Heroizm jako postawa człowieka w zmaganiu się z losem

Na co patrzy egzaminator w tym pytaniu

• Czy rozumiesz los w świecie Homera jako siłę, której nie zmienią nawet bogowie, i pokazujesz to na konkretnej scenie, a nie tylko deklarujesz.
• Czy odróżniasz heroizm wojenny (sława, honor) od heroizmu moralnego (litość, szacunek dla wroga) i porównujesz co najmniej dwie postaci.
• Czy kontekst (np. Sofokles, Camus) naprawdę rozwija tezę o postawie wobec nieuniknionego, a nie jest tylko dopisany na końcu.

Teza: dwie możliwe wersje

• Wersja 1Heroizm w „Iliadzie” polega na świadomym przyjęciu własnego losu: bohater zna jego wyrok, a mimo to wybiera honor i odpowiedzialność.
• Wersja 2Najwyższym heroizmem w „Iliadzie” nie jest zwycięstwo w walce, lecz zachowanie człowieczeństwa wobec losu i wroga, czego dowodzi spotkanie Priama z Achillesem.

Argumenty i sceny z lektury

1. 1

   1.Hektor walczy, choć wie, że Troja upadnie.

   Scena: W pieśni VI, w rozmowie z Andromachą na murach, Hektor mówi, że przeczuwa upadek Troi i wyobraża sobie niewolę żony, a mimo to wraca na pole bitwy. Zdejmuje hełm, który przestraszył małego Astyanaksa, i bierze syna na ręce. W pieśni XXII czeka pod murami na Achillesa, choć Priam i Hekabe błagają go, by schronił się w mieście.

   Co to dowodzi: Hektor wybiera obowiązek wobec miasta i własnego imienia przy pełnej świadomości przegranej. Scena z synem pokazuje, że heroizm nie wymaga wyrzeczenia się uczuć, a właśnie wtedy kosztuje najwięcej.

2. 2

   2.Achilles świadomie wybiera krótkie życie i wieczną sławę.

   Scena: W pieśni IX Achilles opowiada poselstwu Agamemnona, że matka Tetyda przepowiedziała mu dwie drogi: długie życie w domu bez sławy albo krótkie życie z chwałą pod Troją. Po śmierci Patroklosa, zabitego przez Hektora, porzuca gniew na Agamemnona i wraca do walki, choć wie, że niedługo po Hektorze sam zginie.

   Co to dowodzi: Los jest dany, ale to Achilles decyduje, jak go przeżyć. Heroizm to wybór podjęty ze znajomością ceny, a nie ślepe poddanie się wyrokowi.

3. 3

   3.Priam i Achilles pokazują heroizm człowieczeństwa wobec losu.

   Scena: W pieśni XXIV stary król Priam nocą, prowadzony przez Hermesa, przychodzi do namiotu Achillesa i całuje ręce zabójcy swojego syna, prosząc o ciało Hektora. Achilles, poruszony wspomnieniem własnego ojca, płacze razem z nim, oddaje ciało i godzi się na rozejm na czas pogrzebu.

   Co to dowodzi: Obaj wiedzą, że wojna i śmierć ich nie ominą, a mimo to wybierają szacunek i współczucie. To heroizm moralny: pokonanie nienawiści w świecie, w którym wszystko rozstrzyga los.

Konteksty, które coś dowodzą

• literacki

  „Antygona” Sofoklesa

  Antygona, podobnie jak Hektor, wybiera obowiązek wobec rodziny i bogów, choć wie, że grozi jej kara śmierci ze strony Kreona. U Homera heroizm wyrasta z honoru wojownika, u Sofoklesa z prawa moralnego, więc zestawienie pokazuje dwa rodzaje postawy wobec losu.

• filozoficzny

  Albert Camus, „Mit Syzyfa”

  Syzyf wraca do swojej pracy mimo świadomości, że kamień znów spadnie, a Camus widzi w tym godność wobec absurdu. Użyj tego, by pokazać, że u Homera też liczy się postawa, a nie wynik: Hektor ginie, a mimo to pozostaje wzorem.

• historycznoliteracki

  „Pieśń o Rolandzie” (anonimowy poemat średniowieczny)

  Roland, dowodzący tylną strażą wojsk Karola Wielkiego pod Roncevaux, długo odmawia wezwania pomocy rogiem, bo uważa to za ujmę dla honoru, i ginie. Zestaw go z Hektorem i Achillesem: dla wszystkich trzech honor jest ważniejszy niż życie, ale Homer pokazuje przy tym cenę, jaką płacą ich bliscy.

Plan wypowiedzi

1. 1Wstęp: sformułuj tezę, że heroizm to świadome przyjęcie losu, i zapowiedz dwóch bohaterów oraz jeden kontekst.
2. 2Argument 1: Hektor i Andromacha (pieśń VI) oraz jego wybór pod murami w pieśni XXII.
3. 3Argument 2: Achilles i wybór między długim życiem a sławą (pieśń IX), powrót do walki po śmierci Patroklosa.
4. 4Kontekst: Camus, „Mit Syzyfa”, albo „Antygona”, z jednym zdaniem o tym, co łączy je z Homerem.
5. 5Zakończenie: wniosek, że bohater nadaje losowi sens postawą, plus krótka wzmianka o Priamie jako heroizmie człowieczeństwa.

Przykład wypowiedzi

Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami.

Częste błędy

• Streszczanie fabuły „Iliady” zamiast analizy. Po każdej scenie dopisz zdanie o tym, co ona mówi o heroizmie wobec losu.
• Sprowadzanie heroizmu wyłącznie do odwagi w walce. Pokaż także heroizm moralny (Priam i Achilles w pieśni XXIV), inaczej wypowiedź będzie jednostronna.
• Mylenie faktów. Hektor zabija Patroklosa, a Achilles mści go, zabijając Hektora, nie odwrotnie. Powtórz kolejność wydarzeń przed egzaminem.
• Kontekst wymieniony tylko z nazwy. Zawsze powiedz, co dokładnie łączy go z tezą, na przykład Syzyfa z Hektorem.

O co może dopytać egzaminator

• Czy Achilles jest bardziej bohaterem, czy człowiekiem rządzonym gniewem?
• Jaką rolę w „Iliadzie” odgrywają bogowie i czy ograniczają wolność bohaterów?
• Czy współcześnie można być bohaterem w takim sensie, jak Hektor?