Przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmi

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy nazywasz konkretne przyczyny konfliktu (skąpstwo, egoizm, rywalizacja o Mariannę, plany małżeńskie bez zgody dzieci), a nie ogólne „różnice pokoleń”.
• Czy odwołujesz się do scen: pożyczki na lichwiarski procent, planu wydania Elizy za Anzelma „bez posagu”, rywalizacji Harpagona z Kleantem.
• Czy dostrzegasz, że wina nie leży wyłącznie po stronie ojca: dzieci także oszukują i nie szanują Harpagona.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1W „Skąpcu” przyczyną nieporozumień jest przede wszystkim skąpstwo ojca, które sprawia, że dzieci przestają być dla niego ważniejsze od pieniędzy.
• Wersja 2Konflikt w domu Harpagona wynika z braku zaufania po obu stronach: ojciec kieruje się chciwością i egoizmem, a dzieci odpowiadają podstępem.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Ojciec podporządkowuje szczęście dzieci własnej korzyści.

   Scena: Harpagon postanawia wydać córkę Elizę za starego, bogatego Anzelma, bo ten zgadza się wziąć ją bez posagu. Na każde zastrzeżenie Walerego odpowiada tym samym argumentem, że ślub odbędzie się bez posagu.

   Co to dowodzi: Uczucia Elizy, zakochanej w Walerym, nie mają dla ojca znaczenia. Liczy się tylko oszczędność, więc córka musi działać za jego plecami.

2. 2

   2.Pieniądz zamienia relację ojca i syna w relację wierzyciela i dłużnika.

   Scena: Kleant, któremu ojciec skąpi na utrzymanie, szuka przez pośrednika pożyczki na lichwiarskich warunkach. Okazuje się, że lichwiarzem jest Harpagon. Ojciec i syn spotykają się twarzą w twarz i obrzucają wyrzutami: jeden zarzuca rozrzutność, drugi lichwę.

   Co to dowodzi: Scena pokazuje, że skąpstwo ojca popycha syna do długów, a ojciec gotów jest zarabiać nawet na własnym dziecku. Obie strony tracą do siebie szacunek.

3. 3

   3.Egoizm ojca prowadzi do otwartej rywalizacji z synem.

   Scena: Harpagon chce sam poślubić młodą Mariannę, w której zakochany jest Kleant. Udając, że rezygnuje z małżeństwa, wyciąga od syna wyznanie uczuć, a potem wybucha gniewem i mu złorzeczy. Kleant później próbuje wykorzystać skradzioną szkatułkę ojca, by wymusić zgodę na ślub.

   Co to dowodzi: Ojciec staje się rywalem, a syn szantażystą. Konflikt nie jest już sporem o wychowanie, lecz walką interesów, w której znika rodzinna więź.

Konteksty, które coś dowodzą

• historycznoliteracki

  Plaut, „Aulularia” („Garnek złota”) i klasycystyczna komedia charakterów

  Molier wzoruje się na rzymskiej komedii o skąpym Euklionie, ale przesuwa akcent na rodzinę: skąpstwo Harpagona niszczy relacje z dziećmi. Komedia charakterów pokazuje jedną namiętność, która deformuje wszystkie więzi bohatera.

• literacki

  „Ojciec Goriot” Honoriusza Balzaka

  Goriot oddaje córkom cały majątek, a one porzucają go w biedzie. To odwrócenie sytuacji ze „Skąpca”: tam ojciec kocha pieniądze bardziej niż dzieci, tu dzieci bardziej niż ojca. Oba utwory pokazują, że pieniądz psuje więź rodzinną.

• biblijny

  Przypowieść o synu marnotrawnym (Ewangelia według św. Łukasza, rozdział 15)

  Ojciec z przypowieści przebacza synowi, który roztrwonił majątek, bo stawia relację ponad pieniądze. Harpagon jest jego przeciwieństwem: pieniądze ważą dla niego więcej niż dziecko, dlatego pojednanie nie następuje.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: postaw tezę, że główną przyczyną konfliktu jest skąpstwo i egoizm Harpagona.
2. 2Argument 1: plan wydania Elizy za Anzelma bez posagu; ignorowanie uczuć córki.
3. 3Argument 2: scena pożyczki, w której lichwiarzem okazuje się ojciec Kleanta.
4. 4Kontekst: przypowieść o synu marnotrawnym jako przeciwieństwo postawy Harpagona.
5. 5Zakończenie: rywalizacja o Mariannę i szkatułka; wniosek, że pieniądz wypiera rodzinną więź, a dzieci odpowiadają podstępem.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Sprowadzanie tematu do hasła „konflikt pokoleń”: nazwij konkretne przyczyny, czyli skąpstwo, egoizm i rywalizację o Mariannę.
• Pomijanie winy dzieci: pokaż, że Kleant i Eliza też oszukują ojca, bo to czyni analizę pełniejszą.
• Mylenie postaci: Kleant to syn zakochany w Mariannie, Eliza to córka zakochana w Walerym, a Anzelm to stary kandydat na męża Elizy.
• Opowiadanie zakończenia jako dowodu pojednania: finał nie zmienia Harpagona, który najbardziej cieszy się z odzyskanej szkatułki.

O co może dopytać egzaminator

• Czy Harpagon kocha swoje dzieci? Uzasadnij na podstawie utworu.
• Czy Kleant i Eliza zachowują się wobec ojca uczciwie?
• Dlaczego zakończenie „Skąpca” nie przynosi przemiany głównego bohatera?