W tym artykule
Zastrzeżenie: jawne zadanie 1 dotyczy Formuły 2023. W Formule 2015 treść zadań nie jest jawna, a 2027 to jej ostatni rok. (Informacja CKE o egzaminie 2027, s. 138 i s. 3)
Co jest oficjalne, a co nie?
| Materiał | Status | Gdzie sprawdzić |
|---|---|---|
| Lista poleceń jawnych | oficjalna | komunikat CKE (s. 2-8) |
| Zasady oceniania zadania 1 | oficjalne | Informator CKE (s. 20-23) |
| Przypis o zakresie listy | oficjalny | komunikat CKE (s. 2) |
| Opracowania, „gotowce”, wypowiedzi wzorcowe | nieoficjalne | portale, kanały wideo, książki |
(Komunikat z 30.08.2024; Informator CKE, język polski, s. 20-23) Przypis 3 dodaje, że lista nie wyczerpuje tematyki lektur i nie stanowi wytycznych dla nauczycieli. W razie wątpliwości, czy jakiś dokument CKE zawiera odpowiedzi, sprawdź go w komunikacie CKE, a nie w cudzym streszczeniu.
Jak CKE ocenia odpowiedź, skoro nie ma wzoru?
Ocenia się cechy wypowiedzi, a nie zgodność z jednym tekstem. W zadaniu 1 liczą się: wartość merytoryczna (do 8 punktów), kompozycja (do 2) oraz odniesienie do lektury i kontekstu. Bez kontekstu przywołanego przynajmniej częściowo funkcjonalnie ocena merytoryczna jest ograniczona do 4 punktów. (Informator CKE, język polski, s. 21 i 23) Dlatego dwie różne wypowiedzi mogą zasługiwać na wysoką ocenę, jeśli obie są rzeczowe, uporządkowane i mają kontekst.
Siedem pytań kontrolnych do każdego opracowania
Poniższa lista to nasza rada, nie przepis.
| Pytanie | Dobry znak | Zły znak |
|---|---|---|
| 1. Czy brzmienie polecenia zgadza się z komunikatem? | dosłowne, z nazwą lektury | parafraza, brak lektury |
| 2. Czy to lista 2026-2028 (76), czy 2029-2031 (78)? | podany rok listy | brak informacji |
| 3. Czy jest wyraźna teza? | jedno zdanie odpowiadające na zagadnienie | sam opis fabuły |
| 4. Czy argumenty opierają się na scenach? | konkretne wydarzenia i postacie | ogólniki |
| 5. Czy jest kontekst z wnioskiem? | wskazane, co kontekst dowodzi | lista nazwisk bez związku |
| 6. Czy są wstęp, rozwinięcie i zakończenie? | tak | brak zakończenia |
| 7. Czy fakty o lekturze są sprawdzalne? | zgodne z tekstem utworu | nazwy, daty i cytaty z pamięci |
Poważne błędy rzeczowe obniżają ocenę: jeden lub dwa zmniejszają punkty w danym poziomie, a trzy lub więcej oznaczają 0 za zadanie. (Informator CKE, język polski, s. 21) Zobacz też, jak działa kompozycja wypowiedzi i kontekst.
Dlaczego nie warto uczyć się opracowania na pamięć?
Po monologach jest rozmowa z zespołem, do 5 minut, w której padają od jednego do trzech pytań niedotyczących faktografii, a co najmniej jedno odnosi się do refleksji własnej. (Informator CKE, język polski, s. 17-19) Wyuczony tekst nie przygotuje do takiej rozmowy. Lepiej opracowanie potraktować jak szkic: przeczytać, sprawdzić w lekturze, przerobić na własne słowa i wypowiedzieć na głos. Wskazówki: rozmowa z komisją.
Jak korzystać z opracowań rozsądnie?
- Najpierw przeczytaj polecenie i samodzielnie zapisz tezę.
- Dopiero potem zajrzyj do opracowania i porównaj.
- Sprawdź każdy fakt w lekturze.
- Zamień cudze argumenty na własne przykłady.
- Nagraj odpowiedź i oceń ją według siedmiu pytań. O nagrywaniu: jak nagrywać się, ćwicząc maturę ustną.
Opracowania przy poleceniach znajdziesz na stronie pytań jawnych. To propozycje planu wypowiedzi, nie oficjalne odpowiedzi.
Przykład oceny opracowania
Przykład poglądowy: znajdujesz opracowanie polecenia z „Lalki”. Zaczyna się od streszczenia fabuły, zawiera trzy ogólne zdania o miłości, a kontekstu nie ma wcale. Według powyższej tabeli to trzy sygnały ostrzegawcze: brak tezy (pytanie 3), brak scen (pytanie 4) i brak kontekstu (pytanie 5). Taka wypowiedź, nawet poprawna językowo, ma ograniczoną ocenę merytoryczną. Lepiej wziąć z niej pomysł, a potem napisać własny plan: teza, dwie sceny z powieści, jeden kontekst z wnioskiem.
Źródła
- Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024: zadania jawne na 2026, 2027 i 2028 r., s. 2-8
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, s. 17-23
Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.
Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały