Dostosowania matura ustna dysleksja: czy przysługują na egzaminie w 2027 roku?

Nie, ale to nie koniec możliwości. Tabela 1.11 komunikatu CKE (zdający z dysleksją, dysgrafią, dysortografią i dyskalkulią) wymienia sposoby dostosowania tylko dla części pisemnej: szczegółowe zasady oceniania zadań otwartych oraz, przy głębokich zaburzeniach grafii, pisanie na komputerze (Komunikat CKE o dostosowaniach, Tabela 1.11, s. 28). Części ustnej w tej tabeli nie ma.

Egzamin ustny z języka polskiego w Formule 2023 przebiega więc standardowo. Trwa 30 minut: do 15 minut na przygotowanie i 15 minut na dwie wypowiedzi monologowe oraz rozmowę z zespołem przedmiotowym (Informator CKE, s. 7 i 17). Egzamin z języka obcego nowożytnego trwa około 15 minut, a czas na zapoznanie się z zadaniami jest wliczony w czas ich wykonania (Informacja CKE, sekcja 22.5, s. 170).

Jest jednak ścieżka wyjątkowa. Jeśli rada pedagogiczna uzna, że dotychczasowe działania w szkole nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, a trudności się utrzymują, może zaproponować wydłużenie czasu, mimo że komunikat go nie przewiduje. Dyrektor szkoły składa wtedy uzasadniony wniosek do dyrektora OKE, który podejmuje ostateczną decyzję (Informacja CKE, sekcja 32, pytanie 8, s. 232). Podstawą jest art. 44zzr ust. 17 ustawy o systemie oświaty, który dotyczy szczególnych przypadków losowych lub zdrowotnych (ustawa o systemie oświaty). Uzgodnienia między szkołą a OKE powinny zakończyć się do 10 lutego 2027 r. (Komunikat CKE, pkt E.18, s. 6). Taka zgoda nie jest gwarantowana, dlatego warto zacząć rozmowę ze szkołą wcześnie.

O wszystkim decyduje rodzaj dokumentu. Opinia poradni o objęciu opieką psychologiczno-pedagogiczną, która dotyczy m.in. ADHD, nie uprawnia do dostosowania warunków egzaminu (Informacja CKE, sekcja 8.1, s. 73). Podstawą może być zaświadczenie o stanie zdrowia wydane przez lekarza. Tabela 1.12 obejmuje zdających chorych lub niesprawnych czasowo, a przypis 13 także osoby z trudnościami psychicznymi, emocjonalnymi lub neurorozwojowymi (m.in. z zaburzeniami koncentracji uwagi, lękowymi), jeśli wpływają one na funkcjonowanie podczas egzaminu i rada pedagogiczna uzna dostosowanie za uzasadnione (Komunikat CKE, Tabela 1.12, s. 29).

W części ustnej ta tabela przewiduje:

• miejsce pracy dostosowane do potrzeb zdającego (pkt 2),
• korzystanie z zaleconego przez lekarza sprzętu medycznego i leków koniecznych ze względu na chorobę (pkt 3),
• przedłużenie czasu o nie więcej niż 15 minut, ale wyłącznie dla osób z orzeczeniem o potrzebie indywidualnego nauczania i tylko wtedy, gdy w szkole korzystano z takiego wsparcia, co jest udokumentowane (pkt 1).

Zaświadczenie lekarskie nie obliguje szkoły do przyznania zaleceń w nim zawartych, na przykład dodatkowych minut (Komunikat CKE, pkt C.11, s. 5). Gdy lekarz zaleca wydłużenie czasu, rada pedagogiczna ocenia, czy jest ono zasadne, a jeśli uzna je za konieczne, dyrektor szkoły przekazuje wniosek do OKE, który rozstrzyga (Informacja CKE, s. 75).

Szerszy katalog wsparcia komunikat przewiduje dla kilku grup. Przy większości z nich przedłużenie czasu to nie więcej niż 15 minut z języka polskiego i osobno nie więcej niż 15 minut z języka obcego nowożytnego. Dodatkowy czas można przeznaczyć na przygotowanie albo na wypowiedź i rozmowę (Informacja CKE, sekcja 20.7, s. 151). Egzaminatorzy stosują wtedy zasady oceniania udostępnione w systemie SIOEO.

• Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Dla zdających z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera (Tabela 1.1, s. 11), to m.in. dostosowane zadania, przedłużenie czasu, uzupełnienie lub zastąpienie wypowiedzi zapisem sporządzonym przez zdającego oraz obecność osoby niezbędnej do kontaktu. Dla zdających z afazją (Tabela 1.6, s. 20) to przedłużenie czasu, uzupełnienie wypowiedzi zapisem i obecność logopedy lub neurologopedy. Przygotowanie wypowiedzi z polskiego na piśmie jest możliwe tylko wtedy, gdy zdający nie jest w stanie sformułować wypowiedzi ustnej (Komunikat CKE).
• Zaburzenia komunikacji językowej (Tabela 1.16, s. 34). Wymagana jest pozytywna opinia rady pedagogicznej, opinia poradni lub zaświadczenie lekarskie, a zdający musi być w roku szkolnym 2026/2027 objęty z tego powodu pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole (pkt B.7.6). Możliwe są: zasady oceniania z SIOEO, przedłużenie czasu (jeśli w nauce korzystano z takiego wsparcia i jest to udokumentowane) oraz uzupełnienie wypowiedzi zapisem.
• Trudności adaptacyjne po nauce za granicą (Tabela 1.15, s. 33). Na podstawie pozytywnej opinii rady pedagogicznej dostępne są zasady oceniania z SIOEO i przedłużenie czasu, o ile korzystano z niego wcześniej i jest to udokumentowane.
• Cudzoziemcy z ograniczoną znajomością polskiego (Tabela 1.10, s. 27). Na podstawie pozytywnej opinii rady pedagogicznej dostępne są zasady oceniania z SIOEO (jeśli jest taka potrzeba) i przedłużenie czasu egzaminu z polskiego. Słownik dwujęzyczny komunikat przewiduje tylko dla części pisemnej.

Z części ustnej z mocy prawa zwolnione są wyłącznie osoby niesłyszące (z języka obcego) oraz trwale niemówiące (art. 44zzg ust. 1 i 2 ustawy). Zwolnienie nie obejmuje mutyzmu wybiórczego, fobii społecznej, zaburzeń lękowych ani depresji, ale CKE wskazuje dla nich dostosowania, np. uzupełnienie wypowiedzi ustnej pisemną lub przedłużenie czasu (Informacja CKE, sekcja 8.2, s. 77). Wniosek o zwolnienie dyrektor szkoły przekazuje do OKE do 10 lutego 2027 r. (Komunikat CKE, pkt D.14, s. 6).

Podstawą dostosowania jest jeden z dokumentów:

1. opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej o specyficznych trudnościach w uczeniu się, wydana po ukończeniu III klasy szkoły podstawowej, która zachowuje ważność na kolejnych etapach edukacji (Komunikat CKE, przypis 7, s. 4, rozporządzenie w sprawie oceniania, § 3),
2. orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego lub indywidualnego nauczania wydane przez zespół orzekający publicznej poradni (rozporządzenie z 2 marca 2026 r.),
3. zaświadczenie o stanie zdrowia wydane przez lekarza,
4. pozytywna opinia rady pedagogicznej, wydawana na wniosek nauczyciela lub specjalisty (za zgodą rodziców albo pełnoletniego ucznia) albo na wniosek rodziców lub pełnoletniego ucznia (Komunikat CKE, pkt C.12, s. 5).

Kalendarz dla sesji maj 2027:

• do 25 września 2026 r.: szkoła miała obowiązek zapoznać uczniów i rodziców niepełnoletnich z możliwymi sposobami dostosowania (pkt E.15, s. 6); jeśli nikt Cię nie poinformował, zapytaj w sekretariacie,
• do 7 lutego 2027 r.: deklaracja maturalna wraz z dokumentami uprawniającymi do dostosowania; ponieważ 7 lutego to niedziela, można je złożyć także 8 lutego (Informacja CKE, sekcja 7.1, s. 52-53),
• do 10 lutego 2027 r.: rada pedagogiczna wskazuje dostosowania, a dyrektor informuje o nich zdającego na piśmie (załącznik 4b) (pkt E.16 i E.19, s. 6-7),
• do 15 lutego 2027 r.: zdający składa oświadczenie o korzystaniu albo niekorzystaniu ze wskazanych dostosowań, w ciągu 3 dni roboczych od otrzymania informacji (pkt E.20, s. 7); dyrektor przekazuje dane do OKE przez SIOEO (Informacja CKE, s. 76).

Gdy potrzeba pojawi się później, wyjątek dotyczy zaświadczenia lekarskiego, które w sytuacjach losowych można złożyć niezwłocznie po jego otrzymaniu. Nie dotyczy on opinii poradni o specyficznych trudnościach w uczeniu się (Informacja CKE, sekcja 8.1, s. 74). Szkoła informuje wtedy zdającego na piśmie niezwłocznie (pkt E.21, s. 7).

Część ustna z języka polskiego odbywa się od 7 do 29 maja 2027 r. (17 dni egzaminacyjnych), a z języków obcych nowożytnych od 6 do 31 maja, według harmonogramów ustalonych przez przewodniczących zespołów egzaminacyjnych w szkołach. Termin dodatkowy, dla osób, które uzyskały zgodę dyrektora OKE, to 7-9 czerwca 2027 r. (Komunikat CKE o harmonogramie 2027, s. 4 i 6).