W tym artykule
Najwięcej poleceń jawnych przypada na grupę wojny i totalitaryzmu (14), potem na pozytywizm i realizm (12) oraz romantyzm (11); wszystkie dziewięć grup daje razem 76 poleceń z listy CKE 2026-2028. Podział na epoki jest radą do nauki, nie zestawieniem CKE: komunikat grupuje polecenia wyłącznie według lektur, w kolejności chronologicznej. (Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024, s. 2-8)
Tabela: polecenia według epok
Przypisanie lektur do epok jest uproszczone i przyjęte na potrzeby nauki. Część utworów bywa przypisywana inaczej (patrz uwaga niżej).
| Epoka lub grupa | Lektury z listy | Poleceń |
|---|---|---|
| Antyk i Biblia | Biblia (3), Mitologia (3), Iliada (1), Antygona (2) | 9 |
| Średniowiecze | Lament świętokrzyski (1), Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (1), Pieśń o Rolandzie (1) | 3 |
| Od renesansu do oświecenia | Makbet (3), Skąpiec (2), satyra Krasickiego (1) | 6 |
| Romantyzm | Romantyczność (1), ballady Mickiewicza (1), Dziady cz. III (9) | 11 |
| Pozytywizm i realizm | Lalka (6), Zbrodnia i kara (5), Potop (1) | 12 |
| Młoda Polska | Wesele (5), Chłopi (1) | 6 |
| Dwudziestolecie międzywojenne | Przedwiośnie (6), Ferdydurke (2) | 8 |
| Wojna, totalitaryzm i lata powojenne | Dżuma (4), Rok 1984 (4), Zdążyć przed Panem Bogiem (3), Inny świat (2), Proszę państwa do gazu (1) | 14 |
| PRL i współczesność | Tango (3), Górą "Edek" (1), Miejsce (1), Profesor Andrews w Warszawie (1), Podróże z Herodotem (1) | 7 |
| Razem | 28 pozycji, 29 nagłówków w komunikacie | 76 |
Suma: 9 + 3 + 6 + 11 + 12 + 6 + 8 + 14 + 7 = 76. Liczby bierzemy z listy 2026-2028, obowiązującej także w 2027 roku. Nagłówków jest 29, bo Mickiewicz ma dwa ("Romantyczność oraz wybrane ballady" i "Dziady część III"). Zestawienie samych lektur: ile pytań jawnych jest z każdej lektury.
Uwaga o epokach
Epoki są przybliżone. Do dyskusji bywają: "Potop" i "Zbrodnia i kara" (pozytywizm czy realizm), "Dżuma" i "Rok 1984" (czy to literatura powojenna, czy wojny i totalitaryzmu), "Tango" (PRL czy dramat współczesny) oraz "Podróże z Herodotem". Jeśli nauczyciel przypisał je inaczej, trzymaj się jego podziału. Sama CKE epok nie przypisuje.
Jak z tego korzystać w nauce? (rady)
- Ucz się epokami, a nie od numeru 1 do 76. Numeracja w oficjalnych listach może się różnić między latami, więc lepiej opierać się na treści polecenia i roku listy.
- Każdą epokę zacznij od krótkiej charakterystyki: co ją wyróżnia, jakie są jej hasła i bohaterowie. Przyda się jako kontekst do poleceń z wielu lektur. (Informator CKE, język polski, s. 22) Wśród możliwych kontekstów Informator wymienia charakter epoki i historię literatury. Zobacz konteksty na maturę ustną.
- Zacznij od grup o największej liczbie poleceń: pozytywizm i realizm, romantyzm oraz wojna i totalitaryzm dają razem 37 z 76 poleceń.
- Powtórki mieszaj między epokami. Przejście od romantyzmu do współczesności w jednej sesji ćwiczy elastyczność, której wymaga losowanie zestawu. Techniki: fiszki i powtórki.
Motywy, które powtarzają się między epokami
W oficjalnej liście 2026-2028 część zagadnień wraca w różnych lekturach, co ułatwia powtórki przekrojowe:
| Motyw | Gdzie występuje (przykłady z listy) |
|---|---|
| Poświęcenie | Mitologia, Zbrodnia i kara, Dżuma |
| Wina i kara | Mitologia, Zbrodnia i kara |
| Cierpienie | Księga Hioba, Dżuma |
| Wolność | Dziady cz. III, Rok 1984 |
| Taniec | Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (taniec śmierci), Wesele |
| Znaczenie tytułu | Przedwiośnie, Inny świat |
Jedno polecenie z jednej lektury to osobne zagadnienie, więc motyw wspólny nie oznacza tej samej odpowiedzi. Pomaga jednak w doborze kontekstu: poświęcenie z "Mitologii" może być kontekstem do "Dżumy". Gotowe wskazówki: jak wybrać konteksty do pytań jawnych.
Czy lista będzie taka sama w kolejnych latach?
Lista 2026-2028 ma 76 poleceń. W komunikacie na lata 2029-2031 CKE opublikowało 78 poleceń i zmieniło część brzmień, więc tabela powyżej dotyczy wyłącznie listy 2026-2028. (Komunikat dyrektora CKE z 20.08.2026) Opis zmian: pytania jawne 2029-2031.
Źródła
- Komunikat dyrektora CKE z 30.08.2024 o zadaniach jawnych na lata 2026-2028, s. 2-8
- Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025, s. 9-10, 22
Przykłady i rady w artykule są nasze. Zasady egzaminu podajemy za dokumentami CKE; w razie rozbieżności rozstrzygają one.
Opracowanie: Redakcja Matury Ustne. Jak powstają i jak sprawdzamy materiały