Walka człowieka ze swoimi słabościami

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy nazywasz konkretne słabości: pychę i teorię o ludziach niezwykłych u Raskolnikowa, pijaństwo Marmieładowa, a nie mówisz ogólnie o „złym charakterze”.
• Czy odwołujesz się do scen: snu o zakatowanej szkapie, spowiedzi Marmieładowa w szynku, czytania o Łazarzu i wyznania przed Sonią.
• Czy pokazujesz, że walka ma etapy i nie kończy się na przyznaniu się do winy: Raskolnikow pokonuje pychę dopiero na Syberii.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1W „Zbrodni i karze” najgroźniejszą słabością człowieka okazuje się pycha, a zwycięstwo nad nią jest możliwe dopiero dzięki pokorze i miłości drugiej osoby.
• Wersja 2Dostojewski pokazuje, że człowiek często przegrywa ze swoimi słabościami, mimo że je dostrzega, ale wciąż ma szansę na odrodzenie, jeśli przyjmie odpowiedzialność za swoje czyny.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Raskolnikow przegrywa pierwszą walkę z pychą, choć sumienie go ostrzega.

   Scena: Przed zbrodnią Raskolnikow śni, że jako dziecko patrzy, jak Mikołka z pijaną gromadą katuje na śmierć starą szkapę. Budzi się przerażony i chce porzucić plan zabicia lichwiarki, a jednak wkrótce, przekonany swoją teorią o ludziach niezwykłych, zabija Alonę Iwanownę i jej siostrę Lizawietę.

   Co to dowodzi: Sen pokazuje, że sumienie walczy z planem zbrodni. Zwycięża jednak pycha i przekonanie o własnej wyjątkowości, czyli słabość ukryta pod pozorem siły.

2. 2

   2.Słabość może być w pełni uświadomiona, a mimo to człowiek jej ulega.

   Scena: Marmieładow w szynku opowiada Raskolnikowowi o swoim pijaństwie: przepija pieniądze rodziny, choć wie, że przez to jego córka Sonia musi utrzymywać bliskich. Gardzi sobą, ale nie potrafi przestać pić, a w końcu ginie pod kołami powozu.

   Co to dowodzi: Marmieładow to obraz przegranej walki: samoświadomość nie wystarcza, jeśli brakuje woli. Jego los pokazuje, że słabość niszczy nie tylko człowieka, ale i jego rodzinę.

3. 3

   3.Zwycięstwo nad słabością wymaga pokory i pomocy drugiego człowieka.

   Scena: Sonia czyta Raskolnikowowi ewangeliczną opowieść o wskrzeszeniu Łazarza, a potem przyjmuje jego wyznanie i namawia go, by przyznał się do winy. Raskolnikow zgłasza się na policję, lecz na Syberii długo żałuje tylko porażki, nie czynu. Dopiero w epilogu, nad rzeką, pada Soni do nóg i zaczyna nowe życie.

   Co to dowodzi: Przyznanie się nie kończy walki z pychą, ale ją otwiera. Raskolnikow wygrywa dopiero wtedy, gdy przestaje uważać się za wyjątkowego i przyjmuje miłość Soni.

Konteksty, które coś dowodzą

• biblijny

  List św. Pawła do Rzymian, rozdział 7

  Paweł opisuje rozdarcie człowieka, który nie robi dobra, którego chce, lecz zło, którego nie chce. To trafnie oddaje sytuację Marmieładowa i Raskolnikowa, a zarazem wskazuje, że wyjście z tego rozdarcia przychodzi przez łaskę, jak w epilogu powieści.

• literacki

  „Makbet” Williama Szekspira

  Makbet, podobnie jak Raskolnikow, przegrywa z własną ambicją i zabija, choć wie, że to zło. Różnica polega na tym, że Makbet brnie w kolejne zbrodnie, a Raskolnikow się przyznaje, co pokazuje dwie drogi po przegranej walce ze słabością.

• filozoficzny

  Arystoteles, „Etyka nikomachejska” (pojęcie akrasii, czyli słabości woli)

  Arystoteles opisuje człowieka, który wie, co jest dobre, a mimo to działa wbrew tej wiedzy. Pojęcie akrasii pozwala nazwać słabość Marmieładowa i pokazać, że walka ze słabościami toczy się na poziomie woli, a nie tylko wiedzy.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: postaw tezę, że najgroźniejszą słabością jest pycha, a wygrana wymaga pokory i miłości.
2. 2Argument 1: sen o zakatowanej szkapie i mimo to zabójstwo lichwiarki; przegrana sumienia z pychą.
3. 3Argument 2: Marmieładow i jego spowiedź w szynku; słabość uświadomiona, ale niepokonana.
4. 4Kontekst: List do Rzymian 7 albo akrasia u Arystotelesa jako opis rozdarcia człowieka.
5. 5Zakończenie: Sonia, Łazarz, przyznanie się i epilog na Syberii; wniosek o drodze do zwycięstwa nad sobą.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Uznanie zbrodni za jedyną słabość Raskolnikowa: pokaż, że źródłem zbrodni jest pycha i teoria o ludziach niezwykłych.
• Twierdzenie, że przyznanie się kończy przemianę: w epilogu Raskolnikow nadal długo nie żałuje samego czynu, dopiero później pokonuje pychę.
• Pomijanie postaci drugoplanowych: Marmieładow dobrze pokazuje przegraną walkę z nałogiem i wzbogaca odpowiedź.
• Mylenie ofiar: Raskolnikow zabija lichwiarkę Alonę Iwanownę i jej siostrę Lizawietę, a nie Sonię czy jej macochę.

O co może dopytać egzaminator

• Dlaczego teoria Raskolnikowa o ludziach zwykłych i niezwykłych okazuje się fałszywa?
• Jaką rolę w walce Raskolnikowa ze sobą odgrywa Sonia?
• Czy Marmieładow zasługuje na współczucie? Uzasadnij.