Barok i oświecenie · 2 pytania jawne
Motywy i problemy
skąpstwo jako namiętnośćpieniądze a szczęściekonflikt ojca z dziećmimałżeństwo z wyrachowaniakomizm postaci i sytuacjiLista CKE 2026–2028
Przed egzaminem
Częsty błąd
Mylenie postaci (na przykład przypisywanie kradzieży szkatułki Waleremu) albo twierdzenie, że w finale Harpagon się zmienia, choć do końca najważniejsze są dla niego pieniądze.
Sceny do argumentów
Zebrane z naszych opracowań. Ta sama scena może dowodzić różnych tez, zależnie od pytania.
Bogactwo nie daje Harpagonowi spokoju, tylko ciągły lęk.
Harpagon zakopuje w ogrodzie szkatułkę z dziesięcioma tysiącami talarów i nieustannie obawia się, że ktoś ją odkryje. Podejrzewa wszystkich domowników, przeszukuje Strzałkę, sługę swojego syna, a po kradzieży szkatułki wygłasza rozpaczliwy monolog, w którym oskarża cały świat i w szaleństwie chwyta za ramię samego siebie.
W pytaniu 16: Czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym?Skąpstwo niszczy relacje Harpagona z dziećmi.
Kleant, potrzebując pieniędzy, szuka pożyczki u lichwiarza przez pośrednika i odkrywa, że lichwiarzem żądającym ogromnego procentu jest jego własny ojciec. Harpagon chce też wydać córkę Elizę za starego, bogatego Anzelma tylko dlatego, że ten zgadza się wziąć ją bez posagu, a sam zamierza poślubić Mariannę, którą kocha Kleant.
W pytaniu 16: Czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym?W finale Harpagon wybiera szkatułkę zamiast ludzi i zostaje sam.
Okazuje się, że Anzelm jest ojcem Walerego i Marianny, a młodzi mogą się pobrać. Harpagon zgadza się na oba śluby dopiero wtedy, gdy Anzelm bierze na siebie wszystkie koszty, a jemu zwrócona zostaje szkatułka. Wszyscy cieszą się ze szczęśliwego zakończenia, a Harpagon idzie zobaczyć swoje pieniądze.
W pytaniu 16: Czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym?Ojciec podporządkowuje szczęście dzieci własnej korzyści.
Harpagon postanawia wydać córkę Elizę za starego, bogatego Anzelma, bo ten zgadza się wziąć ją bez posagu. Na każde zastrzeżenie Walerego odpowiada tym samym argumentem, że ślub odbędzie się bez posagu.
W pytaniu 17: Przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmiPieniądz zamienia relację ojca i syna w relację wierzyciela i dłużnika.
Kleant, któremu ojciec skąpi na utrzymanie, szuka przez pośrednika pożyczki na lichwiarskich warunkach. Okazuje się, że lichwiarzem jest Harpagon. Ojciec i syn spotykają się twarzą w twarz i obrzucają wyrzutami: jeden zarzuca rozrzutność, drugi lichwę.
W pytaniu 17: Przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmiEgoizm ojca prowadzi do otwartej rywalizacji z synem.
Harpagon chce sam poślubić młodą Mariannę, w której zakochany jest Kleant. Udając, że rezygnuje z małżeństwa, wyciąga od syna wyznanie uczuć, a potem wybucha gniewem i mu złorzeczy. Kleant później próbuje wykorzystać skradzioną szkatułkę ojca, by wymusić zgodę na ślub.
W pytaniu 17: Przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmiKonteksty
Przypowieść o bogaczu (Ewangelia według św. Łukasza, rozdział 12)
Bogacz gromadzi plony w nowych spichrzach i obiecuje sobie spokojne życie, a Bóg nazywa go głupcem, bo tej samej nocy umrze. Przypowieść, podobnie jak losy Harpagona, pokazuje, że gromadzenie dóbr nie zapewnia ani bezpieczeństwa, ani szczęścia.
„Opowieść wigilijna” Charlesa Dickensa
Skąpy Ebenezer Scrooge jest bogaty i samotny jak Harpagon, ale po wizycie duchów zmienia się i odkrywa radość dzielenia się z innymi. Zestawienie pokazuje, że szczęście daje nie posiadanie, tylko hojność i więzi z ludźmi, których Harpagon nigdy nie zyskuje.
Arystoteles, „Etyka nikomachejska” (hojność jako złoty środek)
Arystoteles uważa hojność za cnotę leżącą między rozrzutnością a skąpstwem, a szczęście wiąże z życiem zgodnym z cnotą. Harpagon tkwi w skrajności, więc według tej koncepcji nie może być szczęśliwy, nawet mając majątek.
Plaut, „Aulularia” („Garnek złota”) i klasycystyczna komedia charakterów
Molier wzoruje się na rzymskiej komedii o skąpym Euklionie, ale przesuwa akcent na rodzinę: skąpstwo Harpagona niszczy relacje z dziećmi. Komedia charakterów pokazuje jedną namiętność, która deformuje wszystkie więzi bohatera.
„Ojciec Goriot” Honoriusza Balzaka
Goriot oddaje córkom cały majątek, a one porzucają go w biedzie. To odwrócenie sytuacji ze „Skąpca”: tam ojciec kocha pieniądze bardziej niż dzieci, tu dzieci bardziej niż ojca. Oba utwory pokazują, że pieniądz psuje więź rodzinną.
Przypowieść o synu marnotrawnym (Ewangelia według św. Łukasza, rozdział 15)
Ojciec z przypowieści przebacza synowi, który roztrwonił majątek, bo stawia relację ponad pieniądze. Harpagon jest jego przeciwieństwem: pieniądze ważą dla niego więcej niż dziecko, dlatego pojednanie nie następuje.
Na liście CKE na lata 2026–2028 są 2 pytania z tej lektury: 16. Czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym?; 17. Przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmi.
Zamiast streszczenia przygotuj kilka scen, które znasz dokładnie, i dla każdej jedno zdanie: co dowodzi. Te same sceny posłużą w różnych pytaniach, zmienia się tylko teza. Uważaj na typowy błąd: mylenie postaci (na przykład przypisywanie kradzieży szkatułki Waleremu) albo twierdzenie, że w finale Harpagon się zmienia, choć do końca najważniejsze są dla niego pieniądze.
Pytania według listy CKE na lata 2026–2028. Wprowadzenie, sceny i konteksty są autorskie (redakcja Matury Ustne) i nie zastępują lektury.
Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy dni
Odpowiedz na pytanie jawne i zobacz punkty według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi.
Zrób darmową symulację