Poradnik · matura ustna z polskiego

Jak pogrupować 76 pytań jawnych z polskiego według epok, żeby łatwiej się uczyć?

Uwaga: jawne polecenia do zadania 1 i opisany tu format dotyczą Formuły 2023. W Formule 2015 treść zadań nie jest jawna, a rok 2027 jest ostatnim rokiem Formuły 2015. (Informacja CKE 2026/2027, s. 138 i s. 3)
publikacja
29 października 2026
czytania
3 min
źródła oficjalne
2
W tym artykule
  1. Tabela: polecenia według epok
  2. Jak z tego korzystać w nauce? (rady)
  3. Motywy, które powtarzają się między epokami
  4. Czy lista będzie taka sama w kolejnych latach?

Najwięcej poleceń jawnych przypada na grupę wojny i totalitaryzmu (14), potem na pozytywizm i realizm (12) oraz romantyzm (11); wszystkie dziewięć grup daje razem 76 poleceń z listy CKE 2026-2028. Podział na epoki jest radą do nauki, nie zestawieniem CKE: komunikat grupuje polecenia wyłącznie według lektur, w kolejności chronologicznej. (Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024, s. 2-8)

Tabela: polecenia według epok

Przypisanie lektur do epok jest uproszczone i przyjęte na potrzeby nauki. Część utworów bywa przypisywana inaczej (patrz uwaga niżej).

Epoka lub grupaLektury z listyPoleceń
Antyk i BibliaBiblia (3), Mitologia (3), Iliada (1), Antygona (2)9
ŚredniowieczeLament świętokrzyski (1), Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (1), Pieśń o Rolandzie (1)3
Od renesansu do oświeceniaMakbet (3), Skąpiec (2), satyra Krasickiego (1)6
RomantyzmRomantyczność (1), ballady Mickiewicza (1), Dziady cz. III (9)11
Pozytywizm i realizmLalka (6), Zbrodnia i kara (5), Potop (1)12
Młoda PolskaWesele (5), Chłopi (1)6
Dwudziestolecie międzywojennePrzedwiośnie (6), Ferdydurke (2)8
Wojna, totalitaryzm i lata powojenneDżuma (4), Rok 1984 (4), Zdążyć przed Panem Bogiem (3), Inny świat (2), Proszę państwa do gazu (1)14
PRL i współczesnośćTango (3), Górą "Edek" (1), Miejsce (1), Profesor Andrews w Warszawie (1), Podróże z Herodotem (1)7
Razem28 pozycji, 29 nagłówków w komunikacie76

Suma: 9 + 3 + 6 + 11 + 12 + 6 + 8 + 14 + 7 = 76. Liczby bierzemy z listy 2026-2028, obowiązującej także w 2027 roku. Nagłówków jest 29, bo Mickiewicz ma dwa ("Romantyczność oraz wybrane ballady" i "Dziady część III"). Zestawienie samych lektur: ile pytań jawnych jest z każdej lektury.

Uwaga o epokach

Epoki są przybliżone. Do dyskusji bywają: "Potop" i "Zbrodnia i kara" (pozytywizm czy realizm), "Dżuma" i "Rok 1984" (czy to literatura powojenna, czy wojny i totalitaryzmu), "Tango" (PRL czy dramat współczesny) oraz "Podróże z Herodotem". Jeśli nauczyciel przypisał je inaczej, trzymaj się jego podziału. Sama CKE epok nie przypisuje.

Jak z tego korzystać w nauce? (rady)

  1. Ucz się epokami, a nie od numeru 1 do 76. Numeracja w oficjalnych listach może się różnić między latami, więc lepiej opierać się na treści polecenia i roku listy.
  2. Każdą epokę zacznij od krótkiej charakterystyki: co ją wyróżnia, jakie są jej hasła i bohaterowie. Przyda się jako kontekst do poleceń z wielu lektur. (Informator CKE, język polski, s. 22) Wśród możliwych kontekstów Informator wymienia charakter epoki i historię literatury. Zobacz konteksty na maturę ustną.
  3. Zacznij od grup o największej liczbie poleceń: pozytywizm i realizm, romantyzm oraz wojna i totalitaryzm dają razem 37 z 76 poleceń.
  4. Powtórki mieszaj między epokami. Przejście od romantyzmu do współczesności w jednej sesji ćwiczy elastyczność, której wymaga losowanie zestawu. Techniki: fiszki i powtórki.

Motywy, które powtarzają się między epokami

W oficjalnej liście 2026-2028 część zagadnień wraca w różnych lekturach, co ułatwia powtórki przekrojowe:

MotywGdzie występuje (przykłady z listy)
PoświęcenieMitologia, Zbrodnia i kara, Dżuma
Wina i karaMitologia, Zbrodnia i kara
CierpienieKsięga Hioba, Dżuma
WolnośćDziady cz. III, Rok 1984
TaniecRozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (taniec śmierci), Wesele
Znaczenie tytułuPrzedwiośnie, Inny świat

Jedno polecenie z jednej lektury to osobne zagadnienie, więc motyw wspólny nie oznacza tej samej odpowiedzi. Pomaga jednak w doborze kontekstu: poświęcenie z "Mitologii" może być kontekstem do "Dżumy". Gotowe wskazówki: jak wybrać konteksty do pytań jawnych.

Czy lista będzie taka sama w kolejnych latach?

Lista 2026-2028 ma 76 poleceń. W komunikacie na lata 2029-2031 CKE opublikowało 78 poleceń i zmieniło część brzmień, więc tabela powyżej dotyczy wyłącznie listy 2026-2028. (Komunikat dyrektora CKE z 20.08.2026) Opis zmian: pytania jawne 2029-2031.

Źródła

  1. Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024 o zadaniach jawnych na lata 2026-2028, s. 2-8
  2. Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, s. 9-10, 22

Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.

Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały

Pytania i odpowiedzi

Czy CKE przypisuje polecenia do epok?

Nie. Komunikat grupuje polecenia według lektury, w kolejności chronologicznej. Podział na epoki to pomoc w nauce.

Czy epoka ma wpływ na ocenę?

Ocena opiera się na argumentacji, błędach rzeczowych, kompozycji i języku. Informator wymienia charakter epoki jako jeden z możliwych kontekstów, ale nie wymaga go. (Informator CKE, język polski, s. 21-22)

Od której epoki zacząć?

Od tej, w której masz najwięcej poleceń do opracowania albo najsłabszą wiedzę. Oba kryteria można połączyć. Całościowy plan: plan nauki od listopada.

Czytaj dalej

Do matury ustnej z polskiego: kilka miesięcy

Sprawdź się na głos, za darmo

Pierwsza symulacja z oceną według kryteriów CKE nic nie kosztuje.

Zrób darmową symulację

Daty: komunikat CKE o harmonogramie 2027