Pełna wypowiedź na 3 minuty
Teza, dwa argumenty ze scen lektury, kontekst funkcjonalny i wniosek w jednej wypowiedzi na pełny czas egzaminu, a do tego dopytania egzaminatora z odpowiedziami i pułapki tego pytania. Fragment poniżej czyta każdy; całość odblokowuje konto z dostępem.
W „Lamencie świętokrzyskim” Maryja nie jest tylko Matką Bożą, lecz przede wszystkim matką, która patrzy na śmierć swojego syna i nie może mu pomóc. Widzę to w scenach, w których Maryja zwraca się do różnych osób, aby wyrazić swoją rozpacz i bezradność.
Treść dla kont z dostępem
Odblokuj tę wypowiedź za darmo
Darmowe konto: 3 pełne wypowiedzi do wyboru
Dalsza część wypowiedzi, 3 dopytania egzaminatora z odpowiedziami i 5 pułapek tego pytania.
- Pełne wypowiedzi do pytań jawnych z polskiego, każda na około 3 minuty mówienia
- Symulator egzaminu z wynikiem według kryteriów CKE i poprawki najsłabszych fragmentów
- Jednorazowa płatność, 14 dni na zwrot bez podania przyczyny
Masz już konto? Ten sam przycisk prowadzi do logowania. Pakiet Start daje wszystkie wypowiedzi, z dostępem do 30 czerwca 2027.
Jak odpowiedzieć na pytanie 10: na co patrzy egzaminator
- Czy rozumiesz, że to monolog Maryi pod krzyżem, a podmiot mówiący to matka, nie narrator opisujący ją z zewnątrz.
- Czy wskazujesz konkretne zwroty Maryi: do słuchaczy, do Syna, do archanioła Gabriela i do innych matek, i łączysz je z obrazem bezradności.
- Czy umiesz nazwać nurt, z którego wyrasta utwór (planctus, motyw Stabat Mater, średniowieczna pobożność pasyjna), i wykorzystać kontekst do rozwinięcia tezy.
Teza: dwie możliwe wersje
- Wersja 1„Lament świętokrzyski” pokazuje Matkę Bożą przede wszystkim jako cierpiącą matkę, której ból jest ludzki, bezradny i bliski każdemu słuchaczowi.
- Wersja 2Motyw cierpiącej matki w „Lamencie świętokrzyskim” służy wzbudzeniu współczucia: ból Maryi ma uczyć ludzi przeżywania męki Chrystusa i solidarności z cierpiącymi.
Lektura i argumenty: sceny z „Lament świętokrzyski”
1.Maryja mówi jak zwykła matka, która szuka wsparcia u ludzi.
Scena: Utwór zaczyna się od apelu do słuchaczy, nazwanych braćmi, by wysłuchali jej skargi. Maryja opowiada, że ma jednego syna, którego widzi umierającego na krzyżu, i prosi o współczucie, a nie o cześć.
Co to dowodzi: Matka Boża nie jest tu dostojną królową, lecz kobietą w rozpaczy. Dzięki temu jej cierpienie staje się zrozumiałe dla każdego słuchacza.
2.Cierpienie matki pogłębia bezradność wobec bólu dziecka.
Scena: Maryja zwraca się do Syna i prosi, by podzielił z nią swoje rany i przemówił do matki. Wylicza, że chciałaby mu ulżyć, podać napój, podeprzeć głowę, ale nie może tego zrobić.
Co to dowodzi: Najsilniej boli nie sama śmierć, ale to, że matka nie może pomóc dziecku. To bardzo ludzki obraz macierzyńskiej miłości.
3.Ból Maryi zderza się z dawną obietnicą radości i staje się doświadczeniem wszystkich matek.
Scena: Maryja przypomina archaniołowi Gabrielowi, że przy zwiastowaniu obiecywał jej wesele, a teraz zostaje jej smutek. Na końcu zwraca się do innych matek z życzeniem, by nigdy nie przeżyły tego, co ona.
Co to dowodzi: Kontrast zwiastowania i krzyża pokazuje głębię zawodu. Apel do matek uniwersalizuje cierpienie: Maryja staje się figurą każdej matki tracącej dziecko.
Konteksty, które coś dowodzą
- biblijny
Ewangelia według św. Jana, rozdział 19 (Maryja pod krzyżem)
Ewangelia tylko krótko wspomina, że Maryja stoi pod krzyżem, a Jezus powierza ją opiece ucznia. „Lament” rozwija ten skromny przekaz w pełen bólu monolog, co pokazuje, że średniowieczny autor wydobywa ludzki wymiar sceny.
- kulturowy
„Pietà” Michała Anioła (bazylika św. Piotra w Watykanie)
Rzeźba przedstawia Maryję trzymającą na kolanach martwego Syna. Podobnie jak „Lament”, skupia się na relacji matki i dziecka, choć u Michała Anioła ból jest wyciszony, a w „Lamencie” wykrzyczany.
- literacki
Krzysztof Kamil Baczyński, „Elegia o… [chłopcu polskim]”
Wiersz brzmi jak głos matki żegnającej syna wychowanego do śmierci w czasie wojny. Pokazuje, że motyw cierpiącej matki przenosi się z religijnej sceny pod krzyżem na dramat XX wieku.
Plan wypowiedzi
- 1Wstęp: wyjaśnij, że „Lament świętokrzyski” to monolog Maryi pod krzyżem, i postaw tezę o ludzkim wymiarze jej cierpienia.
- 2Argument 1: apel do słuchaczy; Maryja jako matka, która prosi o współczucie, a nie o cześć.
- 3Argument 2: zwrot do Syna i wyliczenie, czego nie może dla niego zrobić; bezradność matki.
- 4Kontekst: Ewangelia Jana 19 albo „Pietà” Michała Anioła jako zestawienie z obrazem Maryi.
- 5Zakończenie: apostrofa do Gabriela i do innych matek; cierpienie Maryi jako doświadczenie uniwersalne.
Krótki przykład wypowiedzi
Uważam, że „Lament świętokrzyski” pokazuje Matkę Bożą przede wszystkim jako cierpiącą, ludzką matkę, a nie jako królową niebios. Cały utwór to jej monolog pod krzyżem. Na początku Maryja zwraca się do słuchaczy jak do braci i prosi, by wysłuchali jej skargi. Mówi, że ma jedynego syna i musi patrzeć, jak umiera. Nie oczekuje czci, tylko współczucia, więc jej ból staje się bliski każdemu. To pierwszy argument. Drugi dotyczy bezradności. Maryja prosi Syna, by podzielił z nią swoje rany i odezwał się do matki. Wylicza, że chciałaby mu ulżyć, podać mu coś do picia, podeprzeć głowę, ale nie może. Widać tu, że najstraszniejsza jest dla niej niemożność pomocy dziecku. Ten motyw rozwija się też w zwrocie do archanioła Gabriela: przy zwiastowaniu obiecywał jej radość, a teraz zostaje tylko smutek. Kontekstem jest dla mnie Ewangelia według świętego Jana. Tam o Maryi pod krzyżem mówi zaledwie kilka zdań: stoi obok krzyża, a Jezus powierza ją uczniowi. Średniowieczny autor rozbudowuje tę krótką scenę w przejmujący lament i wydobywa z niej ludzkie uczucia. Na końcu Maryja zwraca się do wszystkich matek z życzeniem, by nigdy nie przeżyły tego, co ona. Wnioskuję, że cierpienie Maryi staje się w ten sposób obrazem bólu każdej matki tracącej dziecko, a utwór uczy współczucia wobec cierpiących.
Przykład do nauki struktury, nie tekst do wykucia. Na egzaminie mów własnymi słowami. Pełną wersję na 3 minuty znajdziesz na górze strony.
Częste błędy
- Mówienie o Maryi w trzeciej osobie, jakby utwór był opisem: podkreśl, że to monolog liryczny i mówi sama matka.
- Ograniczenie się do hasła „Maryja cierpi”: wskaż konkretne zwroty do słuchaczy, do Syna, do Gabriela i do matek.
- Pomylenie „Lamentu świętokrzyskiego” z „Bogurodzicą”: „Bogurodzica” to pieśń modlitewna do Maryi i Chrystusa, a „Lament” to skarga samej Maryi.
- Kontekst bez funkcji: przywołując „Pietę” czy Baczyńskiego, powiedz, co je łączy z obrazem bezradnej matki.
Dopytania egzaminatora
- Dlaczego autor „Lamentu” pokazuje Maryję jako zwykłą kobietę?
- Do kogo zwraca się Maryja w utworze i czemu służą te apostrofy?
- Gdzie jeszcze w kulturze pojawia się motyw matki pod krzyżem?
Odpowiedzi na dopytania są w pełnej wypowiedzi na górze strony.
Odpowiedz na głos i poćwicz dopytaniaPokrewne pytania jawne
- 1Wspólny motywMotyw cierpienia niezawinionegoBiblia (Księga Hioba, Księga Koheleta, Apokalipsa św. Jana)
- 11Wspólny motywMotyw tańca śmierci„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”
- 26Wspólny motywW jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych?„Dziady” cz. III Adama Mickiewicza
- 29Wspólny motywMotyw samotności„Dziady” cz. III Adama Mickiewicza
- 30Wspólny motywMiłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania?„Lalka” Bolesława Prusa
Pytania i odpowiedzi
Kto jest podmiotem lirycznym w „Lamencie świętokrzyskim”?
Podmiotem jest Maryja, która stoi pod krzyżem i opowiada o swoim cierpieniu. Utwór ma formę monologu lirycznego, dlatego nazywa się go też żalami Matki Boskiej pod krzyżem.
Jaki obraz Maryi wyłania się z „Lamentu świętokrzyskiego”?
To obraz ludzkiej, bezradnej matki, która nie może pomóc umierającemu synowi. Utwór pomija majestat Królowej Niebios, a skupia się na rozpaczy, żalu i prośbie o współczucie.
Jaki kontekst wybrać do motywu cierpiącej matki?
Najprościej sięgnąć po Ewangelię Jana 19 albo po „Pietę” Michała Anioła. Z literatury dobrze działa „Elegia o… [chłopcu polskim]” Baczyńskiego, w której słychać głos matki żegnającej syna.
Weryfikacja merytoryczna i zgodność z CKE (2026–2028)
Brzmienie i numeracja pytania (#10) zweryfikowane z oficjalnym dokumentem: Lista pytań jawnych CKE (lata 2026–2028) w dniu 1.10.2026.
Struktura opracowania (teza, argument ze sceny lektury obowiązkowej „Lament świętokrzyski”, kontekst funkcjonalny) powstała w zespole redakcyjnym Matury Ustne zgodnie z kryteriami oceniania CKE dla pasma 5–8 punktów (kryteria oceniania, o nas). Ostatnia aktualizacja merytoryczna: 4.11.2026. Interpretacje są propozycjami; na egzaminie liczy się Twoja argumentacja.