Rola chłopów i inteligencji w sprawie niepodległościowej

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy oceniasz oba środowiska (chłopów i inteligencję) osobno, a potem pokazujesz ich wzajemną relację, zamiast opisywać tylko jedno.
• Czy odwołujesz się do konkretnych postaci i scen (Czepiec, Gospodarz, Jasiek, Poeta, Dziennikarz, Wernyhora, Chochoł), a nie do ogólnika o „podziałach społecznych”.
• Czy rozumiesz symbolikę złotego rogu i chocholego tańca oraz potrafisz powiązać ją z kontekstem historycznym.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1Wyspiański pokazuje, że niepodległość wymaga wspólnego działania chłopów i inteligencji, ale oba środowiska zawodzą: jedne brakiem narodowej świadomości i przywództwa, drugie brakiem czynu.
• Wersja 2W „Weselu” to inteligencja ponosi większą odpowiedzialność za niepowodzenie sprawy niepodległościowej, bo ma wiedzę i wpływ, ale zastępuje działanie rozmową i marzeniem.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Inteligencja tonie w słowach i marzeniach zamiast w czynie.

   Scena: Poeta, Dziennikarz i Pan Młody dużo mówią o Polsce, sztuce i historii, lecz ich rozmowy nie przechodzą w działanie. Zjawa Stańczyka, królewskiego błazna, przychodzi do Dziennikarza i wytyka mu wygodną bezczynność oraz brak odpowiedzialności za kraj.

   Co to dowodzi: Postacie, które powinny być przewodnikami narodu, utknęły w rozmowach i artystycznej pozie. Ostrzeżenie Stańczyka potwierdza, że problem polega na braku woli działania, a nie na braku wiedzy.

2. 2

   2.Chłopi są gotowi do czynu, ale potrzebują przywództwa i celu.

   Scena: Czepiec to chłop rzeczowy i niechętny pustym deklaracjom inteligentów, a zarazem człowiek gotowy do walki. Gospodarz, po wizycie zjawy Wernyhory, przekazuje Jaśkowi złoty róg, który ma zwołać wieś do powstania, ale Jasiek gubi róg po drodze.

   Co to dowodzi: Chłopi mają siłę i gotowość, lecz sygnał do czynu trafia do nich przez przypadkową osobę i ginie po drodze. Wskazuje to na brak spójnego przywództwa i wspólnego, zrozumiałego celu.

3. 3

   3.Chocholi taniec pokazuje paraliż obu stanów.

   Scena: Jasiek wraca z samym sznurem po złotym rogu. Zjawia się Chochoł, a goście weselni, zamiast ruszyć do działania, wpadają w usypiający taniec prowadzony przez jego muzykę, mimo że w nocy pojawiły się zjawy ostrzegające i wzywające do czynu.

   Co to dowodzi: Obraz paraliżu pokazuje, że ani inteligencja, ani chłopi nie potrafią zamienić dobrej woli w czyn, więc sprawa niepodległości zostaje przespana.

Konteksty, które coś dowodzą

• historyczny

  Rabacja galicyjska (1846)

  Chłopi w Galicji wystąpili wtedy przeciw dworom, wykorzystani przez władze austriackie. Pamięć o tej wojnie domowej tłumaczy nieufność wsi wobec panów i inteligencji, a więc przeszkodę we wspólnym działaniu na rzecz niepodległości.

• kulturowy

  Chłopomania Młodej Polski i prawdziwe wesele Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną (1900)

  Inteligencja artystyczna zachwycała się wsią i zawierała małżeństwa z chłopkami, a pierwowzorem sztuki było wesele w Bronowicach. Pokaż, że zbliżenie bywało więcej obrzędem i modą niż prawdziwym porozumieniem, co potwierdza krytyczny wydźwięk dramatu.

• literacki

  „Chłopi” Władysława Reymonta

  W powieści życie wsi toczy się rytmem pór roku i sporów o ziemię, a sprawy narodowe pozostają na uboczu. Zestaw to z „Weselem”, by pokazać, że świadomość narodowa na wsi była słaba, więc inteligencja nie mogła liczyć na gotowych sojuszników.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: teza o tym, że sprawa niepodległości wymaga współpracy chłopów i inteligencji, a oba środowiska zawodzą; zapowiedź kontekstu historycznego.
2. 2Argument 1: inteligencja (Poeta, Dziennikarz, Pan Młody) i ostrzeżenie Stańczyka.
3. 3Argument 2: chłopi (Czepiec, Jasiek) i złoty róg od Wernyhory.
4. 4Kontekst: rabacja galicyjska 1846 jako źródło nieufności między stanami.
5. 5Zakończenie: chocholi taniec jako obraz paraliżu i wniosek o potrzebie wspólnego działania.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Opisywanie tylko jednej grupy. Temat dotyczy chłopów i inteligencji, więc w każdym argumencie odnieś się do obu stron lub zestaw je ze sobą.
• Odczytywanie chocholego tańca jako zwykłej sceny weselnej. To symbol narodowego uśpienia, więc powiedz wprost, kogo i dlaczego obejmuje.
• Mylenie postaci. Złoty róg trafia od Wernyhory do Gospodarza, a od niego do Jaśka. Powtórz tę kolejność przed egzaminem.
• Ocena jednostronna: „winna jest inteligencja” albo „winni są chłopi”. Pokaż, że Wyspiański stawia diagnozę obu stanom i nie rozstrzyga sprawy łatwo.

O co może dopytać egzaminator

• Co symbolizuje złoty róg i dlaczego Jasiek go gubi?
• Czy Wyspiański jest w „Weselu” bardziej krytykiem, czy obrońcą inteligencji?
• Jaką funkcję pełnią w dramacie zjawy, na przykład Stańczyk albo Wernyhora?