Pełna wypowiedź na 3 minuty
Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.
Uważam, że dobra materialne nie czynią człowieka szczęśliwym, gdy stają się celem samym w sobie. W „Skąpcu” Moliera widzę to w postaci Harpagona, który bogactwo traktuje jako cel, a nie jako środek do życia.
Treść dla kont z dostępem
Odblokuj tę wypowiedź za darmo
Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru
Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.
- Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
- Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
- Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny
Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.
Jak odpowiedzieć na pytanie 16: na co patrzy egzaminator
- Czy jasno odpowiadasz na pytanie (tak, nie albo „pod warunkiem”) i opierasz odpowiedź na zachowaniu Harpagona, a nie na ogólnych uwagach o pieniądzach.
- Czy pokazujesz konkretne skutki skąpstwa: lęk o szkatułkę, zniszczone relacje z Kleantem i Elizą, śmieszność w oczach innych.
- Czy kontekst rozwija myśl o relacji bogactwa i szczęścia (np. umiar, hojność, przemiana), a nie jest tylko kolejnym przykładem skąpca.
Teza: dwie możliwe wersje
- Wersja 1Dobra materialne nie czynią człowieka szczęśliwym, gdy stają się celem samym w sobie, czego dowodzi przykład Harpagona.
- Wersja 2„Skąpiec” pokazuje, że przywiązanie do pieniędzy odbiera człowiekowi to, co naprawdę daje szczęście: zaufanie, miłość i więzi z bliskimi.
Lektura i argumenty: sceny z „Skąpiec”
1.Bogactwo nie daje Harpagonowi spokoju, tylko ciągły lęk.
Scena: Harpagon zakopuje w ogrodzie szkatułkę z dziesięcioma tysiącami talarów i nieustannie obawia się, że ktoś ją odkryje. Podejrzewa wszystkich domowników, przeszukuje Strzałkę, sługę swojego syna, a po kradzieży szkatułki wygłasza rozpaczliwy monolog, w którym oskarża cały świat i w szaleństwie chwyta za ramię samego siebie.
Co to dowodzi: Pieniądze, które miały dawać poczucie bezpieczeństwa, stają się źródłem obsesji i cierpienia. Harpagon nie korzysta ze swojego bogactwa, tylko go pilnuje.
2.Skąpstwo niszczy relacje Harpagona z dziećmi.
Scena: Kleant, potrzebując pieniędzy, szuka pożyczki u lichwiarza przez pośrednika i odkrywa, że lichwiarzem żądającym ogromnego procentu jest jego własny ojciec. Harpagon chce też wydać córkę Elizę za starego, bogatego Anzelma tylko dlatego, że ten zgadza się wziąć ją bez posagu, a sam zamierza poślubić Mariannę, którą kocha Kleant.
Co to dowodzi: Dla Harpagona dzieci są pozycją w rachunku, a nie bliskimi ludźmi. Skutkiem jest wzajemna nieufność i wrogość, więc bogactwo odbiera mu rodzinę.
3.W finale Harpagon wybiera szkatułkę zamiast ludzi i zostaje sam.
Scena: Okazuje się, że Anzelm jest ojcem Walerego i Marianny, a młodzi mogą się pobrać. Harpagon zgadza się na oba śluby dopiero wtedy, gdy Anzelm bierze na siebie wszystkie koszty, a jemu zwrócona zostaje szkatułka. Wszyscy cieszą się ze szczęśliwego zakończenia, a Harpagon idzie zobaczyć swoje pieniądze.
Co to dowodzi: Szczęście w komedii przypada tym, którzy kochają, a nie temu, kto ma najwięcej. Harpagon odzyskuje pieniądze, ale pozostaje samotny i śmieszny.
Konteksty, które coś dowodzą
- biblijny
Przypowieść o bogaczu (Ewangelia według św. Łukasza, rozdział 12)
Bogacz gromadzi plony w nowych spichrzach i obiecuje sobie spokojne życie, a Bóg nazywa go głupcem, bo tej samej nocy umrze. Przypowieść, podobnie jak losy Harpagona, pokazuje, że gromadzenie dóbr nie zapewnia ani bezpieczeństwa, ani szczęścia.
- literacki
„Opowieść wigilijna” Charlesa Dickensa
Skąpy Ebenezer Scrooge jest bogaty i samotny jak Harpagon, ale po wizycie duchów zmienia się i odkrywa radość dzielenia się z innymi. Zestawienie pokazuje, że szczęście daje nie posiadanie, tylko hojność i więzi z ludźmi, których Harpagon nigdy nie zyskuje.
- filozoficzny
Arystoteles, „Etyka nikomachejska” (hojność jako złoty środek)
Arystoteles uważa hojność za cnotę leżącą między rozrzutnością a skąpstwem, a szczęście wiąże z życiem zgodnym z cnotą. Harpagon tkwi w skrajności, więc według tej koncepcji nie może być szczęśliwy, nawet mając majątek.
Plan wypowiedzi
- 1Wstęp: odpowiedz wprost, że dobra materialne nie dają szczęścia, gdy stają się celem; przedstaw Harpagona.
- 2Argument 1: szkatułka w ogrodzie, lęk i podejrzliwość, monolog po kradzieży.
- 3Argument 2: Kleant odkrywa, że lichwiarzem jest jego ojciec; Eliza ma poślubić Anzelma bez posagu.
- 4Kontekst: przypowieść o bogaczu z Ewangelii Łukasza albo Scrooge z „Opowieści wigilijnej” jako przykład przemiany.
- 5Zakończenie: finał, w którym Harpagon wybiera szkatułkę zamiast ludzi; wniosek, że bogactwo bez więzi z innymi nie daje szczęścia.
Krótki przykład wypowiedzi
Uważam, że „Skąpiec” Moliera pokazuje, iż dobra materialne nie czynią człowieka szczęśliwym, jeśli stają się celem samym w sobie. Harpagon jest bardzo bogaty, a mimo to żyje w ciągłym lęku. Zakopuje w ogrodzie szkatułkę z dziesięcioma tysiącami talarów i wciąż sprawdza, czy nikt jej nie odkrył. Podejrzewa wszystkich, nawet służbę syna. Gdy szkatułka znika, wygłasza rozpaczliwy monolog, w którym oskarża cały świat i w szaleństwie chwyta za ramię samego siebie. To pierwszy argument: pieniądze, które miały dawać bezpieczeństwo, odbierają mu spokój. Drugi argument dotyczy rodziny. Kleant szuka pożyczki i odkrywa, że lichwiarzem żądającym ogromnego procentu jest jego własny ojciec. Harpagon chce też wydać córkę za starego Anzelma, bo ten bierze ją bez posagu, a sam zamierza poślubić Mariannę, którą kocha jego syn. Dla mnie to dowód, że skąpstwo niszczy najbliższe więzi. W tym kontekście przywołuję przypowieść o bogaczu z Ewangelii Łukasza. Bogacz buduje nowe spichrze i planuje beztroskie życie, ale Bóg nazywa go głupcem, bo tej samej nocy umrze. Obie historie pokazują, że gromadzenie majątku nie daje ani pewności, ani szczęścia. Na końcu komedii wszyscy młodzi bohaterowie odnajdują miłość, a Harpagon zgadza się na śluby tylko wtedy, gdy nic nie musi płacić, i idzie oglądać swoją szkatułkę. Wnioskuję więc, że pieniądze same w sobie nie są czymś złym, ale bez umiaru i bez ludzi wokół zamieniają się w więzienie.
Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.
Częste błędy
- Brak jasnej odpowiedzi: temat jest pytaniem, więc już w pierwszym zdaniu powiedz, czy i pod jakim warunkiem dobra materialne dają szczęście.
- Moralizowanie zamiast analizy: zamiast ogólnych zdań o tym, że „pieniądze szczęścia nie dają”, pokaż konkretne sceny z Harpagonem i ich skutki.
- Mylenie postaci: Walery kocha Elizę i zatrudnia się u Harpagona jako rządca, by być blisko niej, a Kleant kocha Mariannę. Szkatułkę kradnie Strzałka, sługa Kleanta, a nie Walery.
- Pomijanie komizmu: „Skąpiec” to komedia, więc warto powiedzieć, że Molier ośmiesza Harpagona, a śmieszność jest kolejną ceną, jaką płaci za skąpstwo.
Dopytania egzaminatora
- Dlaczego Molier czyni Harpagona śmiesznym, a nie tragicznym?
- Czy pieniądze mogą dać szczęście, jeśli korzysta się z nich inaczej niż Harpagon? Uzasadnij.
- Jak skąpstwo ojca wpływa na postępowanie Kleanta i Elizy?
Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.
Odpowiedz na głos i poćwicz dopytaniaPokrewne pytania jawne
- 17Ta sama lekturaPrzyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmi„Skąpiec” Moliera
- 27Wspólny motywWalka dobra ze złem o duszę ludzką„Dziady” cz. III Adama Mickiewicza
- 18Ta sama epokaWady ludzkie w krzywym zwierciadle satyrySatyry Ignacego Krasickiego
- 13Ta sama epokaMoralna odpowiedzialność za czyny„Makbet” Williama Szekspira
- 14Ta sama epokaCzy człowiek decyduje o własnym losie?„Makbet” Williama Szekspira
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego Harpagon jest nieszczęśliwy, skoro jest bogaty?
Bo pieniądze stały się dla niego celem, a nie środkiem. Żyje w lęku przed kradzieżą, nie ufa nikomu, a skąpstwo niszczy jego relacje z dziećmi. W finale odzyskuje szkatułkę, ale zostaje samotny i ośmieszony.
Jaki kontekst pasuje do „Skąpca” w temacie bogactwa i szczęścia?
Dobrze sprawdza się przypowieść o bogaczu z Ewangelii Łukasza, „Opowieść wigilijna” Dickensa (przemiana skąpca Scrooge’a) albo Arystotelesowska koncepcja hojności jako złotego środka. Ważne, by powiedzieć, co dany kontekst mówi o związku majątku ze szczęściem.
Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)
Brzmienie i numeracja pytania (#16) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.
Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Skąpiec” Moliera, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.