Poradnik · matura ustna z polskiego

Czym różni się lektura w całości od lektury we fragmentach na maturze ustnej z polskiego?

Różnica dotyczy przede wszystkim błędu kardynalnego: według Informatora może on dotyczyć wyłącznie lektur wskazanych w podstawie programowej do omówienia w całości, nie we fragmentach. Przy lekturach fragmentarycznych pomyłka nadal może kosztować punkty, ale jako poważny błąd rzeczowy, a nie jako błąd, który zeruje punkty za zadanie. (Informator CKE, język polski, s. 22)
publikacja
29 października 2026
czytania
3 min
źródła oficjalne
2
W tym artykule
  1. Co mówi Informator?
  2. Co się zmienia w ocenie?
  3. Które lektury są w całości, a które we fragmentach?
  4. A Biblia?
  5. Jak to wykorzystać w nauce? (rady, nie przepisy)

Co mówi Informator?

Zadanie 1 dotyczy lektury obowiązkowej "do realizacji w całości lub we fragmentach". (Informator CKE, język polski, s. 15) Schemat polecenia jest inny w obu przypadkach: przy lekturze w całości brzmi "Omów zagadnienie na podstawie «Dżumy»", a przy lekturze fragmentarycznej "Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów «Pieśni o Rolandzie»". (Informator CKE, tabela 2, s. 16)

To oznacza, że rodzaj lektury zwykle widać w samym poleceniu. Wyjątek: polecenia o "znanej Ci satyry" Krasickiego i "znanych Ci ballad" nie są ani lekturą w całości, ani "fragmentami" w tym sensie. W jawnej liście na lata 2026-2028 sformułowanie "znanych Ci fragmentów" mają 14 z 76 poleceń: trzy z Biblii oraz po jednym lub dwa z Iliady, Lamentu świętokrzyskiego, Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, Pieśni o Rolandzie, Potopu, Chłopów, Ferdydurke, Innego świata i Podróży z Herodotem. (Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024, s. 2-8)

Co się zmienia w ocenie?

Lektura w całościLektura we fragmentach
Błąd kardynalny (fabuła, losy głównych bohaterów)możliwy, 0 punktów za merytorykę zadanianiemożliwy według Informatora
Poważny błąd rzeczowy (autor, imię bohatera, wątki poboczne)możliwymożliwy
1-2 poważne błędyniższa ocena, na przykład 7 zamiast 8tak samo
3 lub więcej poważnych błędów0 punktów za merytorykę zadaniatak samo

(Informator CKE, język polski, s. 21-22)

Wniosek: lektura fragmentaryczna jest bezpieczniejsza przed najcięższą karą, ale nie jest zwolnieniem z dokładności. Samo "nie mam błędu kardynalnego" nie wystarcza do wysokiej oceny, bo w kryteriach liczy się też argumentacja i jej przykłady.

Uwaga: jawne polecenia do zadania 1 i opisany tu format dotyczą Formuły 2023. W Formule 2015 treść zadań nie jest jawna, a rok 2027 jest ostatnim rokiem Formuły 2015. (Informacja CKE 2026/2027, s. 138 i s. 3)

Które lektury są w całości, a które we fragmentach?

Lista z Informatora oznacza dopisek "(fragmenty)" przy: Iliadzie, Lamencie świętokrzyskim, Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, Pieśni o Rolandzie, Potopie, Chłopach, Ferdydurke, Innym świecie i Podróżach z Herodotem. Biblia ma zapis "w tym fragmenty" pięciu wskazanych pozycji (Rodzaju, Hioba, Koheleta, Psalmów, Apokalipsy). (Informator CKE, język polski, s. 9-10)

Pozostałe pozycje, na przykład "Dziady" cz. III, "Lalka", "Wesele", "Zbrodnia i kara" czy "Dżuma", nie mają takiego dopisku. Informator odsyła w sprawie błędu kardynalnego do zapisu w podstawie programowej, której treści nie przytaczamy. Gdy masz wątpliwość przy konkretnej pozycji, sprawdź podstawę programową albo zapytaj nauczyciela. Pełne zestawienie: lista lektur na maturę ustną.

A Biblia?

W kryteriach wypracowania CKE zapisuje wprost, że znajomość Biblii nie obowiązuje w całości, więc żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym. (Informator CKE, język polski, s. 35) Ta uwaga stoi w części o pisemnym wypracowaniu. Dla części ustnej obowiązuje ogólna zasada z s. 22: błąd kardynalny tylko przy lekturach w całości.

Jak to wykorzystać w nauce? (rady, nie przepisy)

  1. Przy lekturach w całości opanuj fabułę i losy głównych bohaterów tak, by nie pomylić ani wątku, ani biografii postaci. To dokładnie zakres błędu kardynalnego. Szerzej: błąd kardynalny na maturze ustnej.
  2. Przy lekturach fragmentarycznych poznaj fragmenty, o których jest mowa w poleceniu, i pewne podstawowe fakty: autora, epokę, kontekst powstania.
  3. Nie opieraj całej wypowiedzi na detalu, co do którego brak pewności. Lepszy jest przykład, który znasz dobrze, niż efektowny, ale niepewny.

Źródła

  1. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, s. 9-10, 15-16, 21-22, 35
  2. Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024 o zadaniach jawnych na lata 2026-2028, s. 2-8

Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.

Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały

Pytania i odpowiedzi

Czy przy lekturze fragmentarycznej mogę opowiadać swobodnie?

Nie. Błąd rzeczowy nadal obniża ocenę, a trzy lub więcej poważnych błędów daje 0 punktów za merytorykę zadania. (Informator CKE, język polski, s. 21)

Skąd wiem, które fragmenty są "znane"?

Informator nie wylicza fragmentów w opisie egzaminu. Zapytaj nauczyciela o zakres omawiany na lekcjach i sprawdź podstawę programową.

Czy rozmowa z zespołem może pytać o detale z lektury?

Pytania nie mogą dotyczyć faktograficznych detali lektury obowiązkowej, a co najmniej jedno dotyczy refleksji własnej. (Informator CKE, język polski, s. 18) Przećwicz to w rozmowie z komisją.

Czytaj dalej

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Sprawdź się na głos, za darmo

Pierwsza symulacja z oceną według kryteriów CKE nic nie kosztuje.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027