięstwo.

Edelman, jeden z dowódców Żydowskiej Organizacji Bojowej, opowiada Krall, że powstańcy nie mieli szans wygrać. Chodziło o to, by nie dać się zabić bez oporu i samemu wybrać, jak się zginie.

Godność nie wymaga broni: wyraża się także w ciszy i wierności bliskim.

Edelman podkreśla, że spokojne pójście na śmierć w wagonach było znacznie trudniejsze niż strzelanie, i nie uznaje śmierci z bronią w ręku za wyższą od śmierci bez broni. Przywołuje historię Poli Lifszyc, która dobrowolnie wsiadła z matką do wagonu.

Godność oznacza też odpowiedzialność za innych, a jej brak Edelman ocenia surowo.

Edelman zarzuca Adamowi Czerniakowowi, prezesowi Judenratu, że jego samobójstwo w obliczu wywózek było decyzją prywatną, bo nie wezwał ludzi do oporu. Sam Edelman, stojąc przy Umschlagplatzu jako goniec szpitala, wyprowadzał ludzi z transportów, a po wojnie jako kardiolog ratuje chorych, by zdążyć przed Panem Bogiem.

Jako świadek Edelman widzi Zagładę z bliska, przy bramie Umschlagplatzu.

Edelman jako goniec szpitalny stoi przy placu, z którego odchodzą transporty do Treblinki, i wyprowadza z tłumu pojedyncze osoby, podając je za chore. Wspomina, że obok niego przeszły setki tysięcy ludzi, i opowiada o Poli Lifszyc, która dobrowolnie poszła za matką do wagonu.

Jako uczestnik powstania Edelman odbiera walce romantyczny patos.

Edelman, jeden z dowódców Żydowskiej Organizacji Bojowej, mówi o powstaniu rzeczowo: chodziło o to, by nie dać się zabić biernie i samemu wybrać sposób śmierci. Wspomina Mordechaja Anielewicza, komendanta, który zginął w bunkrze przy Miłej 18, jako zwykłego młodego człowieka, a nie pomnik, i podkreśla, że spokojne pójście na śmierć w wagonie wymagało nie mniejszej godności niż walka.

Doświadczenie getta przekłada się na powojenną pracę kardiologa.

Krall przeplata wspomnienia z getta z relacją z lat siedemdziesiątych, gdy Edelman jako kardiolog, razem z chirurgiem profesorem Janem Mollem, walczy o chorych podczas ryzykownych operacji serca. Edelman mówi, że Pan Bóg chce zgasić świeczkę, a on stara się szybko osłonić płomień i zdążyć przed Nim.

W getcie walka o życie oznacza ratowanie pojedynczych osób w świecie, w którym ratunek dla wszystkich jest niemożliwy.

Edelman jako goniec szpitala stoi przy Umschlagplatzu, skąd Niemcy wywożą ludzi do Treblinki. Widzi, jak przechodzą tamtędy setki tysięcy osób, a dzięki swojej funkcji może wyprowadzić z placu tylko niektórych. Opowiada też o Poli Lifszyc, która pobiegła za swoją matką i dobrowolnie wsiadła z nią do wagonu.

Powstanie w getcie było walką nie o przeżycie, ale o wybór sposobu śmierci.

Edelman wspomina, że powstańcy nie mieli szans na zwycięstwo i chodziło im o to, by nie dać się prowadzić bezbronnie. Opowiada o śmierci Mordechaja Anielewicza w bunkrze przy Miłej 18 i o tym, że nie uważa, by ci, którzy szli spokojnie do wagonów, umierali mniej godnie.