Pytanie jawne nr 63 · matura 2027 · „Dżuma” Alberta Camusa

Człowiek wobec cierpienia i śmierci

Pokaż, że „Dżuma” zestawia kilka postaw wobec cierpienia i śmierci: bunt i walkę (Rieux, Tarrou), próbę nadania cierpieniu religijnego sensu (Paneloux) oraz egoistyczne korzystanie z nieszczęścia (Cottard). Myśl przewodnia: śmierć pozostaje absurdalna i niewytłumaczalna, ale człowiek wybiera, czy wobec niej zachowa godność i solidarność.
Zadanie z listy CKE63
Człowiek wobec cierpienia i śmierci. Omów zagadnienie na podstawie „Dżumy” Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

„Dżuma” Alberta Camusa · sprawdzone z listą CKE 1.10.2026

Pełna wypowiedź na 3 minuty

Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.

Pełna wypowiedź egzaminacyjna ok. 3 min mówienia · 380 słów

Uważam, że w „Dżumie” Alberta Camusa cierpienie i śmierć nie mają ostatecznego sensu, ale człowiek może im się przeciwstawić, wybierając walkę i solidarność z innymi. Pokażę to na scenie śmierci dziecka i na przemianie ojca Paneloux, zestawionej z postawą Cottarda, a potem przywołam kontekst biblijny.

Treść dla kont z dostępem

Odblokuj tę wypowiedź za darmo

Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru

Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 4 pułapki tego pytania.

  • Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
  • Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
  • Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny

Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.

Jak odpowiedzieć na pytanie 63: na co patrzy egzaminator

  • Czy porównujesz co najmniej dwie różne postawy wobec cierpienia, np. bunt Rieux i wiarę Paneloux, zamiast opisywać samą epidemię.
  • Czy wykorzystujesz scenę śmierci synka sędziego Othona jako kluczowy moment, w którym cierpienie niewinnego podważa wszystkie gotowe wyjaśnienia.
  • Czy kontekst mówi coś o postawie człowieka wobec cierpienia lub śmierci (bunt, pokora, godność), a nie tylko o samej zarazie.
Jak liczone są punkty za merytorykę

Teza: dwie możliwe wersje

  • Wersja 1W „Dżumie” cierpienie i śmierć nie mają ostatecznego sensu, ale człowiek może im się przeciwstawić, wybierając walkę i solidarność z innymi.
  • Wersja 2Camus pokazuje, że wobec cierpienia niewinnych zawodzą zarówno proste wyjaśnienia religijne, jak i obojętność, a jedyną uczciwą odpowiedzią jest bunt połączony z troską o drugiego człowieka.

Lektura i argumenty: sceny z „Dżuma”

  1. 1.Śmierć niewinnego dziecka wywołuje bunt przeciw cierpieniu, którego nie da się usprawiedliwić.

    Scena: Synek sędziego Othona umiera w długiej agonii, choć podano mu surowicę przygotowaną przez doktora Castela. Przy łóżku czuwają lekarze i ojciec Paneloux. Po śmierci chłopca wzburzony Rieux mówi jezuicie, że to dziecko na pewno było niewinne, i zapowiada, że nigdy nie pokocha świata, w którym dzieci są torturowane.

    Co to dowodzi: Scena odbiera sens tłumaczeniu cierpienia jako kary. Rieux nie przyjmuje żadnego wyjaśnienia, tylko się buntuje, co jest dla Camusa podstawową postawą człowieka wobec zła.

  2. 2.Ojciec Paneloux pokazuje, jak cierpienie wystawia wiarę na najcięższą próbę.

    Scena: W pierwszym kazaniu jezuita nazywa dżumę karą za grzechy mieszkańców Oranu i zwraca się do nich „wy”. Po śmierci dziecka głosi drugie kazanie, w którym mówi już „my” i twierdzi, że wobec cierpienia niewinnych trzeba albo wszystko przyjąć, albo wszystko odrzucić. Wstępuje do formacji sanitarnych, umiera, a w jego karcie zapisano „przypadek wątpliwy”.

    Co to dowodzi: Paneloux przechodzi od pewności sędziego do pokornej solidarności z cierpiącymi. Pokazuje, że nawet wiara nie daje gotowej odpowiedzi, ale może prowadzić do odważnej akceptacji.

  3. 3.Śmierć Tarrou ukazuje godność człowieka, który walczy do końca, choć wie, że może przegrać.

    Scena: Gdy epidemia już słabnie, Tarrou zaraża się dżumą. Rieux i jego matka opiekują się nim w domu, a Tarrou do ostatniej chwili świadomie zmaga się z chorobą. Rieux przeżywa tę śmierć jako swoją klęskę, a wkrótce potem dostaje telegram o śmierci żony.

    Co to dowodzi: Śmierć przychodzi nawet wtedy, gdy zaraza ustępuje, więc nie da się jej pokonać. Tarrou i Rieux pokazują jednak, że wobec niej można zachować przytomność, wierność i przyjaźń.

Konteksty, które coś dowodzą

  • biblijny

    Księga Hioba

    Hiob cierpi niezawinienie i odrzuca tłumaczenie przyjaciół, że nieszczęście jest karą za grzech. Podobnie Rieux odrzuca pierwsze kazanie Paneloux, więc oba teksty podważają zasadę odpłaty, choć Hiob kończy pokorą wobec Boga, a Rieux buntem.

  • filozoficzny

    Albert Camus, „Mit Syzyfa”

    Camus opisuje świat jako absurdalny, a godność człowieka widzi w świadomym podejmowaniu daremnego wysiłku. Rieux mówi, że jego zwycięstwa są tymczasowe, a mimo to leczy dalej, co jest literackim obrazem tej postawy.

  • literacki

    „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”

    Średniowieczna Śmierć zabiera wszystkich bez względu na stan i majątek, podobnie jak dżuma w Oranie dotyka sędziego, jezuitę i urzędnika. Zestawienie pokazuje różnicę: w średniowieczu śmierć prowadzi do pokory i myśli o zbawieniu, u Camusa do buntu i solidarności.

Plan wypowiedzi

  1. 1Wstęp: postaw tezę, że cierpienie w „Dżumie” nie ma ostatecznego sensu, ale człowiek wybiera wobec niego postawę.
  2. 2Argument 1: agonia synka sędziego Othona i bunt Rieux wobec świata, w którym cierpią dzieci.
  3. 3Argument 2: dwa kazania Paneloux, przejście od „wy” do „my” i jego śmierć; dodatkowo Cottard jako kontrast, bo epidemia mu sprzyja.
  4. 4Kontekst: Księga Hioba jako tekst, który także odrzuca tłumaczenie cierpienia winą, choć proponuje inną odpowiedź.
  5. 5Zakończenie: śmierć Tarrou i telegram o śmierci żony Rieux; wniosek o godności i solidarności wobec absurdu.

Krótki przykład wypowiedzi

Autorski przykład ok. 2 min mówienia · 211 słów

Uważam, że w „Dżumie” Alberta Camusa cierpienie i śmierć nie mają ostatecznego sensu, ale człowiek może wybrać, jak się wobec nich zachowa. Najmocniej widać to w scenie śmierci synka sędziego Othona. Chłopiec umiera w długiej agonii, mimo że podano mu nową surowicę. Doktor Rieux, który widzi już wiele zgonów, tym razem nie wytrzymuje i mówi ojcu Paneloux, że to dziecko było niewinne, a on nigdy nie pokocha świata, w którym dzieci są torturowane. To jest postawa buntu: nie szukać wyjaśnień, tylko nie zgadzać się na zło. Drugim argumentem jest przemiana samego Paneloux. Na początku epidemii jezuita głosi kazanie, że dżuma jest karą za grzechy, i mówi do wiernych „wy”. Po śmierci chłopca w drugim kazaniu mówi już „my”, a potem wstępuje do formacji sanitarnych i sam umiera. Moim zdaniem pokazuje to, że wobec cierpienia niewinnych proste odpowiedzi upadają nawet dla człowieka wiary. W tym kontekście przywołuję Księgę Hioba. Przyjaciele Hioba też twierdzą, że cierpienie musi być karą, a księga przyznaje rację cierpiącemu. Różnica polega na tym, że Hiob kończy pokorą wobec Boga, a Rieux buntem. Na końcu powieści umiera jeszcze Tarrou, choć zaraza już słabnie, a Rieux dowiaduje się o śmierci żony. Wnioskuję, że śmierci nie da się pokonać, ale można stawić jej czoło z godnością i nie zostawiać innych samych.

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.

Częste błędy

  • Streszczanie przebiegu epidemii zamiast analizy postaw: każdą scenę łącz z pytaniem, jak bohater reaguje na cierpienie i co z tego wynika.
  • Przedstawianie Paneloux tylko jako autora kazania o karze: pokaż jego przemianę po śmierci dziecka, bo to ona jest najciekawsza w temacie.
  • Pomijanie postawy Cottarda: jeśli chcesz pokazać pełne spektrum, wspomnij, że on jako jedyny cieszy się z epidemii, bo zatrzymuje ona grożące mu śledztwo.
  • Mylenie autora z narratorem bez wyjaśnienia: kronikę prowadzi doktor Rieux, który ujawnia się dopiero na końcu, więc mów o „narratorze” lub „Rieux”, a nie o Camusie jako uczestniku zdarzeń.

Dopytania egzaminatora

  • Dlaczego właśnie śmierć dziecka staje się punktem zwrotnym dla Rieux i Paneloux?
  • Czym różni się postawa Cottarda wobec epidemii od postawy pozostałych bohaterów?
  • Czy zakończenie powieści, w którym Rieux ostrzega, że bakcyl dżumy nie ginie nigdy, jest optymistyczne?

Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.

Odpowiedz na głos i poćwicz dopytania

Pytania i odpowiedzi

Jakie postawy wobec cierpienia pokazuje „Dżuma”?

Najważniejsze to bunt i walka (Rieux, Tarrou, Rambert), religijna próba zrozumienia cierpienia (Paneloux) oraz egoizm Cottarda, któremu epidemia sprzyja. Camus wyraźnie najwyżej stawia solidarną walkę ze złem, nawet bez nadziei na ostateczne zwycięstwo.

Co oznacza śmierć synka sędziego Othona w „Dżumie”?

To scena, w której cierpienie niewinnego podważa wszystkie gotowe tłumaczenia. Rieux reaguje buntem, a Paneloux zmienia swoje kazanie i zaczyna mówić o cierpieniu jako wspólnym losie. Dlatego warto oprzeć na niej argumentację w tym pytaniu.

Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)

Brzmienie i numeracja pytania (#63) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.

Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Dżuma” Alberta Camusa, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Odpowiedz na to pytanie na głos

Ocena według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi i poprawką. Za darmo, bez karty.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027