Pytanie jawne nr 45 · matura 2027 · „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego

Symboliczne znaczenie widm i zjaw

Pokaż, że zjawy w „Weselu” są projekcją myśli, lęków i marzeń gości: każda przychodzi do osoby, której sumienie lub pragnienia odpowiada. Razem tworzą diagnozę polskiego społeczeństwa: uśpionego (Chochoł), obciążonego winami przeszłości (Hetman, Upiór) i niezdolnego do czynu mimo wezwania (Wernyhora i złoty róg).
Zadanie z listy CKE45
Symboliczne znaczenie widm i zjaw. Omów zagadnienie na podstawie „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego · sprawdzone z listą CKE 1.10.2026

Pełna wypowiedź na 3 minuty

Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.

Pełna wypowiedź egzaminacyjna ok. 3 min mówienia · 386 słów

Uważam, że zjawy w „Weselu” są symbolicznym lustrem, w którym Polacy widzą swoje winy, lęki i niespełnione marzenia o wolności. W swojej wypowiedzi przywołam sceny z dramatu, które to potwierdzają, oraz kontekst historyczny, który pomaga zrozumieć symbolikę tych postaci.

Treść dla kont z dostępem

Odblokuj tę wypowiedź za darmo

Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru

Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.

  • Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
  • Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
  • Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny

Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.

Jak odpowiedzieć na pytanie 45: na co patrzy egzaminator

  • Czy rozumiesz, że zjawy są „osobami dramatu” wywołanymi przez wyobraźnię i sumienie konkretnych gości, i potrafisz przypisać je do rozmówców (np. Hetman do Pana Młodego, Upiór do Dziada).
  • Czy interpretujesz symbolikę, a nie tylko wyliczasz zjawy: co mówi o Polsce Chochoł, a co rozmowa z Hetmanem czy Upiorem.
  • Czy kontekst pomaga odczytać zjawy (historia, malarstwo, tradycja romantyczna), a nie jest tylko luźnym skojarzeniem.
Jak liczone są punkty za merytorykę

Teza: dwie możliwe wersje

  • Wersja 1Widma i zjawy w „Weselu” są symbolicznym lustrem, w którym Polacy na przełomie wieków widzą swoje winy, lęki i niespełnione marzenia o wolności.
  • Wersja 2Wyspiański za pomocą zjaw pokazuje, że społeczeństwo jest uśpione i podzielone, dlatego wezwanie do czynu musi skończyć się chocholim tańcem.

Lektura i argumenty: sceny z „Wesele”

  1. 1.Chochoł symbolizuje uśpienie i marazm narodu.

    Scena: Zaproszony na wesele słomiany chochoł, czyli okryty na zimę krzak róży, pojawia się w nocy i przywołuje kolejne zjawy. W finale, gdy wezwanie do powstania zostaje zaprzepaszczone, porywa gości swoją muzyką, a oni tańczą w odrętwieniu chocholi taniec.

    Co to dowodzi: Chochoł chroni coś żywego (różę), ale jest martwą słomą, podobnie jak naród, w którym drzemie potencjał, lecz brak woli działania. Finałowy taniec staje się obrazem bezwładu całego społeczeństwa.

  2. 2.Zjawy z przeszłości przypominają o winach szlachty i chłopów oraz o podziałach społecznych.

    Scena: Do Pana Młodego przychodzi Hetman, czyli Ksawery Branicki, jeden z przywódców targowicy, przypominający o zdradzie i sprzedajności magnaterii. Do Dziada przychodzi Upiór, czyli Jakub Szela, przywódca rabacji galicyjskiej z 1846 roku, splamiony krwią szlachty.

    Co to dowodzi: Oba widma odsłaniają, że wspólnota weselna, łącząca inteligencję i chłopów, kryje dawne krzywdy i nieufność. Wyspiański sugeruje, że bez rozliczenia się z tymi winami nie ma mowy o wspólnym czynie.

  3. 3.Wernyhora i złoty róg symbolizują marzenie o odrodzeniu i niezdolność do jego realizacji.

    Scena: Legendarny wieszcz Wernyhora przekazuje Gospodarzowi złoty róg i polecenie, by o świcie zebrać ludzi do czynu. Gospodarz powierza róg Jaśkowi, który w drodze schyla się po czapkę z pawimi piórami i gubi go. O świcie uzbrojeni chłopi czekają na znak, ale zamiast niego słychać grę Chochoła.

    Co to dowodzi: Złoty róg to szansa na zjednoczenie narodu, którą zaprzepaszcza przywiązanie do pozorów i drobnych korzyści (pawie pióra). Zjawa nie daje gotowej wolności, tylko sprawdza, czy ludzie są do niej gotowi.

Konteksty, które coś dowodzą

  • historyczny

    Rabacja galicyjska (1846)

    Chłopi pod przywództwem Jakuba Szeli wymordowali wówczas wielu szlachciców, co władze austriackie wykorzystały do stłumienia przygotowań powstańczych. Znajomość tych wydarzeń wyjaśnia, dlaczego Upiór budzi grozę u Dziada i dlaczego zjawy z przeszłości dzielą weselników.

  • kulturowy

    Jan Matejko, „Stańczyk” (1862)

    Na obrazie błazen siedzi zamyślony na uboczu balu na dworze królowej Bony po wiadomości o utracie Smoleńska. Wyspiański, uczeń Matejki, w „Weselu” każe Stańczykowi rozmawiać z Dziennikarzem, a zjawa staje się podobnie jak na obrazie znakiem gorzkiej świadomości narodowych klęsk wśród beztroskiej zabawy.

  • literacki

    „Dziady” cz. II Adama Mickiewicza

    W obrzędzie dziadów duchy przychodzą do żywych, by przekazać moralne pouczenie i rozliczyć winy. Wyspiański świadomie nawiązuje do tej romantycznej tradycji, ale jego zjawy nie pochodzą z zaświatów, tylko z wnętrza ludzi, co pokazuje, że rozrachunek dotyczy sumień żyjących.

Plan wypowiedzi

  1. 1Wstęp: postaw tezę, że zjawy są projekcją sumień i marzeń gości, a razem tworzą diagnozę społeczeństwa.
  2. 2Argument 1: Chochoł jako symbol uśpienia i finałowy chocholi taniec.
  3. 3Argument 2: Hetman i Upiór jako widma win szlachty i chłopów; przypisanie ich do Pana Młodego i Dziada.
  4. 4Kontekst: rabacja galicyjska jako klucz do Upiora albo „Stańczyk” Matejki jako źródło zjawy rozmawiającej z Dziennikarzem.
  5. 5Zakończenie: Wernyhora, złoty róg zgubiony przez Jaśka; wniosek o niezdolności do czynu mimo wezwania.

Krótki przykład wypowiedzi

Autorski przykład ok. 2 min mówienia · 216 słów

Uważam, że widma i zjawy w „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego są lustrem, w którym goście widzą własne winy, lęki i niespełnione marzenia, a przez nich cała Polska. Ważne jest to, że każda zjawa przychodzi do osoby, której myślom odpowiada. Do Dziada przychodzi Upiór, czyli Jakub Szela, przywódca rabacji galicyjskiej. Jest splamiony krwią, a jego widok budzi grozę. Do Pana Młodego przychodzi Hetman Branicki, symbol zdrady i sprzedajności magnaterii. Te dwie zjawy pokazują, że wesele, które miało łączyć inteligencję i chłopów, kryje dawne krzywdy i nieufność. W tym kontekście przywołuję rabację galicyjską z 1846 roku. Chłopi mordowali wtedy szlachtę, a zaborca austriacki wykorzystał ten konflikt. Bez tej wiedzy trudno zrozumieć, dlaczego Upiór budzi taki lęk. Drugim argumentem jest Wernyhora. Legendarny wieszcz daje Gospodarzowi złoty róg i każe o świcie zebrać ludzi do czynu. Gospodarz powierza róg Jaśkowi, a ten gubi go, schylając się po czapkę z pawimi piórami. Moim zdaniem to najważniejsza scena, bo pokazuje, że szansa na odrodzenie przepada przez przywiązanie do drobnych korzyści. Na końcu zamiast głosu rogu słychać grę Chochoła, a wszyscy tańczą jak w transie. Chochoł, słomiana osłona krzewu róży, jest symbolem uśpionego narodu, w którym coś żywego czeka pod martwą słomą. Wnioskuję więc, że zjawy w „Weselu” nie przynoszą wolności, tylko sprawdzają, czy Polacy są gotowi do czynu, a odpowiedź dramatu jest gorzka.

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.

Częste błędy

  • Wyliczanie zjaw bez interpretacji: zamiast podawać listę postaci, wybierz dwie lub trzy i powiedz, co każda mówi o osobie, do której przychodzi.
  • Mylenie rozmówców: Hetman przychodzi do Pana Młodego, Upiór do Dziada, Rycerz Czarny do Poety, Stańczyk do Dziennikarza, Wernyhora do Gospodarza, a Widmo do Marysi.
  • Traktowanie zjaw jako duchów z zaświatów: w „Weselu” są one projekcją myśli i wyobraźni gości, co odróżnia je od duchów w „Dziadach”.
  • Pomijanie finału: bez złotego rogu i chocholego tańca trudno pokazać, jaką diagnozę społeczeństwa stawia Wyspiański.

Dopytania egzaminatora

  • Dlaczego Jasiek gubi złoty róg i co oznacza czapka z pawimi piórami?
  • Czym różnią się zjawy w „Weselu” od duchów w „Dziadach” cz. II?
  • Która zjawa jest według Ciebie najważniejsza dla sensu całego dramatu i dlaczego?

Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.

Odpowiedz na głos i poćwicz dopytania

Pytania i odpowiedzi

Co symbolizuje Chochoł w „Weselu”?

Chochoł, czyli słomiane okrycie krzewu róży na zimę, symbolizuje uśpienie i marazm narodu, w którym drzemie ukryty potencjał. W finale gra do chocholego tańca, w którym goście trwają w odrętwieniu zamiast podjąć czyn.

Do kogo przychodzą zjawy w „Weselu”?

Widmo przychodzi do Marysi, Stańczyk do Dziennikarza, Rycerz Czarny do Poety, Hetman do Pana Młodego, Upiór do Dziada, a Wernyhora do Gospodarza. Każda zjawa odpowiada myślom i sumieniu swojego rozmówcy.

Jaki kontekst pasuje do tematu zjaw w „Weselu”?

Dobrze działa rabacja galicyjska z 1846 roku (klucz do postaci Upiora), obraz „Stańczyk” Jana Matejki albo „Dziady” cz. II Mickiewicza jako romantyczna tradycja rozmowy żywych z duchami.

Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)

Brzmienie i numeracja pytania (#45) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.

Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Odpowiedz na to pytanie na głos

Ocena według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi i poprawką. Za darmo, bez karty.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027