Pytanie jawne nr 38 · matura 2027 · „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego

Motyw winy i kary

Pokaż, że w „Zbrodni i karze” prawdziwą karą nie jest katorga, lecz cierpienie sumienia, które zaczyna się zaraz po zabójstwie. Myśl przewodnia: Raskolnikow chce udowodnić, że wybitny człowiek może przekroczyć prawo moralne, a jego wina okazuje się winą wobec drugiego człowieka, którą odkupić może dopiero wyznanie, przyjęcie kary i miłość.
Zadanie z listy CKE38
Motyw winy i kary. Omów zagadnienie na podstawie „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

„Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego · sprawdzone z listą CKE 1.10.2026

Pełna wypowiedź na 3 minuty

Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.

Pełna wypowiedź egzaminacyjna ok. 3 min mówienia · 334 słów

W „Zbrodni i karze” Fiodora Dostojewskiego prawdziwą karą za winę jest cierpienie sumienia, które odcina zbrodniarza od ludzi skuteczniej niż więzienie. Chcę to pokazać na przykładzie Rodiona Raskolnikowa.

Treść dla kont z dostępem

Odblokuj tę wypowiedź za darmo

Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru

Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.

  • Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
  • Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
  • Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny

Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.

Jak odpowiedzieć na pytanie 38: na co patrzy egzaminator

  • Czy odróżniasz karę zewnętrzną (wyrok, katorga) od wewnętrznej (choroba, lęk, izolacja) i wskazujesz, która jest w powieści ważniejsza.
  • Czy znasz teorię Raskolnikowa o ludziach zwykłych i niezwykłych i umiesz pokazać, jak obala ją rzeczywistość zbrodni.
  • Czy uwzględniasz rolę Soni i motyw zmartwychwstania (czytanie o Łazarzu, epilog na Syberii).
Jak liczone są punkty za merytorykę

Teza: dwie możliwe wersje

  • Wersja 1W „Zbrodni i karze” najcięższą karą za winę jest cierpienie sumienia, które odcina zbrodniarza od ludzi skuteczniej niż więzienie.
  • Wersja 2Dostojewski pokazuje, że wina wobec drugiego człowieka nie znika dzięki teorii, a kara staje się szansą na odrodzenie, jeśli winny ją przyjmie.

Lektura i argumenty: sceny z „Zbrodnia i kara”

  1. 1.Wina Raskolnikowa wyrasta z teorii, która pozwala ludziom niezwykłym przekraczać prawo.

    Scena: Raskolnikow w artykule prasowym dzieli ludzi na zwykłych i niezwykłych, którym wolno przelać krew dla wyższego celu. Zabija siekierą lichwiarkę Alonę Iwanownę, a gdy niespodziewanie wraca jej siostra Lizawieta, łagodna i bezbronna, zabija także ją.

    Co to dowodzi: Śmierć Lizawiety obnaża fałsz teorii: zbrodnia nie jest chłodnym eksperymentem, lecz krzywdą niewinnych. To moment, w którym wina staje się niezaprzeczalna.

  2. 2.Kara zaczyna się w sumieniu bohatera, zanim zajmie się nim prawo.

    Scena: Po zabójstwie Raskolnikow popada w gorączkę, mdleje w cyrkule, odpycha matkę i siostrę, a zrabowane przedmioty ukrywa pod kamieniem, nawet do nich nie zaglądając. Sędzia śledczy Porfiry Pietrowicz nie ma dowodów, ale w rozmowach daje mu do zrozumienia, że winny sam się zdradzi.

    Co to dowodzi: Bohater cierpi, choć nikt go jeszcze nie skazał. Kara wewnętrzna polega na samotności i lęku, które odbierają mu życie bardziej niż późniejszy wyrok.

  3. 3.Wyjście z winy prowadzi przez wyznanie, przyjęcie kary i miłość.

    Scena: Sonia Marmieładowa czyta Raskolnikowowi ewangeliczną historię wskrzeszenia Łazarza, a gdy on wyznaje jej zbrodnię, każe mu pójść na rozstaje, ucałować ziemię i przyznać się. Raskolnikow zgłasza się na policję, zostaje skazany na osiem lat katorgi, a w epilogu na Syberii, dzięki miłości Soni, zaczyna nowe życie.

    Co to dowodzi: Kara sądowa zyskuje sens dopiero wtedy, gdy winny przyjmuje ją wewnętrznie. Dostojewski pokazuje, że winę można odkupić przez cierpienie i miłość.

Konteksty, które coś dowodzą

  • biblijny

    Ewangelia według św. Jana, wskrzeszenie Łazarza (rozdział 11)

    Historia, którą Sonia czyta Raskolnikowowi, zapowiada jego własne odrodzenie: tak jak Łazarz wychodzi z grobu, tak zbrodniarz może wyjść z duchowej śmierci. Kontekst pokazuje, że w powieści kara ma prowadzić do zmartwychwstania, a nie tylko do odpłaty.

  • literacki

    „Makbet” Williama Szekspira

    Makbet i Lady Makbet po zabójstwie Duncana nie mogą spać, widzą zjawy i krew na rękach, której nie da się zmyć. Podobnie jak u Dostojewskiego sumienie karze zbrodniarza wcześniej i dotkliwiej niż ludzki sąd.

  • filozoficzny

    Immanuel Kant, imperatyw kategoryczny

    Kant nakazuje traktować człowieka zawsze jako cel, a nigdy wyłącznie jako środek. Raskolnikow łamie tę zasadę, uznając lichwiarkę za bezwartościową przeszkodę, a jego cierpienie potwierdza, że prawa moralnego nie da się zawiesić teorią.

Plan wypowiedzi

  1. 1Wstęp: teza, że najcięższą karą w powieści jest cierpienie sumienia.
  2. 2Argument 1: teoria o ludziach niezwykłych i zabójstwo Alony oraz Lizawiety.
  3. 3Argument 2: choroba, izolacja i rozmowy z Porfirym jako kara przed wyrokiem.
  4. 4Kontekst: „Makbet” Szekspira (sumienie zbrodniarza) albo Kant i zasada traktowania człowieka jako celu.
  5. 5Zakończenie: Sonia, Łazarz, przyznanie się i epilog; wniosek, że kara może prowadzić do odrodzenia.

Krótki przykład wypowiedzi

Autorski przykład ok. 2 min mówienia · 204 słów

Uważam, że w „Zbrodni i karze” Fiodora Dostojewskiego najcięższą karą za winę nie jest katorga, lecz cierpienie sumienia. Rodion Raskolnikow tworzy teorię, według której ludzie niezwykli mogą przekraczać prawo dla wyższego celu. Żeby sprawdzić, czy sam do nich należy, zabija siekierą lichwiarkę Alonę Iwanownę. Gdy niespodziewanie wraca jej siostra Lizawieta, zabija także ją, choć to łagodna i bezbronna kobieta. W tym momencie teoria się sypie, bo zbrodnia okazuje się krzywdą niewinnego człowieka. Drugi argument dotyczy samej kary. Zanim ktokolwiek oskarży Raskolnikowa, on już cierpi: ma gorączkę, mdleje w cyrkule, odpycha matkę i siostrę, a łupu nawet nie ogląda. Porfiry Pietrowicz nie ma dowodów, ale przewiduje, że winny sam się zdradzi. Widać więc, że kara zaczyna się w sumieniu, a nie w sądzie. Jako kontekst przywołuję „Makbeta” Szekspira. Makbet i jego żona po zabójstwie króla nie mogą spać i widzą krew na rękach, czyli również są karani od wewnątrz, zanim dosięgnie ich sprawiedliwość. U Dostojewskiego kara ma jednak sens. Sonia czyta Raskolnikowowi o wskrzeszeniu Łazarza i namawia go, by się przyznał. Bohater zgłasza się na policję, trafia na Syberię, a dzięki miłości Soni zaczyna się odradzać. Wnioskuję, że w tej powieści wina niszczy człowieka od środka, ale przyjęcie kary może stać się początkiem nowego życia.

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.

Częste błędy

  • Utożsamianie kary wyłącznie z katorgą. Tytułowa kara to przede wszystkim cierpienie wewnętrzne, które trwa od zabójstwa aż do przyznania się.
  • Pomijanie zabójstwa Lizawiety. To ono najmocniej obala teorię Raskolnikowa, bo ofiarą staje się ktoś zupełnie niewinny.
  • Opowiadanie fabuły bez interpretacji. Każdą scenę zakończ wnioskiem o winie albo karze, np. że choroba bohatera jest formą kary.
  • Kontekst Nietzschego podany bez zastrzeżenia. Jeśli go przywołujesz, zaznacz, że teoria Raskolnikowa jedynie przypomina późniejszą koncepcję nadczłowieka, bo powieść powstała wcześniej.

Dopytania egzaminatora

  • Dlaczego Raskolnikow przyznaje się do zbrodni, skoro Porfiry nie ma dowodów?
  • Jaką rolę w powieści odgrywa Sonia Marmieładowa?
  • Czy Raskolnikow w epilogu naprawdę żałuje swojego czynu?

Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.

Odpowiedz na głos i poćwicz dopytania

Pytania i odpowiedzi

Na czym polega kara w „Zbrodni i karze”?

Kara ma dwa wymiary: zewnętrzny, czyli wyrok ośmiu lat katorgi, i wewnętrzny, czyli cierpienie sumienia, choroba i samotność. Dostojewski pokazuje, że ten drugi jest dotkliwszy i zaczyna się zaraz po zabójstwie.

Jaka jest teoria Raskolnikowa?

Raskolnikow dzieli ludzi na zwykłych, którzy muszą przestrzegać prawa, i niezwykłych, którym wolno je przekroczyć, nawet przelewając krew, jeśli służy to wyższemu celowi. Zabójstwo lichwiarki ma sprawdzić, do której grupy należy.

Jaki kontekst wybrać do motywu winy i kary u Dostojewskiego?

Najmocniejszy jest kontekst biblijny, czyli wskrzeszenie Łazarza, które Sonia czyta Raskolnikowowi. Dobrze działa też „Makbet” Szekspira jako przykład zbrodniarza karanego przez własne sumienie.

Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)

Brzmienie i numeracja pytania (#38) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.

Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Odpowiedz na to pytanie na głos

Ocena według kryteriów CKE z cytatem z Twojej wypowiedzi i poprawką. Za darmo, bez karty.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027