Miłość silniejsza niż śmierć

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy interpretujesz hasło tematu, a nie tylko je powtarzasz: w czym miłość okazuje się silniejsza, a gdzie napotyka granicę.
• Czy znasz szczegóły mitów: zejście Orfeusza do Hadesu, warunek, by się nie oglądał, utrata Eurydyki, rozpacz Demeter i powrót Persefony na część roku.
• Czy kontekst rozwija myśl o miłości wobec śmierci, np. pokazuje inne zakończenie tej samej historii albo podobną wiarę w więź ze zmarłymi.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1W „Mitologii” Parandowskiego miłość jest silniejsza niż śmierć, bo daje odwagę, by wejść do świata zmarłych i wymusić na bogach ustępstwo, choć nie pozwala odwrócić losu do końca.
• Wersja 2Mity greckie pokazują, że śmierć ostatecznie wygrywa z człowiekiem, ale nie potrafi zniszczyć miłości, która trwa i zmienia nawet porządek świata.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Miłość daje odwagę, by przekroczyć granicę, której żaden żywy człowiek nie przekracza.

   Scena: Gdy Eurydyka umiera ukąszona przez węża, Orfeusz schodzi do podziemi. Swoją pieśnią i grą na lirze porusza Charona, Cerbera, a w końcu Hadesa i Persefonę, którzy zgadzają się oddać mu żonę.

   Co to dowodzi: Miłość Orfeusza okazuje się silniejsza niż lęk przed światem umarłych i zmusza bóstwa śmierci do wyjątku. W tym sensie wygrywa ze śmiercią.

2. 2

   2.Zwycięstwo miłości nad śmiercią jest jednak kruche i zależy od zaufania.

   Scena: Bogowie stawiają warunek: Orfeusz nie może obejrzeć się za Eurydyką, zanim wyjdą na światło dnia. Tuż przed końcem drogi niepokój zwycięża, Orfeusz się odwraca i traci żonę na zawsze. Potem żyje w rozpaczy, aż ginie z rąk bakchantek.

   Co to dowodzi: Mit pokazuje granicę: miłość może wyprosić drugą szansę, ale ludzka słabość i prawa podziemi pozostają silniejsze. Mimo to uczucie Orfeusza nie gaśnie po stracie, więc śmierć nie niszczy samej miłości.

3. 3

   3.Miłość matki potrafi zmienić porządek świata i wymusić kompromis ze światem zmarłych.

   Scena: Hades porywa Persefonę do podziemi. Zrozpaczona Demeter szuka córki, a ziemia przestaje rodzić. Zeus musi ustąpić: Persefona, która zjadła w podziemiach ziarna granatu, spędza część roku z Hadesem, a resztę z matką.

   Co to dowodzi: Miłość Demeter jest tak silna, że od niej zależy życie na ziemi, a nawet bogowie muszą się z nią liczyć. Powrót Persefony tłumaczy zmianę pór roku, więc miłość wpisuje się w sam rytm natury.

Konteksty, które coś dowodzą

• literacki

  „Romantyczność” Adama Mickiewicza

  Karusia wciąż widzi zmarłego Jasia i rozmawia z nim, bo jej uczucie nie ustaje po jego śmierci. Ballada wzmacnia tezę, że miłość trwa mimo śmierci, ale też pokazuje cenę: dziewczyna, tak jak Orfeusz, cierpi i jest samotna wśród żywych.

• biblijny

  „Pieśń nad Pieśniami”

  W biblijnej księdze miłość zostaje porównana do śmierci pod względem potęgi i nazwana ogniem, którego nie gaszą wielkie wody. To podobne przekonanie jak w micie o Orfeuszu: miłość może dorównać śmierci siłą, choć nie znosi jej istnienia.

• kulturowy

  Opera „Orfeusz i Eurydyka” Christopha Willibalda Glucka

  W wersji Glucka Orfeusz także się ogląda, ale Amor, poruszony jego wiernością, przywraca Eurydykę do życia. Zestawienie z mitem u Parandowskiego pokazuje, że greckie ujęcie jest surowsze: miłość wygrywa w sztuce, ale w micie ustępuje prawom śmierci.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: postaw tezę, że miłość daje odwagę wobec śmierci, choć nie odwraca jej do końca.
2. 2Argument 1: Orfeusz schodzi do Hadesu i pieśnią wyprasza zwrot Eurydyki.
3. 3Argument 2: warunek nieoglądania się, utrata Eurydyki i rozpacz Orfeusza; albo Demeter i powrót Persefony na część roku.
4. 4Kontekst: „Romantyczność” Mickiewicza albo opera Glucka z innym zakończeniem tej samej historii.
5. 5Zakończenie: śmierć wygrywa z człowiekiem, ale nie z samą miłością.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Uznanie, że miłość po prostu pokonuje śmierć. W micie Orfeusz ostatecznie traci Eurydykę; pokaż, w czym miłość jest silniejsza, a gdzie napotyka granicę.
• Pomylenie szczegółów: to Orfeusz się ogląda, a nie Eurydyka, a warunek stawiają władcy podziemi. Przed odpowiedzią przypomnij sobie przebieg mitu krok po kroku.
• Opowiadanie mitu bez interpretacji. Po każdej scenie dopowiedz, czego dowodzi względem tematu, na przykład że miłość daje odwagę albo że uczucie trwa po stracie.
• Rozumienie miłości tylko jako uczucia między kochankami. Wątek Demeter pokazuje miłość matczyną, co poszerza odpowiedź i wyróżnia ją.

O co może dopytać egzaminator

• Dlaczego Orfeusz się obejrzał i jak można to zinterpretować?
• Czy mit o Demeter i Persefonie kończy się zwycięstwem miłości, czy kompromisem?
• Jakie inne postaci mitologiczne poświęcają coś z miłości?