W tym artykule
Co mówi Informator?
Zadanie 1 dotyczy lektury obowiązkowej "do realizacji w całości lub we fragmentach". (Informator CKE, język polski, s. 15) Schemat polecenia jest inny w obu przypadkach: przy lekturze w całości brzmi "Omów zagadnienie na podstawie «Dżumy»", a przy lekturze fragmentarycznej "Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów «Pieśni o Rolandzie»". (Informator CKE, tabela 2, s. 16)
To oznacza, że rodzaj lektury zwykle widać w samym poleceniu. Wyjątek: polecenia o "znanej Ci satyry" Krasickiego i "znanych Ci ballad" nie są ani lekturą w całości, ani "fragmentami" w tym sensie. W jawnej liście na lata 2026-2028 sformułowanie "znanych Ci fragmentów" mają 14 z 76 poleceń: trzy z Biblii oraz po jednym lub dwa z Iliady, Lamentu świętokrzyskiego, Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, Pieśni o Rolandzie, Potopu, Chłopów, Ferdydurke, Innego świata i Podróży z Herodotem. (Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024, s. 2-8)
Co się zmienia w ocenie?
| Lektura w całości | Lektura we fragmentach | |
|---|---|---|
| Błąd kardynalny (fabuła, losy głównych bohaterów) | możliwy, 0 punktów za merytorykę zadania | niemożliwy według Informatora |
| Poważny błąd rzeczowy (autor, imię bohatera, wątki poboczne) | możliwy | możliwy |
| 1-2 poważne błędy | niższa ocena, na przykład 7 zamiast 8 | tak samo |
| 3 lub więcej poważnych błędów | 0 punktów za merytorykę zadania | tak samo |
(Informator CKE, język polski, s. 21-22)
Wniosek: lektura fragmentaryczna jest bezpieczniejsza przed najcięższą karą, ale nie jest zwolnieniem z dokładności. Samo "nie mam błędu kardynalnego" nie wystarcza do wysokiej oceny, bo w kryteriach liczy się też argumentacja i jej przykłady.
Uwaga: jawne polecenia do zadania 1 i opisany tu format dotyczą Formuły 2023. W Formule 2015 treść zadań nie jest jawna, a rok 2027 jest ostatnim rokiem Formuły 2015. (Informacja CKE 2026/2027, s. 138 i s. 3)
Które lektury są w całości, a które we fragmentach?
Lista z Informatora oznacza dopisek "(fragmenty)" przy: Iliadzie, Lamencie świętokrzyskim, Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, Pieśni o Rolandzie, Potopie, Chłopach, Ferdydurke, Innym świecie i Podróżach z Herodotem. Biblia ma zapis "w tym fragmenty" pięciu wskazanych pozycji (Rodzaju, Hioba, Koheleta, Psalmów, Apokalipsy). (Informator CKE, język polski, s. 9-10)
Pozostałe pozycje, na przykład "Dziady" cz. III, "Lalka", "Wesele", "Zbrodnia i kara" czy "Dżuma", nie mają takiego dopisku. Informator odsyła w sprawie błędu kardynalnego do zapisu w podstawie programowej, której treści nie przytaczamy. Gdy masz wątpliwość przy konkretnej pozycji, sprawdź podstawę programową albo zapytaj nauczyciela. Pełne zestawienie: lista lektur na maturę ustną.
A Biblia?
W kryteriach wypracowania CKE zapisuje wprost, że znajomość Biblii nie obowiązuje w całości, więc żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym. (Informator CKE, język polski, s. 35) Ta uwaga stoi w części o pisemnym wypracowaniu. Dla części ustnej obowiązuje ogólna zasada z s. 22: błąd kardynalny tylko przy lekturach w całości.
Jak to wykorzystać w nauce? (rady, nie przepisy)
- Przy lekturach w całości opanuj fabułę i losy głównych bohaterów tak, by nie pomylić ani wątku, ani biografii postaci. To dokładnie zakres błędu kardynalnego. Szerzej: błąd kardynalny na maturze ustnej.
- Przy lekturach fragmentarycznych poznaj fragmenty, o których jest mowa w poleceniu, i pewne podstawowe fakty: autora, epokę, kontekst powstania.
- Nie opieraj całej wypowiedzi na detalu, co do którego brak pewności. Lepszy jest przykład, który znasz dobrze, niż efektowny, ale niepewny.
Źródła
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, s. 9-10, 15-16, 21-22, 35
- Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024 o zadaniach jawnych na lata 2026-2028, s. 2-8
Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.
Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały