W tym artykule
Gdzie Informator wspomina lektury z podstawówki?
Informator wymienia je osobno: bajki Ignacego Krasickiego, "Dziady" cz. II i "Pana Tadeusza" (księgi I, II, IV, X, XI, XII), "Zemstę" Aleksandra Fredry i "Balladynę" Juliusza Słowackiego. Zapis stoi jednak przy teście historycznoliterackim, czyli części pisemnej, i mówi, że w razie takiego zadania w arkuszu zostanie zamieszczony fragment lektury. (Informator CKE, język polski, s. 10)
W opisie części ustnej takiego zapisu nie ma. Lista, na podstawie której powstają zadania jawne, to 28 pozycji z zakresu podstawowego liceum i technikum. Sprawdzenie treści polecenia to potwierdza: w 76 poleceniach z listy 2026-2028 żadne nie odnosi się do "Pana Tadeusza", "Zemsty", "Balladyny" ani bajek. (Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024, s. 2-8)
Co z zadaniem 2?
Zadanie 2 jest niejawne i dotyczy literatury, innych dzieł sztuki albo języka na podstawie załączonego tekstu. Jako drugi tekst możesz wybrać utwór literacki, który może być lekturą obowiązkową, lekturą uzupełniającą albo utworem niebędącym lekturą. (Informator CKE, język polski, s. 15-17) Informator zaznacza też, że zadanie 2 odwołuje się do wiadomości i umiejętności z III etapu edukacyjnego (s. 16).
Co to znaczy w praktyce? Wybór drugiego tekstu należy do Ciebie, więc nic Cię nie zmusza do sięgania po lekturę z podstawówki. Możesz jednak to zrobić, jeśli znasz ją dobrze.
Kontekst w zadaniu 1
Kontekst może być wybrany z szerokiej listy: inny utwór literacki niż wskazany w poleceniu, historia i teoria literatury, charakter epoki, biografia autora, film, spektakl, muzyka, dzieło plastyczne, mitologia, Biblia, religia, historia, filozofia, kwestie polityczne i społeczne. (Informator CKE, język polski, s. 22) Utwór z podstawówki mieści się w pierwszej pozycji, jeśli wybierzesz go celowo i trafnie.
Ryzyko powołania się na lekturę z podstawówki (rada)
Informator mówi o błędzie merytorycznym w utworze lub tekście kultury innym niż lektura obowiązkowa (s. 22, pkt 5.2). Taki błąd jest poważnym błędem rzeczowym. Jeden lub dwa obniżają ocenę, trzy lub więcej dają 0 punktów za merytorykę zadania. (Informator CKE, język polski, s. 21-22) Informator nie rozstrzyga w opisie części ustnej, jak traktować lektury z podstawówki przy kwalifikacji błędu, więc najbezpieczniej przywoływać je tylko wtedy, gdy znasz fabułę i bohaterów.
| Sytuacja | Czy trzeba znać lekturę z podstawówki? |
|---|---|
| Zadanie 1, treść polecenia | nie, lista jawna jej nie zawiera |
| Zadanie 1, kontekst | tylko jeśli sam ją wybierzesz |
| Zadanie 2, drugi tekst | tylko jeśli sam ją wybierzesz |
| Rozmowa z zespołem | pytania dotyczą Twoich wypowiedzi i przywołanych tekstów, więc tylko jeśli ją przywołasz |
Ostatni wiersz wynika z opisu rozmowy: może dotyczyć treści utworów i tekstów kultury przywołanych przez zdającego. (Informator CKE, język polski, s. 18)
Praktyczny wybór kontekstów
Jeśli lektury z podstawówki są świeże, mogą dać pewny przykład. Jeśli nie, lepiej oprzeć kontekst na tym, co znasz dobrze z liceum. Pomysły na uniwersalne konteksty: jak wybrać konteksty do pytań jawnych oraz konteksty na maturę ustną.
Źródła
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, s. 9-10, 15-22
- Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024 o zadaniach jawnych na lata 2026-2028, s. 2-8
Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.
Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały